Maksymos z Efezu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Maksymos z Efezu, Maksym z Efezu (ur. na początku IV w., zm. 372 w Efezie[1]) – grecki filozof neoplatoński z IV wieku. Reprezentant szkoły pergameńskiej, uczeń Edezjusza[2].

Praktykował teurgię i był uważany za cudotwórcę, według Eunapiusza potrafił sprawić że posągi bogów poruszały się[3]. Od ok. 351 był nauczycielem i przyjacielem Juliana Apostaty, miał go skłonić do porzucenia chrześcijaństwa i powrotu do dawnej religii grecko-rzymskiej[4]. Przyszłego władcę poznał w Nikomedii[5] lub Efezie[6]. Po wstąpieniu Juliana na tron w 361 został jego doradcą. Zamieszkał na dworze w Konstantynopolu. Prowadził tam dysputy filozoficzne i wraz z Priskosem z Panion interpretował wróżby[7]. Towarzyszył cesarzowi podczas wyprawy na Persję i był obecny przy jego śmierci[2]. Z umierającym władcą prowadził dyskusję o wzniosłości duszy[8]. Po śmierci Juliana represjonowany. Cesarz Walentynian I rozkazał go aresztować i torturować. Nałożył także na niego wysoką grzywnę. Mimo to udało mu się wrócić do łask władcy[9]. Gdy za panowania cesarza Walensa rozpętano antypogańskie czystki, skierowane przeciw osobom oskarżonym o uprawianie czarów i przepowiadanie przyszłości, Maksymos poniósł śmierć w Efezie z rozkazu namiestnika prowincji Azja, Festusa[10]. Zarzucono mu znajomość przepowiedni dotyczącej następcy Walensa[11].

Julian Apostata wymienia niezachowany komentarz Maksymosa z Efezu do Kategorii Arystotelesa oraz bliżej nieokreślone inne dzieła. Przypisywano mu również pisma: Peri alyton antitheseon, Peri katarchon i Peri arithmon[12].

Przypisy

  1. A. Zmorzanka, Maksym z Efezu, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 11, Lublin 2006, kolumna 910.
  2. 2,0 2,1 Maria Dzielska: "Boscy mężowie". opoka.org.pl. [dostęp 2011-11-14].
  3. Averil Cameron: Późne cesarstwo rzymskie. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2005, s. 192. ISBN 83-7469-163-8.
  4. A. Zmorzanka, Maksym z Efezu, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 11, Lublin 2006, kolumny 910-911.
  5. Sokrates Scholastyk, Historia Kościoła, III, 1, 21
  6. A. Ziółkowski, Komentarz do Sokrates Scholastyk, Historia Kościoła, Warszawa 1986, s. 272.
  7. A. Zmorzanka, Maksym z Efezu, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 11, Lublin 2006, kolumna 910.
  8. Ammianus Marcellinus, Dzieje rzymskie, XXV, 3,23.
  9. E. Wipszycka, Komentarz do Zosimos, Nowa historia, Warszawa 1993, s. 295.
  10. Aleksander Krawczuk: Poczet cesarzy rzymskich. Warszawa: Iskry, 2006, s. 730. ISBN 83-207-1748-5.
  11. Ammianus Marcellinus, Dzieje rzymskie, XXIX, 1,42.
  12. A. Zmorzanka, Maksym z Efezu, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 11, Lublin 2006, kolumna 911.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 443. ISBN 83-01-03529-3.