Julian Apostata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Flawiusz Julian
Julian.jpg
Imiona Flavius Claudius Iulianus
Panował jako Imperator Caesar Flavius Claudius Iulianus Augustus
niezaliczony w poczet bogów
Czas panowania 3 listopada 361 r. - 26 czerwca 363 r.
Dynastia konstantyjska
Data urodzin 331 r. lub 332 r. - Konstantynopol
Data śmierci 26 czerwca 363 r. - Maranga
Moneta
JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg
Lista cesarzy rzymskich
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Flawiusz Julian (Flavius Claudius Iulianus, ur. w 331 lub wiosną 332 w Konstantynopolu, zm. 26 czerwca 363 w dolinie Maranga koło dzisiejszej Samarry) – cesarz rzymski w latach 361-363, znany szerzej jako Julian Apostata.

Przydomek Apostata, czyli "Odstępca", został mu nadany przez późniejszych pisarzy chrześcijańskich ze względu na odstępstwo od chrześcijaństwa, w którym Julian wychował się jako dziecko, i powrót do tradycyjnych rzymskich kultów religijnych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był stryjecznym bratem Konstancjusza Gala.

Został mianowany w 355 r. cezarem przez mordercę ojca, Konstancjusza II (który wymordował również cały ród Konstantyna) i wysłany na wojnę z Germanami do Galii. Julian Apostata był pierwszym cesarzem rzymskim, którego intronizowano poprzez podniesienie na tarczy. Zwyczaj ten, zapoczątkowany w 360 roku, był później stałym elementem uroczystości koronacyjnych w Cesarstwie Rzymskim i Cesarstwie Bizantyjskim.

Nie miał doświadczenia ani w sprawach wojskowych, ani administracyjnych. Wynikało to głównie z tego, że w latach młodości, po zamordowaniu ojca, przebywał wraz z bratem na zesłaniu w cesarskiej willi Macellum. Następnie bezpośrednio przed obwołaniem go cezarem studiował w Atenach. Julian nie wiedział, co go czeka, udając się na spotkanie z cesarzem Konstancjuszem do Mediolanu, pismo można było bowiem zrozumieć wieloznacznie. Nie zachwyciło go również obwołanie cezarem, przecież cesarz skazał na śmierć jego brata Gallusa, którego kilka lat wcześniej również mianował cezarem. W Galii sytuacja była dramatyczna, padła Kolonia, a Germanie podchodzili już do serca tej krainy.

Młody cezar niezwykle szybko przystosował się do warunków. Okazał się znakomitym administratorem. Starał się ulżyć ludności obniżając olbrzymie podatki. Stał się jednak przede wszystkim znakomitym wodzem. Wyparł Germanów za Ren, oraz zadał olbrzymią klęskę Alamanom w bitwie pod Argentorate, choć siły miał trzykrotnie mniejsze. Po trzyletniej kampanii, w roku 360 w Lutecji Parisii - dzisiejszym Paryżu, wojsko obwołało go augustem. Było to wynikiem rozkazu Konstancjusza, w którym rozkazał wydzielić silny korpus z armii Renu i przerzucić go na wschód, toczono bowiem tam walki z Persją. Żołnierze nie chcieli opuszczać Galii, więc okrzyknęli swego wodza augustem. Julian nie zabiegał o ten tytuł, lecz także nie odmówił (być może wojsko nie pozostawiło mu wyboru).

Nie dążył do zwarcia zbrojnego z Konstancjuszem, starając się uniknąć wojny domowej. Gdy jednak ten zaczął przygotowania do wojny z Julianem, młody august wyruszył ze swoją armią na Wschód. Pochód był niezwykle szybki, Julian dowodząc niewielkim oddziałem płynął łodziami po Dunaju i z zaskoczenia zajął olbrzymi obóz wojskowy Sirmium. Zaskoczenie było tak olbrzymie, że praktycznie wszystkie prowincje naddunajskie wpadły w jego ręce. Tam też dowiedział się o śmierci Konstancjusza oraz o jego ostatniej woli, w której ten oznajmił, że władać po nim ma właśnie Julian. Wkrótce potem wkroczył do rodzinnego Konstantynopola przyjaźnie witany przez mieszkańców miasta.

Julian zginął w czasie wojny z Persami w 363 roku w dość niejasnych okolicznościach (istnieją podejrzenia, że zabił go rzymski żołnierz - chrześcijanin) nad rzeką Tygrys w okolicach Samarry. Umierając miał powiedzieć: "Galilaee, vicisti", co znaczy "Galilejczyku, zwyciężyłeś", mając na myśli Chrystusa. Słowa te przypisane zostały Julianowi przez Kościół katolicki, który przedstawiał śmierć cesarza jako karę bożą[1]. Uważano również, że zapowiedzią jego śmierci było pojawienie się na niebie komety[2].

Stosunek do chrześcijaństwa[edytuj | edytuj kod]

Dążył do osłabienia i wyrugowania chrześcijaństwa (zalegalizowanego przez Konstantyna Wielkiego) z imperium rzymskiego oraz ponowne podniesienie tradycyjnej religii starożytnych Rzymian do rangi religii państwowej. Zdając sobie sprawę z tego, że prześladowania chrześcijan prowadzone w I i II wieku wzmacniały tylko chrześcijaństwo, Julian starał się raczej osłabić chrześcijaństwo, tak by nie wydawało się potencjalnym wyznawcom bardziej atrakcyjne od kultów pogańskich. Przykładowo, w roku 362 przy okazji reformy szkolnictwa zabronił chrześcijanom uczyć w szkołach publicznych (ponieważ ci nauczali czytania bazując na Ewangelii), a w Edykcie o tolerancji przywrócił z wygnania biskupów chrześcijańskich uznanych przez resztę chrześcijan za heretyków, by wzbudzić pomiędzy chrześcijanami konflikty.

Ponadto władca starał się wprowadzić do religii rzymskiej takie elementy chrześcijaństwa, które miały ją uatrakcyjnić i wzmocnić, np.:

  • wprowadzenie hierarchii kapłanów ze stojącym na jej czele cesarzem jako najwyższym kapłanem (Pontifex Maximus) i podległymi mu arcykapłanami sprawującymi zwierzchność nad kapłanami kultów pogańskich;
  • umasowienie obrzędów podobnie do nabożeństw chrześcijańskich.

Julian był ostatnim cesarzem wyznającym religię dawnych Rzymian; zarówno jego stryj - Konstantyn (Wielki), jak i cała rodzina wyznawała już chrześcijaństwo. Pozornie czynił tak też i Julian, jednak po objęciu władzy - najpierw jako cezar, zaś następnie august - jawnie odrzucił religię chrześcijańską, powracając do dawnych kultów (głównie Heliosa).

Działalność literacka[edytuj | edytuj kod]

Był człowiekiem wykształconym - filozofem neoplatońskim wychowanym w Akademii w Atenach, a o jego zamiłowaniu do wiedzy świadczy to, że nawet w czasie wyprawy perskiej woził ze sobą książki i czytał je codziennie. Aby wykazać, że standardy moralne obowiązują nie tylko chrześcijan, nakazał ukrócenie przepychu i wschodniego zbytku, jaki cechował panowanie jego poprzedników, a sam prowadził niezwykle surowy i prosty tryb życia.

Julian był autorem wielu tworzonych w języku greckim pism, z których zachowało się 8 mów, 2 utwory satyryczne i zbiór kilkudziesięciu listów[3]. Z utworów satyrycznych Juliana pierwszy, Misopogon albo Nieprzyjaciel brody, jest paszkwilem na lubujących się w przepychu mieszkańców Antiochii. Drugi, Biesiada albo święto Kronosa (znany też jako Cesarze), jest satyrą wyśmiewającą wybranych cesarzy rzymskich. Julian napisał również trzytomowe niezachowane do dziś dzieło Contra Galilaeos będące atakiem na chrześcijaństwo. Udało się zrekonstruować jego pierwszą księgę na podstawie odpowiedzi, którą napisał Cyryl Aleksandryjski pt. Apologia religii chrześcijańskiej przeciw dziełom bezbożnego Juliana[4].

Był wybitnym wodzem i politykiem, a jednocześnie miłośnikiem kultury antycznej, co stanowiło jeden z powodów, dla których nie akceptował chrześcijaństwa. Uważał je za coś z natury nie pasującego do kultury rzymskiej i greckiej, w której się wychował.

Powieści o Julianie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Juliana Apostaty

Przypisy

  1. Władysław Kopaliński: Słownik tradycji i mitów kultury. T. I: Część pierwsza od A do J. Warszawa: HPS, 2007, s. 493. ISBN 978-83-60688-75-5.
  2. Tajemnice Wszechświata. Jak odkrywaliśmy kosmos. Paul Murdin. Warszawa: Albatros, 2010, s. 51. ISBN 978-83-7659-067-7.
  3. Stanisław Stabryła: Historia literatury starożytnej Grecji i Rzymu. Wrocław: Ossolineum, 2002, s. 205-206. ISBN 8304046245.
  4. B. Altaner, A. Stuiber: Patrologia : życie, pisma i nauka Ojców Kościoła. Warszawa: IW PAX, 1990, s. 390. ISBN 8321110797.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ammianus Marcelinus, Dzieje rzymskie t. I-II, przełożył, wstępem i przypisami opatrzył Ignacy Lewandowski, Prószyński i S-ka, Warszawa 2001-2002.
  • Lucjan Bielas Apostazja cesarza Juliana w świadectwach antycznych pisarzy i w nowożytnej historiografii Kraków WAM 2002 .
  • Hermiasz Sozomen, Historia Kościoła, języka greckiego przełożył Stefan Józef Kazikowski, wstępem opatrzył Zygmunt Zieliński, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1989.
  • Julian Apostata, Listy Wrocław-Warszawa-Kraków, Ossolineum 1962.
  • Aleksander Krawczuk, Poczet cesarzy Rzymskich, Wydawnictwo ISKRY, Warszawa 2006.
  • Aleksander Krawczuk, Julian Apostata, WP, 1987.
  • Aleksander Krawczuk, Rzym, Kościół, cesarze, ISKRY, Warszawa 2000.
  • Szymon Olszaniec Julian Apostata jako reformator religijny Nomos, Kraków 1999.
  • Tomasz Szeląg, Kampanie galijskie Juliana Apostaty. Argentoratum 357, z serii: „Bitwy/Taktyka” # 15, Wydawnictwo Inforteditions, Zabrze 2007., ISBN 978-83-89943-21-7
  • Władcy i wodzowie starożytności. Słownik, pod red. P. Iwaszkiewicz, W. Łoś, M. Stępień, Warszawa 1998.
  • Zosimos, Nowa historia, przełożyła z języka greckiego Helena Cichocka, wstęp, bibliografia i komentarz Ewa Wipszycka, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1993.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Konstancjusz II
Imperatores Romani.svg Cesarz rzymski
361 - 363
Imperatores Romani.svg Następca
Jowian