Mecz śmierci

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ukraiński afisz zapowiadający rewanż

Mecz śmierci – określenie nieoficjalnego meczu piłkarskiego z 1942 roku, który odbył się pomiędzy byłymi piłkarzami radzieckiej ligi (w większości Dynama Kijów) a żołnierzami Wehrmachtu[1]. Mecz wygrali piłkarze ukraińscy. Wielu z nich zostało później aresztowanych i wysłanych do obozów pracy, gdzie niektórzy z nich zmarli.

Tło[edytuj | edytuj kod]

Piłka nożna stała się bardzo popularna w Związku Radzieckim, a szczególnie na Ukrainie w latach 30. W tamtym czasie najlepszą ukraińską drużyną było Dynamo Kijów. W ZSRR piłka nożna była zarządzana przez państwo. Dynamo Kijów w lidze w roku 1938 było czwarte, ale gorzej szło tej drużynie w sezonach 1939 oraz 1940.

Sezonu 1941 nie dokończono z powodu ataku Niemiec na ZSRR, który rozpoczął się 22 czerwca 1941 roku. Niektórzy z zawodników Dynama, którzy bronili Kijowa, trafili do obozów koncentracyjnych.

Start Kijów[edytuj | edytuj kod]

W kijowskiej Piekarni nr 3 piłkarze postanowili, że rozpoczną poszukiwanie pracy w okupowanym Kijowie. Wszystko zaczęło się od powrotu do miasta bramkarza Dynama, Mykoły Trusewicza. Otrzymał on od kibica Dynama, Iosifa Kordika, ofertę pracy w piekarni. Kordik był nowym właścicielem piekarni i posiadał uprzywilejowaną pozycję z powodu niemieckiego pochodzenia[potrzebne źródło]. Następnie wpadł on na pomysł utworzenia drużyny piłkarskiej, a Trusewicz rozpoczął poszukiwanie w Kijowie kolegów z Dynama. Jako pierwszego znalazł skrzydłowego, Makara Honczarenkę.

W ciągu następnych kilku tygodni sformowano drużynę i nazwano ją Start. Składała się ona z ośmiu graczy Dynama i trzech Lokomotiwu. 7 czerwca 1942 roku Start rozegrał pierwszy mecz w lokalnej lidze, utworzonej przez Georgija Szwecowa, wygrywając 7-2 z jego drużyną, Ruchem.

W 1942 roku Start rozegrał kilka meczów z drużynami złożonymi z żołnierzy garnizonów okupacyjnych, wygrywając wszystkie:

Data Przeciwnik Wynik
21 czerwca węgierski garnizon 6–2
5 lipca rumuński garnizon 11–0
12 lipca pracownicy kolejowi 9–1
17 lipca PGS (Niemcy) 6–0
19 lipca MSG.Wal (Węgry) 5–1
21 lipca MSG.Wal (Węgry) 3–2
6 sierpnia Flakelf (Niemcy) 5–1

Administracja niemiecka uświadomiła sobie, że zwycięstwa FC Start mogą inspirować Ukraińców i obniżać morale żołnierzy państw Osi[potrzebne źródło].

Mecz[edytuj | edytuj kod]

Skład drużyny Start[edytuj | edytuj kod]

Protokół meczu[edytuj | edytuj kod]

Zespół Luftwaffe, Flakelf, poprosił o rewanż, który został zaplanowany na 9 sierpnia na stadionie Zenitu. Sędzią został oficer SS, a piłkarze FC Start wiedzieli, że będzie on sędziował przeciwko nim[potrzebne źródło]. Według wersji wydarzeń spopularyzowanej w czasach ZSRR, piłkarze FC Start zostali ostrzeżeni, że jeśli wygrają, to mogą ponieść kary. Mimo tego postanowili oni grać jak najlepiej. Odmówili także zasalutowania nazistowskim przeciwnikom przed meczem.

Tak, jak oczekiwali piłkarze FC Start, sędzia ignorował faule, które popełniali piłkarze Flakelfu. W pewnym momencie bramkarz Trusewicz został kopnięty w głowę przez rywala. W trakcie, gdy Trusewicz znajdował się poza boiskiem (w celu otrzymania opieki medycznej), naziści zdobyli pierwszego gola.[potrzebne źródło]

Sędzia ignorował protesty piłkarzy FC Start przeciwko brutalnej grze piłkarzy Flakelfu, którzy między innymi ciągnęli rywali za koszulki czy ich kopali. Mimo tego FC Start zdołał wyrównać - Iwan Kuźmenko zdobył gola strzałem z dystansu. Następnego gola zdobył Honczarenko po minięciu niemal całej linii obrony. Przed końcem pierwszej połowy FC Start zdobyło jeszcze 2 gole i po 45 minutach było 3–1.

W drugiej połowie obie drużyny zdobyły po dwie bramki i pod koniec meczu, przy stanie 5–3, obrońca Ołeksij Kłymenko przejął piłkę, minął niemieckich piłkarzy i znalazł się w sytuacji "sam na sam" z niemieckim bramkarzem. Zamiast spróbować strzelić kolejną bramkę, Kłymenko obrócił się i kopnął piłkę w kierunku środka boiska. Sędzia zakończył mecz przed 90 minutą.

Po meczu[edytuj | edytuj kod]

Tydzień później, 16 sierpnia, Start pokonał Ruch 8–0. Wkrótce po tym meczu, kilku piłkarzy Startu zostało zaaresztowanych i torturowanych przez Gestapo; oskarżono ich o bycie członkami NKWD. Część zesłano do obozu koncentracyjnego w Babim Jarze; w lutym 1943 zginęli tam Kuźmenko, Kłymenko i Trusewicz[2]. Niektórzy, np. Fedir Tiutczew, Mychajło Swiridowski czy Makar Honczarenko przeżyli i spopularyzowali historię o meczu śmierci.

Popularyzacja[edytuj | edytuj kod]

Izwiestija była pierwszą gazetą, która wspomniała o egzekucji na piłkarzach. "Relacja" ta miała miejsce w wydaniu z 16 listopada 1943 roku, ale nie wspomniano w niej o meczu.

Na "mecz śmierci" zaczęto w ZSRR zwracać uwagę szczególnie po roku 1958, kiedy to Petro Sewerow napisał w gazecie Wieczorny Kijów artykuł pt. "Ostatni pojedynek". Rok później Sewerow wraz z Naumem Chalemskim, wydał książkę pod tym samym tytułem. Opowiedział w niej historię piłkarzy FC Start i ich walkę z nazistowskimi okupantami.

Historia stała się bardzo popularna w Związku Radzieckim, szczególnie na Ukrainie. Na podstawie tej historii nakręcono dwa filmy: Trzecia część (1964) oraz Mecz śmierci. Inspirowane "meczem śmierci" są również dwa filmy spoza ZSRR: węgierski pt. Dwie połowy w piekle (1961) oraz amerykański pt. Ucieczka do zwycięstwa (1981).

O meczu opowiada również powieść Jamesa Riordana, Mecz śmierci[3].

Wątpliwości[edytuj | edytuj kod]

Niektóre źródła zaprzeczają, jakoby aresztowania i śmierć piłkarzy miały związek z rozegraniem „meczu śmierci”. Podważa się również fakt wysuwania gróźb pod adresem radzieckich zawodników przed meczem[4]. Aresztowanie i śmierć Mykoły Korotkycha nastąpiły prawdopodobnie w związku z jego rzeczywistą przynależnością do NKWD[2].

Przypisy