Muton (geologia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Muton w Cadair Idris w Walii

Muton, baraniec - forma ukształtowania powierzchni ziemi przez lodowiec (rzeźba glacjalna): rodzaj pagórka, wyniosłości skalnej o wysokości od kilkunastu centymetrów do kilkudziesięciu metrów. Forma ta powstaje w wyniku procesu mechanicznego niszczenia preglacjalnego wyniesienia przez lodowiec. Mutony odznaczają się charakterystycznym podłużnym kształtem o kierunku głównej osi zgodnym z kierunkiem ruchu lodowca. Stok proksymalny (dowietrzny) w odniesieniu do ruchu lodowca charakteryzuje się gładką, wyślizganą przez detersję powierzchnią (możliwe rysy) o niewielkim nachyleniu. Stok dystalny (zawietrzny) jest stromy i poszarpany. Proces odpowiedzialny za ukształtowanie bardziej stromego, dystalnego stoku nazywamy detrakcją. Odpowiada ona za odrywanie przez lodowiec okruchów skalnych lub zmrożonych brył osadu niezlityfikowanego. W przypadku mutonów detersja jest związana z przymarzaniem lodowca do podłoża po stronie dystalnej (zjawisko pompy cieplnej) i odrywaniem tak "przyczepionych" fragmentów od podłoża w wyniku ruchu lodowca. Najlepiej zachowane mutony zbudowane są z odpornych skał krystalicznych, w związku z czym związane są najczęściej ze zlodowaceniami obszarów górskich, a nie sukcjesjami lądolodów na obszary nizinne w czasie plejstocenu.

Czasem można mówić o zmutonizowanych łańcuchach górskich. Są to jednak już formy rzeźby o skali kontynentalnej.

Przykłady miejsc w których występują mutony: (Finlandia, południowa Szwecja, w Polsce m.in. w Tatrach, Karkonoszach).

Zobacz też: mutonizacja, szkier, wybrzeże szkierowe.