Okolicznik przyzwolenia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Okolicznik przyzwolenia - część zdania - rodzaj okolicznika, wyjaśniający jakie okoliczności mogłyby przeszkodzić w wykonaniu określonej czynności. Odpowiada na pytania: „pomimo czego”, „mimo co”, „wbrew komu”, „wbrew czemu”, „na przekór komu”, „na przekór czemu”.


Połączenia z przypadkami[edytuj | edytuj kod]

Każde pytanie o okolicznik przyzwolenia łączy się z innym przypadkiem:

  • z dopełniaczem w pytaniach "pomimo czego" "mimo czego" np. Poszedł pomimo deszczu (dopełniacz).
  • z celownikiem w pytaniach "wbrew komu" "wbrew czemu", "na przekór komu", "na przekór czemu" np. Upił się wbrew zakazowi (celownik).

Przyimek "mimo" może być używany z biernikiem zaimków "to" i "co" np. Mimo to rozpłakali się (biernik).

Połączenie pytania o okolicznik przyzwolenia z mianownikiem, narzędnikiem, miejscownikiem lub wołaczem jest niemożliwe.


Zdanie podrzędnie złożone okolicznikowe przyzwolenia[edytuj | edytuj kod]

Zdaniem takim nazywamy zdanie, w którym okolicznik przyzwolenia zdania nadrzędnego został zastąpiony przez zdanie podrzędne (przyzwalające). Zdanie podrzędne mówi o niesprzyjających okolicznościach i przeszkodach, które jednak nie przeszkodziły w zajściu określonego zdarzenia wyrażonego w zdaniu nadrzędnym. Pytanie stawiane przez zdanie nadrzędne zdaniu podrzędnemu w tym rodzaju zdania to "pomimo czego", "mimo co", "wbrew komu", "wbrew czemu".

Charakterystycznymi wskaźnikami zespolenia zdania przyzwalającego są:

  • chociaż (np. Maria kąpała się w jeziorze, chociaż była noc.)
  • choć (np. Szliśmy aż dwie godziny, choć były sprzyjające warunki.)
  • choćby (np. Choćby nam było przegrać tę walkę, musimy zaryzykować.)
  • mimo że (np. Zjadłem ciastko, mimo że nie mogę tego robić.)
  • pomimo że (np. Pomimo że nie lubię wycieczek, ta mnie szczególnie zainteresowała.)
  • jakkolwiek (np. Jakkolwiek nie zrobił, wymierz mu ostrą karę.)

oraz starsze, już nieużywane:

  • lubo (np. Lubo niebawem przyszedł do siebie, nie oglądał jednak telewizji.)
  • by (np. Bym miał zrobić, nie ustąpię.)
  • żeby (np. Żeby mnie wsadzili do najokrutniejszego więzienia, to ucieknę.)
  • acz (np. Maria, acz senna i niezadowolona, pracowała niczym mrówka.)
  • aczkolwiek (np. Fizyka ma wiele wspólnego z matematyką, aczkolwiek widać spore różnice.).


Przykłady zdań[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr postanowił tańczyć (zdanie nadrzędne 1 stawia pytanie mimo co?), mimo że było bardzo późno.

Zd pod zl okol przyz1.svg

  • (zdanie nadrzędne 2 stawia pytanie mimo czego?) Żebyś mnie prosił nie wiem jak długo, nie dam się namówić na to ryzykowne przedsięwzięcie.

Zd pod zl okol przyz2.svg

Imiesłowowy równoważnik zdania okolicznikowego przyzwolenia[edytuj | edytuj kod]

Można także użyć imiesłowowego równoważnika zdania okolicznikowego przyzwolenia, które zazwyczaj zawiera słowo "nawet" np.:

  • Nawet nie lubiąc prawa, trzeba go przestrzegać.
  • Żył, nawet trując się.
  • Nie będąc zdolny do przyjaźni, byłem przecież zdolny do wielkiej miłości.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]