Okolicznik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Okolicznikczęść zdania, która pełni funkcję określającą czasownik. Uzupełnia czasownik o dodatkowe elementy. Pozostaje on ze swoim członem nadrzędnym w związku przynależności.

Odpowiada na pytania miejsca (gdzie?, dokąd?, skąd?, którędy?), czasu (kiedy?, od kiedy?, do kiedy?, jak długo?), sposobu (jak?, w jaki sposób?), celu (w jakim celu?, po co?), warunku (pod jakim warunkiem?), przyzwolenia (pomimo czego?, mimo co?), przyczyny (dlaczego?, z jakiego powodu?).

Czasami trudno wskazać, czy określona część zdania jest okolicznikiem czy dopełnieniem. Z pomocą przychodzi wtedy reguła, która mówi, że dopełnienie pozostaje ze swoim członem nadrzędnym w związku rządu (okolicznik pozostaje w związku przynależności).

Wyrażanie okolicznika[edytuj | edytuj kod]

Okolicznik może być wyrażony w zdaniu:

  • zleksykalizowaną formą rzeczownika w funkcji przysłówka, np. Dokończę to zadanie rankiem. Burza przeszła bokiem. Uczył się nocami. Pocisk przeleciał górą.
  • bezokolicznikiem np. Poszedł robić śniadanie. Idę spacerować (w jakim celu?), Poszedł zdawać egzamin.
  • przysłówkiem np. Zagrał niewłaściwie. Mówić głośno. Trupio blady. Bardzo wysoko.
  • zaimkiem przysłownym np. Kiedyś to zrobię.
  • imiesłowem przysłówkowym współczesnym np. Śpiewał, jąkając się. Słuchać milcząc. Iść kulejąc.
  • wyrażeniem przyimkowym w funkcji przysłówka, np. Idę do szkoły (dokąd?). Spojrzeć na kogo z uśmiechem (jak?).
  • liczebnikiem np. Pobiegłem trzeci.
  • wyrażeniem porównawczym typu: blady jak śnieg; głupi jak osioł; płakać jak bóbr; gdzie jak x jest równe bardzo.
  • zleksykalizowanym wyrażeniem przyimkowym typu: po polsku, po francusku, z polska, z pańska, np. nosić się po polsku; mówić po angielsku.

Rodzaje okoliczników[edytuj | edytuj kod]

Okoliczniki miejsca[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Przykładowe zdanie
Okolicznik lokatywny miejsca Maria stała przed domem.
Okolicznik ablatywny miejsca Marta wróciła z Francji.
Okolicznik allatywny miejsca Płynę do Szwecji.
Okolicznik perlatywny miejsca Biegliśmy przez ogród.

Okoliczniki miary[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Przykładowe zdanie
Okolicznik czasu Jutro zrobię to.
Okolicznik częstotliwości Rzadko zapominam o podlewaniu kwiatków.
Okolicznik prędkości Jechał wolno.
Okolicznik dystrybutywny Dostaliśmy po dwadzieścia złotych.

Okoliczniki inne[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Przykładowe zdanie
Okolicznik celu Idę po truskawki.
Okolicznik przyczyny Zmęczył się od jazdy.
Okolicznik skutku Bezskutecznie ratował psa.
Okolicznik sposobu Mówił z zaangażowaniem.
Okolicznik porównawczy Uparł się jak osioł.
Okolicznik warunku Przy szczęściu może to uczynię.
Okolicznik przyzwolenia Mimo problemów udało mi się to skończyć.
Okolicznik względu Jakościowo jest on tragiczny.
Okolicznik czynnika towarzyszącego Rozstaliśmy się z żalem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bąk Piotr, Gramatyka języka polskiego. Zarys popularny, Warszawa 1984.
  • Strutyński Janusz, Gramatyka polska : wprowadzenie, fonetyka, fonologia, morfologia, składnia, wydania różne.
Literatura dodatkowa
  • Gramatyka współczesnego języka polskiego. Składnia, red. Topolińska Zuzanna, Warszawa 1998.
  • Grzegorczykowa Renata, Wykłady z polskiej składni, Warszawa 1996.
  • Jodłowski Stanisław, Podstawy polskiej składni, Warszawa 1978.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]