Paulinia guarana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Paulinia guarana
Paullinia cupana - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-234.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd mydleńcowce
Rodzina mydleńcowate
Rodzaj paulinia
Gatunek paulinia guarana
Nazwa systematyczna
Paullinia cupana Kunth
H.B. & K. Nov. Gen. Sp. [H.B.K.] v. 117
Synonimy

Paullinia sorbilis Mart.

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Paulinia guarana (Paullinia cupana), zwana także ciernioplątem, guaraną lub osmętą – gatunek pnącza z rodziny mydleńcowatych. Występuje w całym dorzeczu Amazonki i Pary (Brazylia). Bywa nazywany zwyczajowo guaraną od nazwy gorzko-kwaśnego napoju, sporządzanego z jej nasion. Nazwa napoju zaś pochodzi od plemienia Guarani.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Pnącze płożące się lub wspinające do 10 metrów wysokości. Najczęściej jednak można ją spotkać w postaci wiecznie zielonego płożącego się krzewu.
Liście
Parzystopierzaste, z dwoma parami podłużnie ząbkowanych listków o długości do 40 cm.
Kwiaty
Drobne, pachnące i białe, zebrane w groniaste kwiatostany wyrastające w kątach liści. Mają 4-5-działkowy kielich i 4-płatkową koronę, słupek i 8 pręcików.
Owoc
Torebki wielkości orzecha laskowego o jaskrawej barwie od pomarańczowej do czerwonej. Zawierają jedno duże, czarne nasiono[2]. Owoc po obraniu jest czerwony, z odcieniem pomarańczowym i żółtym, częściowo otwiera się, ukazując nasiona.

Czym jest guarana?[edytuj | edytuj kod]

Słynie z największej dotąd poznanej wśród roślin zdolności syntezy kofeiny, której zawiera 4 razy więcej, niż ziarna kawowca[3]. Właściwości rośliny znane są od dawna ludom tubylczym Amazonii, które zażywają ją w różnych postaciach dla podniesienia sprawności fizycznej i psychicznej w stanach wzmożonego wysiłku.

Dla świata zachodniego gatunek odkryty został na przełomie XVII i XVIII wieku i nazwany na cześć niemieckiego lekarza Christiana Franza Paullini. Indianie, zamieszkujący amazońskie lasy deszczowe, od tysięcy lat czerpią korzyści zdrowotne z guarany, nazywanej przez nich "darem od Boga", czy też "eliksirem młodości". W Europie uznano te walory guarany, a niektórzy sprzedawcy reklamowali ją nawet jako afrodyzjak. Znane są również doniesienia o wykorzystywaniu guarany w dorzeczu Amazonki jako środka płatniczego w handlu.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina lecznicza oraz używka:
    • Surowiec zielarski: Nasiona. Zawierają m.in. 4-8% kofeiny, poza tym teobrominę i teofilinę, około 11% tłuszczu, 3% białek, 9% skrobi, do 50% włóknika.
    • Działanie: Guarana działa stymulująco, znosi zmęczenie fizyczne i psychiczne, zwiększa umiejętność koncentracji i zapamiętywania. Działanie guarany można w pewnym uproszczeniu przyrównać do działania kawy. Ponieważ jednak kofeina z guarany nieco wolniej się wchłania z przewodu pokarmowego, jej działanie utrzymuje się do 6 godzin, a więc ok. 2 godziny dłużej od kawy – jest przy tym jednak łagodniejsze, mniej intensywne. Guarana wykazuje poza tym działanie antyoksydacyjne oraz przeciwbakteryjne[4]. Zmniejsza ryzyko wystąpienia zawałów i udarów[5]. Oprócz "zwyczajowej" postaci, guarana często sprzedawana jest w przystępniejszych formach – w tabletkach oraz kapsułkach, których zażywanie pozwala uniknąć jej wyjątkowo gorzkiego smaku.
  • Nasiona Paullinia cupana stosowane są również do wyrobu produktów energetycznych, preparatów przeznaczonych do odchudzania, piwa guaranowego i leków nasercowych.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-02].
  2. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  3. Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Muza S.A. Warszawa 1998. ISBN 83-7079-778-4
  4. Migräne
  5. An alternative to cast bridgework in selected case... [Refuat Hapeh Vehashinayim. 1979] – PubMed result

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]