Philip K. Dick

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Philip Kindred Dick)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Philip K. Dick
Philip K. Dick
Podpis Philip K. Dick
Imiona i nazwisko Philip Kindred Dick
Pseudonim Richard Philips,
Jack Dowland,
Horselover Fat
Data i miejsce urodzenia 16 grudnia 1928
Chicago
Data i miejsce śmierci 2 marca 1982
Santa Ana
Narodowość amerykańska
Język angielski
Obywatelstwo amerykańskie
Edukacja Berkeley High School
Gatunki science fiction, powieść realistyczna
Ważne dzieła Ubik,
Czy androidy śnią o elektrycznych owcach?,
Człowiek z Wysokiego Zamku
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Philip Kindred Dick w Wikicytatach
Strona internetowa

Philip Kindred Dick, Philip K. Dick (ur. 16 grudnia 1928 w Chicago, zm. 2 marca 1982 w Santa Ana) – amerykański pisarz science fiction, który miał znaczący wpływ na rozwój tego gatunku literackiego.

Zaliczany jest również do nurtu postmodernistycznego. Przez Lecha Jęczmyka nazwany "Dostojewskim SF".

Życie[edytuj | edytuj kod]

Pomimo licznych znajomości w środowisku pisarzy science fiction (m.in. przyjaźni z Robertem Heinleinem) za życia nie był szerzej znany miłośnikom tego gatunku[1]. Dopiero w latach 90. XX wieku jego twórczość – połączenie klasycznej prozy z fantastyką, rozważaniami teologicznymi w specyficznym psychodeliczno-solipsystycznym klimacie – zyskała uznanie czytelników i krytyków[potrzebne źródło].

Na początku drogi twórczej Dick w kręgach fantastycznych uznawany był za pisarza zbyt ambitnego, trudnego, natomiast z kręgów głównego nurtu (mainstreamu) odrzucany był natychmiast z uwagi na pisanie pod szyldem SF. Jego popularność jako pisarza odmieniły dwie książki. Pierwsza to Człowiek z Wysokiego Zamku (The Man in the High Castle) napisana w 1961 r. Za powieść tę pisarz został uhonorowany jedną z dwóch najważniejszych nagród w dziedzinie literatury fantastycznej – nagrodą Hugo. Druga to Czy androidy śnią o elektrycznych owcach? (Do Androids Dream of Electric Sheep?) wydana w 1968 r., na podstawie której na początku lat osiemdziesiątych nakręcony został film Blade Runner (Łowca androidów).

Od początku twórczość Philipa K. Dicka cechowała problematyka natury rzeczywistości i człowieka. W swoich książkach Dick rozważał kwestie filozoficzne: co to znaczy być człowiekiem? (Do Androids Dream of Electric Sheep?, The Man in the High Castle, Confessions of a Crap Artist), czy to, co widzimy, to co, nas otacza, istnieje naprawdę, czy też jest to tylko złudzenie? (Trzy stygmaty Palmera Eldritcha, Ubik); jaka jest natura wszechświata i jaki jest stosunek Boga do stworzenia? (VALIS, Boża Inwazja). Rozważania Dicka na temat natury Boga i jego relacji do człowieka inspirowane były głownie teologią chrześcijańską (zwłaszcza katolicką) i judaizmem.

W życiu prywatnym Dick żenił się pięć razy i miał troje dzieci. Nadużywał alkoholu i narkotyków, zaś swoje uzależnienie tłumaczył tym, iż od dziecka musiał brać dużo leków i stąd wzięło się jego przyzwyczajenie do pigułek. Wiele wskazuje na to, że właśnie pod wpływem środków psychoaktywnych powstała znaczna część twórczości Dicka. Niektórzy łączą jego uzależnienie z dużym tempem pisania: w ciągu dwóch lat, w czasie największego uzależnienia, napisał 11 powieści i około 60 opowiadań (w tym Trzy stygmaty Palmera Eldritcha). Okres uzależnienia stał się także prawdopodobnie inspiracją do napisania książki Przez ciemne zwierciadło (A Scanner Darkly), wydanej w 1977 r., pokazującej wizję świata degradowanego zarówno przez narkotyki, jak i organizacje starające się zapobiegać zjawisku narkomanii.

Podejrzewa się, że cierpiał on na schizofrenię paranoidalną (choć biografia Dicka pt. "Boże inwazje" autorstwa Lawrence'a Sutina podaje iż był on po prostu "dziwakiem" i w żadnym wypadku nie był chory psychicznie, jednak miał taką opinię), dodatkowo wzmacnianą przez używanie środków psychoaktywnych lub po prostu przez nie indukowaną. Sam pisarz spekulował na ten temat. Prowokowały do tego zachowania takie jak zamykanie się w domu ze strachu, napadanie na żonę, a w szczególności osobliwe sny, wizje, które inspirowały go równocześnie do pracy twórczej m.in. przy trylogii VALIS. W pewnym czasie wierzył, że Stanisław Lem był prowokacją komunistów, za którą kryła się grupa pisarzy działających na zlecenie partii komunistycznej, by przejąć kontrolę nad opinią publiczną. Dowodem tego miała być mnogość stylów pisarskich Lema i szeroka tematyka jego dzieł, a także nietypowe, niesłowiańskie nazwisko mogące być skrótem jakiejś tajnej komórki. P.K. Dick pisał nawet w tej kwestii do FBI[2].

Dick zmarł w roku 1982 po trzech kolejnych atakach serca w szpitalu w Santa Ana w Kalifornii. Zostawił po sobie bogaty dorobek literacki i olbrzymią rzeszę wielbicieli, w niektórych kręgach jest pisarzem kultowym. Niedoceniany przez większość życia, dopiero tuż przed śmiercią osiągnął stan finansowej stabilności, jednak szeroką popularność jego utwory zdobyły dopiero po śmierci autora.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Nowele i opowiadania[edytuj | edytuj kod]

  • Chwyt reklamowy (Sales Pitch)
  • Cudowna broń
  • Człowiekiem jest... (Human Is, 1955)
  • Czysta gra (Fair Game) napis. 1953 wyd. 1959
  • Dr Futurity (napis. 1953, wyd. 1954 jako nowela Time Pawn, popr. i wyd. w 1959)
  • Druga odmiana (Second Variety, 1953)
  • Ekipa dostosowawcza (The Adjustment Team, 1954)
  • Elektryczna mrówka (The Electric Ant, 1969)
  • Epoka Beztroskiej Pat (Czas Żwawej Pat, The Days of Perky Pat, 1953)
  • Gdyby nie było Benny'ego Cemoliego (If There Were No Benny Cemoli, 1963)
  • Gra nielosowa (A Game of Unchance)
  • Inaczej, niżby się zdawało (Not By Its Cover)
  • Foster, już nie żyjesz (Foster, You're Dead, 1954)
  • Gdzie kryje się wub lub Reszta jest łabem (Beyond Lies the Wub, 1952)
  • Kolonia (Colony, napis. 1952, wyd. 1953)
  • Król Elfów (1953)
  • Krótki, szczęśliwy żywot brązowego Oxforda
  • Mała Czarna Skrzynka (The Little Black Box, 1964)
  • Małe co nieco dla nas, temponautów (A Little Somethink for Us Tempunauts, 1974)
  • Majstersztyk (Precious Artifact, napis. 1963, wyd. 1964)
  • Mecz rewanżowy (Return Match)
  • Miniaturowe miasto (Miasteczko, Small Town)
  • Model numer 2
  • Na obraz i podobieństwo Yanceya (The Mold of Yancy, 1955)
  • Niania
  • Nie zrekonstruowane M (The Unreconstructed M, 1956)
  • Och, być Bloblem! (Oh, to Be a Blobel!, 1964)
  • Ofiara
  • Ostatni Pan i Władca (The Last of the Masters (także jako Protection Agency), 1954)
  • Ojcowskie alter ego (Kopia ojca, The Father-thing, 1954)
  • Oszust (Kłamca, Mistyfikator, Impostor – test na człowieczeństwo, Impostor, 1953)
  • Pani od ciasteczek (napis. 1952, wyd. 1953)
  • Pełzacze
  • Przedludzie (The Pre-Persons, 1974)
  • Przez ciemne zwierciadło
  • Przypomnimy to panu hurtowo (We Can Remember It for You Wholesale, 1966)
  • Raport mniejszości (The Minority Report, 1956)
  • Roog (1953)
  • Sonda przyszłości (Meddler)
  • Stowarzyszenie
  • Śniadanie o zmierzchu (Śniadanie o brzasku, Breakfast at Twilight, 1954)
  • Świat Jona (Świat Jonesa, Jon's World)
  • W lepszym świecie
  • Wezwanie do naprawy (Service Call, 1955)
  • Wiara naszych ojców (Faith of Our Fathers, 1967)
  • Wisielec
  • Wojna z Fnoolami (The War with the Fnools)
  • Za drzwiami
  • Zapłata (Paycheck, 1953)
  • Zastępca
  • Zautomatyzowana fabryka (Autofac, napis. 1954, wyd. 1955)
  • Zbędny (Expendable, 1953)
  • Złotoskóry (The Golden Man, 1954)

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Filmy nakręcone na postawie twórczości Philipa K. Dicka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Philipa K. Dicka.

Inne dzieła inspirowane twórczością Philipa K. Dicka[edytuj | edytuj kod]

  • W 1998 roku wydano grę komputerową, której realia oraz tytuł (Ubik) zaczerpnięto z jednej z powieści pisarza.
  • W 2006 roku w Starym Teatrze w Krakowie wystawiono przedstawienie Trzy stygmaty Palmera Eldritcha na podstawie powieści pod tym samym tytułem w reżyserii Jana Klaty.
  • W 2012 zrealizowany został audiobook na podstawie powieści "Blade Runner. Czy androidy marzą o elektrycznych owcach?". Jest to pierwsza w Polsce realizacja audiobooka z efektami 3D. W rolach głównych występują m.in. Robert Więckiewicz w roli narratora, Andrzej Chyra jako Rick Dekard, Anna Dereszowska, Marian Dziędziel, Jacek Braciak i wielu innych.

Polskie wydania powieści, opowiadań i nowel (część)[edytuj | edytuj kod]

Zbiory opowiadań[edytuj | edytuj kod]

  • Zapłata. Przełożyli Agnieszka Kuc i Janusz Margański, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2004, wydanie I. ISBN 83-08-03543-4 (12 opowiadań)
  • Opowiadania najlepsze. Przełożyli Jan Karłowski, Tomasz Olijasz, Miachał Begiert, Wstęp: John Brunner Rzeczywistość Philipa K. Dicka, Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 1998, wydanie I. ISBN 83-7120-589-9 (19 opowiadań, wstęp, posłowie autora)
  • Krótki, szczęśliwy żywot brązowego Oxforda. Prószyński i S-ka, 1 cz. Opowiadań Zebranych w Serii Nowej Fantastyki, 2000. (25 opowiadań)
  • Przypomnimy to panu hurtowo. Prószyński i S-ka, 2 cz. Opowiadań Zebranych w Serii Nowej Fantastyki, 1998. ISBN 83-7180-246-3
  • Impostor. Test na człowieczeństwo. Prószyński i S-ka, 2002. ISBN 83-7337-200-8 (Ta sama zawartość co Przypomnimy...)
  • Czysta gra. Prószyński i S-ka, 3 cz. Opowiadań Zebranych w Serii Nowej Fantastyki, 2002.
  • My zdobywcy. Prószyński i S-ka, 4 cz. Opowiadań Zebranych w Serii Nowej Fantastyki, 1999, 2002.
  • Oko Sybilli. Prószyński i S-ka, 5 cz. Opowiadań Zebranych w Serii Nowej Fantastyki, 2001.
  • Ostatni Pan i Władca, Amber 1990.
  • Raport Mniejszości, Amber 2002.

Powieści[edytuj | edytuj kod]

(kolejność chronologiczna, według czasu napisania)

Tytuł polski Tytuł oryginalny Tłumacz Wydawnictwo Seria wydawnicza Rok wydania ISBN
* Głosy z ulicy Voices from the Street Jarosław Rybski Rebis Salamandra 2008 ISBN 978-83-7510-070-9
* Dr Futurity Dr. Futurity Maciej Pintara Amber Mistrzowie SF i Fantasy 1997 ISBN 83-7169-357-5
Prószyński i S-ka Fantastyka Warszawa 2001 ISBN 83-7255-437-4
* Kosmiczne marionetki The Cosmic Puppets Jadwiga Andruszkiewicz-Fiejtek Arax - 1990 ISBN 83-85211-02-0
Zysk i S-ka - 1998 ISBN 83-7150-328-8
* Słoneczna loteria Solar Lottery Jan Zieliński Czytelnik "Z kosmonautą" 1981 ISBN 83-07-00420-9
Rebis - Poznań 1998 (Wydanie II 2007) ISBN 83-7120-622-4
* Świat Jonesa The World Jones Made Norbert Radomski Rebis - Poznań 2000 ISBN 83-7120-804-9
* Oko na niebie Eye in the Sky Katarzyna Mioduszewicz Mizar, Amber Mistrzowie SF 1994 ISBN 83-85309-61-6
Amber Mistrzowie SF i Fantasy Warszawa 1999 ISBN 83-7245-022-6
* Czas poza czasem Time out of Joint Robert Reszke Amber Mistrzowie SF Warszawa 1994 ISBN 83-7082-286-X
Rebis - Poznań 2000 ISBN 83-7120-862-6
* Na terenie Miltona Lumky'ego In Milton Lumky Territory Radosław Kot Rebis - Poznań 2001 ISBN 83-7120-287-3
* Wyznania łgarza Confessions of a Crap Artist Tomasz Jabłoński Rebis Salamandra 1998 (Wydanie II 2000) ISBN 83-7120-593-7
* Człowiek o jednakowych zębach The Man Whose Teeth Were All Exactly Alike Tomasz Hornowski Rebis - Poznań 2000 ISBN 83-7120-871-5
* Człowiek z Wysokiego Zamku The Man in the High Castle Lech Jęczmyk Czytelnik "Z kosmonautą" 1981 ISBN 83-07-00297-4
Editions Spotkania - 1991 ISBN 83-85195-12-2
Zysk i S-ka - 1996 ISBN 83-7150-167-6
Zysk i S-ka - 1999 ISBN 83-7150-653-8
Rebis - Poznań 2006 ISBN 83-7301-758-5
* Możemy cię zbudować We Can Build You Tomasz Hornowski Rebis - Poznań 2001 ISBN 83-7120-287-3
* Marsjański poślizg w czasie Martian Time-Slip Małgorzata Fiałkowska Amber Mistrzowie SF i Fantasy Warszawa 1994 ISBN 83-85309-63-2
Amber Mistrzowie SF i Fantasy Warszawa 1999 ISBN 83-7245-094-3
* Doktor Bluthgeld Tomasz Jabłoński Rebis Salamandra Poznań 1997 (Wydanie II 1999) ISBN 83-7120-380-2
* Tytańscy gracze The Game-Players of Titan Teresa Tyszowiecka-Tarkowska Zysk i S-ka - Poznań 2000 ISBN 83-7150-781-X
* Simulakra The Simulacra Jarosław Jóźwiak Alfa Biblioteka Fantastyki Warszawa 1998 ISBN 83-7179-122-4
Prószyński i S-ka Fantastyka Warszawa 2002 ISBN 83-7337-019-6
* Inna ziemia The Crack in Space Marta Koźbiał Amber Mistrzowie SF i Fantasy Warszawa 1999 ISBN 83-7169-965-4
* A teraz zaczekaj na zeszły rok Now Wait for Last Year Grażyna Grygiel, Piotr Staniewski Wydawnictwo Alkazar - 1993 ISBN 83-85784-12-8
* Teraz czekaj na zeszły rok Jacek Spólny Rebis - Poznań 2001 ISBN 83-7120-802-2
* Klany księżyca Alfy Clans of the Alphane Moon Agata Dudkiewicz Phantom Press Fantasy & SF Gdańsk 1992 ISBN 83-7075-124-5
Zysk i s-ka Poznań 2000 ISBN 83-7150-777-1
* Trzy stygmaty Palmera Eldritcha The Three Stigmata of Palmer Eldritch Zbigniew A. Królicki Amber - Poznań 1990 ISBN 83-85079-16-5
Rebis - 1999 ISBN 83-7120-803-0
Rebis - 2004 ISBN 83-7301-631-7
* Cudowna broń The Zap Gun Małgorzata Fiałkowska, Cezary Frąc Amber Mistrzowie SF Warszawa 1995 ISBN 83-7082-817-5
* Prawda półostateczna The Penultimate Truth Jarosław Jóźwiak Alfa Biblioteka Fantastyki 1998 ISBN 83-7179-075-9
Prószyński i S-ka Fantastyka Warszawa 2004 ISBN 83-7337-754-9
* Deus Irae Deus Irae Paweł Kruk Zysk i S-ka - 1996 ISBN 83-7150-132-3
Rebis - 2005 ISBN 83-7301-647-3
* Paszcza wieloryba The Unteleported Man Mirosław Kościuk Zysk i S-ka - Warszawa 1999 ISBN 83-7150-779-8
* Wbrew wskazówkom zegara Counter Clock World Maciej Szymański Rebis - Poznań 2002 ISBN 83-7301-144-7
* Blade Runner
(Czy androidy marzą o elektrycznych owcach?)
Do Androids Dream of Electric Sheep? Sławomir Kędzierski Prószyński i S-ka Nowa Fantastyka Warszawa 1995 ISBN 83-85661-98-0
Prószyński i S-ka - Warszawa 1999 ISBN 83-7255-365-3
Prószyński i S-ka Fantastyka Warszawa 2003 ISBN 83-7337-327-6
Prószyński i S-ka Fantastyka Warszawa 2005 ISBN 83-7469-231-6
* Ubik Ubik Michał Ronikier Wydawnictwo Literackie Stanisław Lem poleca 1975
Amber Science Fiction 1990 ISBN 83-85079-49-1
Rebis Salamandra 1997 (Wydanie II 1999, Wydanie III 2000-2003) ISBN 83-7120-479-5
* Galaktyczny druciarz Galactic Pot-Healer Cezary Ostrowski Rebis - Poznań 1996 ISBN 83-7120-288-1
* Druciarz Galaktyki Jacek Spólny Rebis - Poznań 2002 ISBN 83-7120-801-4
* Labirynt śmierci A Maze of Death Arkadiusz Nakoniecznik Alfa Fantastyka Warszawa 1992 ISBN 83-7001-549-2
Rebis - Poznań 1997 (Wydanie II 2000) ISBN 83-7120-410-8
* Nasi przyjaciele z Frolixa 8 Our Friends from Frolix 8 Wiesław Lipowski Alfa Biblioteka Fantastyki Warszawa 1993 ISBN 83-7001-664-2
* Płyńcie łzy moje, rzekł policjant Flow My Tears, the Policeman Said Zbigniew A. Królicki Zysk i S-ka Kameleon Poznań 1996 ISBN 83-7150-063-7
Rebis - Poznań 2007 ISBN 978-83-7510-018-1
* Przez ciemne zwierciadło A Scanner Darkly Tomasz Jabłoński Rebis - Poznań 1997 (1999, 2004) ISBN 83-7120-352-7
* Radio Wolne Albemuth Radio Free Albemuth Tomasz Bieroń Zysk i S-ka - Poznań 2002 ISBN 83-7150-780-1
* VALIS VALIS Lech Jęczmyk Rebis Salamandra 1994 ISBN 83-7120-018-8
Zysk i S-ka Kameleon Poznań 1997 ISBN 83-7150-265-6
Rebis Salamandra 2005 ISBN 83-7301-727-5
* Boża inwazja The Divine Invasion Lech Jęczmyk Zysk i S-ka Kameleon 1996 ISBN 83-7150-135-8
* Transmigracja Timothy'ego Archera The Transmigration of Timothy Archer Lech Jęczmyk Zysk i S-ka Kameleon Poznań 1999 ISBN 83-7150-570-1

Niektórzy polscy tłumacze[edytuj | edytuj kod]

  • Michał Begiert
  • Tomasz Bieroń
  • Lech Jęczmyk
  • Jan Karłowski
  • Sławomir Kędzierski
  • Zbigniew Królicki
  • Agnieszka Kuc
  • Janusz Margański
  • Tomasz Oljasz
  • Maciej Pintara
  • Robert Reszke
  • Michał Ronikier

Przypisy

  1. Marek Englender: Philip K. Dick. W: Adam Wójcik, Marek Englender: Budowniczowie gwiazd 1. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980, s. 251.
  2. P. K. Dick, Lem i FBI w FAQ autora (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]