Rasa

Rasa – grupa zwierząt w obrębie jednego gatunku, o wspólnych cechach istotnych dla odróżnienia jej od innych zwierząt tego gatunku. Dawniej również kategoria systematyczna zajmująca niższy poziom niż gatunek. Obecnie częściowo zastąpiona przez podgatunek. Jako kategoria oparta na fenotypie, a nie genotypie znajduje się poza współczesną taksonomią.

Proces ewolucyjnego powstawania ras to rasogeneza.

Antropologia

Podział na trzy główne rasy ludzkie, u różnych autorów i w różnych szkołach wiele ras geograficznych.

Zoologia

Pierwotnie w zoologii, w zależności od przyjętych kryteriów podziału wyróżniano:

• rasa geograficzna – kategoria zastąpiona we współczesnej systematyce przez podgatunek,
• rasa fenotypowa – grupa o wspólnym fenotypie, termin używany do dziś, nazywany po prostu rasą lub odmianą,
• rasa ekologiczna – populacja zajmująca dany biotop,
• rasa fenologiczna – populacja o zsynchronizowanym cyklu biologicznym.

Botanika

W botanice termin rasa jest od początku znacznie węższy i pokrywa się z rasą fenologiczną w zoologii.

W odniesieniu do roślin hodowlanych termin rasa zastąpiono kultywarem.

Zootechnika

Zestawienie różnych ras psów

W zootechnice rasa definiowana jest jako:

• grupa zwierząt tego samego gatunku, powstała w efekcie działalności człowieka mającej na celu uzyskanie pożądanych cech użytkowych i pokrojowych zwierząt, które przekazywane są dziedzicznie potomstwu,
• populacja zwierząt gospodarskich w obrębie gatunku, o wspólnym pochodzeniu, charakteryzujących się przekazywa­niem potomstwu określonego zespołu cech,

przy czym liczebność tej grupy musi być wystarczająca do utrzymania rasy bez dodatkowych zabiegów, takich jak kojarzenie w pokrewieństwie lub dolew obcej krwi.

Rozróżnia się trzy typy ras w zależności od stopnia ingerencji człowieka w ich powstanie. Wyróżnikiem ras są przede wszystkim cechy fenologiczne i fenotypowe:

• rasy prymitywne – powstałe głównie w wyniku presji środowiskowej,
• rasy kulturalne (szlachetne) – powstałe w wyniku doboru sztucznego,
• rasy przejściowe (uszlachetnione) – powstałe w wyniku skrzyżowania rasy prymitywnej i kulturalnej.

Kynologia

Do II połowy XIX wieku pojęcie rasy psa nie miało odrębnej, od zootechnicznej, definicji. Sytuacja zaczęła się radykalnie zmieniać od roku 1880, kiedy to brytyjski Kennel Club postanowił, że na wystawach organizowanych przez ten klub mogą być wystawiane wyłącznie te psy, które zostały zarejestrowane w jego księdze hodowlanej. Od tej pory kolejno powstające kluby kynologiczne, włącznie z FCI, ustalały podobne przepisy oraz wzorce ras, co bardziej wpłynęło na kształtowanie cech psów niż jakikolwiek inny czynnik różnicowania ras (głównie warunki zewnętrzne i użytkowość). Hodowla nastawiona głównie na spełnienie wymogów wzorca narzuconego przez klub kynologiczny doprowadziła między innymi do wzmocnienia roli genów odpowiedzialnych za upośledzenie zwierzęcia. Zjawisko takie nie występowało w warunkach naturalnych ani podczas wcześniejszych hodowli, nastawionych na użytkowość psa.

Zobacz też

• takson
• typologia antropologiczna
• gatunek
• rasizm
• rasy psów
• rasa człowieka
• rasa socjologiczna
• rasa (fantasy)