Fenotyp

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Fenotyp (gr. phainomai – przejawiać; typos – wzór, norma) – zespół cech organizmu, włączając w to nie tylko morfologię, lecz również np. właściwości fizjologiczne, płodność, zachowanie się, ekologię, cykl życiowy, zmiany biologiczne, wpływ środowiska na organizm. Fenotyp jest ściśle związany z genotypem, bowiem to właśnie oddziaływanie między genotypem a środowiskiem daje fenotyp. Dlatego ten sam genotyp może dać różne fenotypy w różnych środowiskach (tzw. plastyczność fenotypowa), lub odwrotnie – mimo odmiennych genotypów uzyskać podobny fenotyp[1].

Gdy mamy do czynienia z organizmem dobrze poznanym pod względem genetycznym, można stwierdzić jakie zmiany na poziomie genomu objawiają się w fenotypie[potrzebne źródło]. Zapoznanie się z genomem populacji naturalnej jest niezwykle trudne[potrzebne źródło], dlatego zazwyczaj przyjmuje się po prostu, że fenotyp jest obrazem genotypu w środowisku i pyta się, jaka część zmienności obserwowanej w naturze ma podłoże genetyczne.

Badania[edytuj | edytuj kod]

Związek genotypu i procesów molekularnych z procesem rozwoju organizmu i jego fenotypem jest generalnie postulowany, ale bardzo trudny do zrozumienia, nawet dla organizmu tak (stosunkowo) prostego i intensywnie badanego jak Caenorhabditis elegans. Geny generalnie kodują białka i RNA. Postulat związku genotypu z trajektorią jaki organizm obiera w rozwoju i jego fenotypem prowadzi do dwóch obserwowanych paradoksów[2]:

  • ekstremalnie różne fenotypowo organizmy mogą mieć bardzo podobne genotypy,
  • bardzo podobne fenotypowo organizmy mogą mieć wysoce różne genotypy.

Problem ten jest tematem aktywnych badań.

Plastyczność[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Plastyczność fenotypowa.

O fenotypie wspólnie z genotypem decydują czynniki środowiskowe, które w przypadku zmiany warunków środowiska prowadzić mogą do zmiany fenotypu. Plastyczność fenotypowa jest podstawowym mechanizmem adaptacji i obejmuje szereg zmian morfologicznych i fizjologicznych obserwowanych u wielu organizmów. Zjawisko jest przedmiotem badań wielu dziedzin biologii, w tym genetyki, genomiki, biologii ewolucyjnej, ekologii, fizjologii i biologii rozwoju[3]. Jest szeroko rozpowszechnione w przyrodzie i w różny sposób może wpływać na tempo ewolucji, przyspieszając ją, spowalniając lub nie zmieniając tempa zmian ewolucyjnych[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wincenty Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie "Żak", 2001, s. 102. ISBN 83-88149-41-5.
  2. Itai Yanai, „Evolution of developmental gene expression programs”, a recorded Technion lecture, delivered at Technion symposium „From Darwin to Evo-Devo”, Israel, Nov. 24, 2009. (dostęp 2014-01-12, j.ang.).
  3. Scott A. Kelly, Tami M. Panhuis, Andrew M. Stoehr. Phenotypic Plasticity: Molecular Mechanisms and Adaptive Significance. , 2012. doi:10.1002/cphy.c110008 (ang.). 
  4. TD. Price, A. Qvarnström, DE. Irwin. The role of phenotypic plasticity in driving genetic evolution.. „Proc Biol Sci”. 270 (1523), s. 1433-40, Jul 2003. doi:10.1098/rspb.2003.2372. PMID 12965006.