Sarah Bernhardt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sarah Bernhardt
Sarah Bernhardt
Imię i nazwisko Henriette Rosine Bernardt
Data
i miejsce urodzenia
22 października 1844
Paryż
Data
i miejsce śmierci
26 marca 1923
Paryż
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Sarah Bernhardt w Wikicytatach

Sarah Bernhardt, właśc. Henriette Rosine Bernardt (ur. 22 października 1844 w Paryżu, zm. 26 marca 1923 tamże) – francuska aktorka. Występowała głównie w teatrach Paryża, w latach 1872-1880 w Comédie-Française. Była znana z teatralnych ról dramatycznych.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w rodzinie żydowskiej[1] jako Rosine Bernardt. Jej matką była pochodząca z Amsterdamu Julie Bernardt (1821–1876), córka kupca Moritza Barucha Berdnardta i jego żony Sary Hirsh. Sama aktorka zmieniła rodzinne nazwisko, modyfikując je w formę Bernhardt.

Sceniczna kariera Bernhardt zaczęła się w 1862, kiedy młoda aktorka studiowała jeszcze w Comédie-Français, najbardziej prestiżowym teatrze we Francji. W pewnym momencie zdecydowała się opuścić rodzinny kraj i przeniosła się do Belgii, gdzie została kochanką arystokraty Henriego de Ligne. W 1864 urodził się im syn Maurice. Po narodzinach dziecka książę zaproponował jej małżeństwo, ale jego rodzina sprzeciwiła się legalizacji związku i przekonała Bernhardt do odrzucenia oświadczyn i zakończenia związku[2].

Po wyrzuceniu z Comédie-Français za spoliczkowanie jednej z aktorek powróciła do życia kurtyzany, z którym zapoznała ją jej matka w bardzo młodym wieku. Dzięki temu w latach 1862-1865 zarobiła pokaźną sumę pieniędzy. W tym czasie nabyła swoją słynną trumnę, która często służyła jej za łóżko. Bernhardt twierdziła, że spanie w niej pomogło jej zrozumieć wiele tragicznych ról.

Potem Bernhardt powróciła do grania w teatrze podpisując kontrakt z Théâtre de L’Odéon w 1866. Jej najsłynniejszą rolą z tamtego okresu była parodia florenckiego barda w sztuce “Przechodzień” François Coppé (styczeń 1869)[3]. Wraz z wybuchem wojny francusko-pruskiej (1870) przedstawienia zostały wstrzymane i Sarah przekształciła teatr w prowizoryczny szpital, gdzie opiekowała się rannymi żołnierzami[4]. Międzynarodową sławę zdobyła w latach 70. XIX wieku i szybko stała się najbardziej rozchwytywaną aktorką w Europie i Nowym Jorku. W przerwie między kolejnymi trasami Sarah wykupiła prawa najmu Théâtre de la Renaissance, gdzie zajęła stanowisko producentki, reżyserki oraz głównej aktorki w latach 1893-1899.[5]

W 1872 opuściła Odéon i wróciła do Comédie-Française. Jednym z jej największych sukcesów była główne rola w sztuce Voltaire’a “Zair” (1874). Sarah odbyła nawet podróż na Kubę, gdzie wystąpiła w teatrze Sauto w Matanzas w 1887 roku. Ponadto udzielała lekcji aktorstwa wielu młodym dziewczętom, w tym aktorce i kurtyzanie Liane de Pougy.

W 1899 Bernhardt przejęła były Théâtre des Nations na Place du Châtelet w Paryżu i zmieniła jego nazwę na Théâtre Sarah-Bernhardt. 21 stycznia nastąpiło otwarcie, podczas którego Sarah stworzyła jedną z jej najbardziej docenianych kreacji, w spektaklu “La Tosca” Victoriena Sardou’a. Zaraz później wystawiono wznowienie “Fedry” Racine’a (24 stycznia), następnie “Patron Bénic” Gastona de Wailly’ego (14 marca), “Samarytankę” Octave’a Fauilleta (25 marca) oraz “Damę kameliową” Aleksandra Dumasa 9 kwietnia. 20 maja swój debiut miała najbardziej kontrowersyjna rola Bernhardt: zagrała Hamleta w sztuce Szekspira w adaptacji napisanej prozą przez Eugène’a Moranda i Marcela Schwoba na jej zamówienie. Sztuka została obsypana entuzjastycznymi recenzjami, pomimo że trwała cztery godziny bez przerwy. Bernhardt wyrobiła sobie opinię poważnej dramatycznej aktorki zyskując tytuł “Boskiej Sarah”. Prawdopodobnie była ona najsłynniejszą aktorką XIX wieku.

Bernhardt brała również udział w skandalicznych produkcjach, takich jak “Judasz” Johna Wesleya De Kaya. Spektakl był wystawiony w Globe Theatre w Nowym Jorku tylko raz, w grudnia 1910 roku, po czym został zakazany, tak samo jak w Bostonie i Filadelfii. Biorąc pod uwagę, jak w 1910 roku wyglądała scena teatralna Nowego Jorku, fabuła sztuki była oburzająca. Maria Magdalena, która najpierw była kochanką Poncjusza Piłata, a potem Judasza Iskarioty, związała się z Jezusem. Kiedy Judasz zorientował się, że Maria Magdalena oddała się Jezusowi, zdecydował się wydać przyjaciela Rzymianom. Dla nowojorskich miłośników teatru dopełniającym elementem prowokacji był fakt, że rolę Judasza grała ponętna Sarah Bernhardt[6].

Do śmierci zarządzała swoim Théâtre Sarah-Bernhardt. Potem to stanowisko zajął jej syn Maurice, który zmarł w 1928 roku. Teatr zachował swoją nazwę aż do niemieckiej okupacji w czasie II wojny światowej[7], kiedy został przemianowany na Théâtre de la Cité ze względu na żydowskie korzenie Bernhardt.

Została pochowana na Cmentarzu Père-Lachaise.

W 1894 Alfons Mucha zaprojektował plakat do sztuki z jej udziałem pt. "Gismonda" i od tej pory projektował już wszystkie plakaty do jej spektakli. Obecnie uznawane są one za jedne z czołowych dzieł secesji.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Miała romans z belgijskim arystokratą Charles-Joseph Eugène Henri, księciem de Ligne, z którym miała swoje jedyne dziecko – syna Maurice'a Bernhardta (ur. 1864), męża Polki Marii Jabłonowskiej (1863-1914).

W Londynie w 1882 poślubiła greckiego aktora Aristidesa Damalę (we Francji znanego jako Jacques Damala). Małżeństwo oficjalnie trwało do śmierci Damali w 1889, w wieku 34 lat, ale w praktyce szybko się skończyło z powodu uzależnienia aktora od morfiny.

Przypisy

  1. Snel, Harmen. The ancestry of Sarah Bernhardt; a myth unravelled, Amsterdam, Joods Historisch Museum, 2007, ISBN 978-90-802029-3-1
  2. Madame Sarah, Cornelia Otis Skinner, Houghton Mifflin 1966
  3. Aston, Elaine (1989). Sarah Bernhardt: A French Actress on the English Stage. Oxford: Berg Publisher's Limited. p. 5.
  4. Arthur Golf; Robert Fizdale (1991). The Divine Sarah: The Life of Sarah Bernhardt. New York: Knopf. pp. 82–85.
  5. Robert, Gottlieb (2010). Sarah: The Life of Sarah Bernhardt. London: Yale University Press. p. 121.
  6. Heribert von Feilitzsch, Felix A. Sommerfeld: Spymaster in Mexico, 1908 to 1914, Henselstone Verlag LLC, Amissville, VA, 2012, p. 352
  7. McCormick 1995.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]