Smukłodziobek cynamonowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Smukłodziobek cynamonowy
Hemitriccus cinnamomeipectus[1]
Fitzpatrick & O'Neill, 1979
Smukłodziobek cynamonowy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd pierwowróblowce
Rodzina tyrankowate
Rodzaj Hemitriccus
Gatunek smukłodziobek cynamonowy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Smukłodziobek cynamonowy (Hemitriccus cinnamomeipectus) – gatunek małego ptaka z rodziny tyrankowatych. Występuje w Peru oraz skrajnie południowym Ekwadorze. Narażony na wyginięcie. Opisany po raz pierwszy w roku 1979.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek opisali po raz pierwszy John W. Fitzpatrick i John P. O'Neill w roku 1979 na łamach czasopisma „The Auk”. Nadali mu nazwę naukową Hemitriccus cinnamomeipectus (obecnie nadal obowiązującą)[3]. Smukłodziobek cynamonowy tworzy nadgatunek ze smukłodziobkiem oliwkowym (H. mirandae) oraz burym (H. kaempferi); przypuszczalnie także z czarnobrodym (H. granadensis) i widłosternym (H. furcatus). Monotypowy[4].

Holotyp stanowi dorosły samiec zebrany w Cordillera del Cóndor na wysokości 2200 m n.p.m. (koordynaty: 5°02′S 78°51′W/-5,033333 -78,850000), 20 lipca 1976. Przekazany został do Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej i oznaczony numerem 812797. Przynależność do rodzaju Hemitriccus (tyrankowate) ustalono na podstawie małej wielkości, matowozielonej barwy grzbietu, skrzydeł i ogona oraz długiego, nieco płaskiego dzioba[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi około 10 cm, masa ciała 6,5-8,5 g[4]. Pozostałe wymiary dla holotypu: długość skrzydła 50,5 mm, środkowe sterówki 46 mm, długość skoku 19 mm, długość dzioba od wewnętrznego kącika nozdrzy po koniuszek dzioba 7,2 mm[3]. Dalszy opis także dotyczy holotypu. Wierzch ciała oliwkowozielony, ciemniejszy i brązowawy z wierzchu głowy i na karku. Kantarek, szeroka obrączka oczna i pokrywy uszne cynamonowe. Na policzku delikatna szara plama. Broda cynamonowa, na piersi przechodząca w intensywnie płową (choć angielska nazwa tego ptaka brzmi Cinnamon-Breasted Tody-Tyrant, co oznacza płaskodziobego tyrana o cynamonowej piersi[5]). Na spodzie ciała barwa płowa przechodzi w wyraźnie żółtą, na bokach nabierającą odcieniu oliwkowego. Pokrywy podogonowe płowe. Skrzydła i sterówki szare, sterówki i lotki I rzędu wyraźnie obrzeżone żółtooliwkowo. Wewnętrzna chorągiewka najbardziej wewnętrznej lotki II rzędu niemal biała, najbardziej wewnętrzna lotka III rzędu biała u nasady. Lotki II rzędu obrzeżone oliwkowozielono. Tęczówki brązowe, nogi i stopy różowoszare, górna szczęka ciemnoszara, dolna różowoszara[3].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Całkowity zasięg występowania oszacowany został przez BirdLife International na 9000 km²[6]. Obejmuje południowo-wschodni Ekwador – w prowincji Zamora-Chinchipe – oraz w północnym Peru, w Cordillera del Cóndor (Region Cajamarca), Cordillera de Colán (Region Amazonas) oraz Abra Patricia (Region San Martín)[4].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Środowisko życia stanowią gęste, skarłowaciałe i wilgotne lasy mgliste, także zaroślach bambusów Chusquea[4]. Spotykany na wysokości 1700-2200 m n.p.m.[6] W kwestii zachowania słabo poznany gatunek. Autorzy oryginalnego opisu wspomnieli o ptaku, który na wysokości 1,5-2 m nad ziemią zbierał zdobycz z pobliskich liści; określili sposób zbierania pożywienia jako szybkie wypady. Obserwowano również smukłodziobka cynamonowego wraz z chronkami (Thamnophilidae) oraz innymi drobnymi ptakami[7][3]. Jeden osobnik z Chinapinza (Ekwador) zdawał się bronić terytorium o długości koło 15 m (długość odizolowanego skrawka środowiska)[8]. Samica zebrana 20 sierpnia przechodziła pierzenie lotek[3]. Odzywa się szorstkim terkoczącym d-d-d-rt, także pojedynczym, opadającym prrrrrrr[4].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Wyraźnie widoczne brązowe tęczówki

Cztery z siedmiu osobników zebranych przez autorów pierwszego opisu, między 25 lipca a 27 sierpnia, miały rozwinięte gonady, co wskazywało na ich kondycję rozrodczą, a więc i możliwy okres lęgowy. 27 sierpnia zaobserwowano młodego ptaka[3]. Poza tym brak danych[8].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Przez IUCN gatunek klasyfikowany jest jako narażony na wyginięcie (VU, Vulnerable). Do roku 2008 klasyfikowany był jako bliski zagrożenia (NT, Near Threatened). Zagrożenie dla gatunku stanowi wylesianie Cordillera de Colán, celem założenia upraw konopi i kawowców. W Cordillera del Cóndor środowisko niszczone jest przez wydobywanie złota oraz krzemu. Smukłodziobek cynamonowy występuje w 7 obszarach rozpoznanych jako Ostoje ptaków IBA[6].

Przypisy

  1. Hemitriccus cinnamomeipectus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Hemitriccus cinnamomeipectus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 John W. Fitzpatrick & John P. O'Neill. A New Tody-Tyrant From Northern Peru. „The Auk”. 96 (3), 1979. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Clock, B.: Cinnamon-breasted Tody-tyrant (Hemitriccus cinnamomeipectus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2013). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, 2004. [dostęp 14 kwietnia 2014].
  5. Nazwa Tody-tyrant w języku angielskim oznacza także niektóre ptaki spoza Hemitriccus. Cząstka „tody” odnosi się do płaskodziobków – Todidae. Rzeczywiście, ci przedstawiciele tyrankowatych mają dzioby nieco spłaszczone.
  6. 6,0 6,1 6,2 Cinnamon-breasted Tody-tyrant Hemitriccus cinnamomeipectus. BirdLife International. [dostęp 14 kwietnia 2014].
  7. „Warbler” odnosi się do ptaków z kilku różnych rodzin. Autorzy nie ustalili gatunku ptaków żerujących wraz z tu opisywanym.
  8. 8,0 8,1 Thomas S. Schulenberg & Guy M. Kirwan: Cinnamon-breasted Tody-Tyrant (Hemitriccus cinnamomeipectus). W: Neotropical Birds Online [on-line]. Ithaca: Cornell Lab of Ornithology, 2012.