Synagoga w Wielowsi
Na mapach:
| Synagoga w Wielowsi | |
 |
|
| Data budowy | 1763-1771 |
| Data likwidacji | 1938 |
| Tradycja | reformowana |
| Budulec | murowana |
| Obecnie | magazyn zbożowy |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Synagoga w Wielowsi - synagoga znajdująca się w Wielowsi przy ulicy Gminnej. Jest najstarszym zachowanym żydowskim domem modlitwy na Górnym Śląsku[1]. Dawniej uważana była za najokazalszą synagogę we wschodnich Niemczech[2].
Spis treści |
[edytuj] Historia
Synagoga została zbudowana w latach 1763-1771 ze składek wielowiejskich Żydów, którzy wyemigrowali za granicę. Pierwszy zapis na jej temat pochodzi z 1763 roku, kiedy to Salomon Bloch z Londynu przysłał list do Hirscha Blocha z Wielowsi, w którym pisał o planowanej budowie owej synagogi w tym samym roku[2]. Stanęła na miejscu starszej, drewnianej synagogi. Podczas nocy kryształowej z 9 na 10 listopada 1938 roku, bojówki hitlerowskie zdemolowały i następnie podpaliły budynek synagogi[3]. Częściowemu zniszczeniu uległo wnętrze oraz dach[2].
Synagoga jednakże została wcześniej zakupiona przez chrześcijańskiego mieszkańca Wielowsi, Franza Bialka. Zagroził on stacjonującym esesmanom, że jeśli nie ugaszą pożaru to poda ich do sądu o zniszczenie mienia prywatnego[3]. Pożar został wkrótce ugaszony, ale synagoga nie została już otwarta dla wiernych, mimo iż większość sprzętu wewnątrz ocalała. Na polecenie władz z budynku usunięto wszelkie symbole judaistyczne oraz wyburzono wieżę nakrytą kopułą[3]. Do Berlina wysłano meldunek, że synagoga została zniszczona[3].
Po zakończeniu II wojny światowej synagoga została gruntownie przebudowana na magazyn zboża Gminnej Spółdzielni[2] i taką funkcję pełni do dnia dzisiejszego.
[edytuj] Architektura
Murowany budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta. W zachodniej części znajduje się przedsionek, z babińcem u góry. We wschodniej części znajduje się główna sala modlitewna. Po powojennych przebudowach znacznie zniekształcono zewnętrzny wystrój budynku. Można dostrzec zarysy zamurowanych, półokrągle zakończonych okien.
Zachował się zabytkowy parochet z 1783 roku. Po zakończeniu II wojny światowej znajdował się w rękach prywatnych. Od 1977 roku znajduje się w zbiorach Muzeum Żydowskiego Instytutu Historycznego.
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Dawna synagoga i cmentarz żydowski w Wielowsi na stronie starostwo.gliwice.pl (pol.)
- Arnulf Hein: Vom Ende der Langendorfer Judengemeinde (niem.)
- Synagoga w Wielowsi na portalu Wirtualny Sztetl
