Tibor Déry

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Tibor Déry (ur. 18 października 1894 w Budapeszcie, zm. 18 sierpnia 1977 tamże) – jedna z najważniejszych postaci literatury węgierskiej; poeta, pisarz, dramaturg i eseista, znany skandalista. Przedstawiciel surrealizmu, nazywany przez Györgya Lukácsa „największym analitykiem ludzkiej kondycji naszych czasów”[1]. W dużej mierze inspirował się egzystencjalizmem.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w zamożnej rodzinie mieszczańskiej, która od małego przygotowywała go do kariery przedsiębiorcy wielkoprzemysłowego. Ukończył Akademię Handlową, przez krótki czas pracował jako urzędnik w fabryce wuja. Debiutował w 1917 w najbardziej znaczącym wówczas czasopiśmie literackim Nyugat. Po opublikowaniu swojej pierwszej powieści Lia, autorowi wytoczono proces o obrazę moralności. W następnych latach zorganizował strajk robotników i wstąpił do partii komunistycznej. Był członkiem Dyrektoriatu Pisarzy. Po stłumieniu rewolucji przebywał na emigracji w Czechosłowacji, Austrii, Francji i Niemczech, gdzie zamieszkał na stałe aż do czasu przejęcia władzy przez Hitlera. Na emigracji szukał nie tylko ucieczki przed więzieniem, ale przede wszystkim swobody twórczej, która spotykała się w ojczyźnie pisarza ze sprzeciwem zacofanych kół. Po powrocie do kraju Déry miał trudności z wydawaniem własnych dzieł; pisał więc do szuflady i utrzymywał się z przekładów.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

W początkowej fazie swojej twórczości wierny realizmowi oraz powieści psychologicznej z elementami autobiografii, później autor powieści fantastycznych o moralno-społecznym wydźwięku. Był głównym twórcą węgierskiego surrealizmu i dadaizmu. W Polsce znany zwłaszcza dzięki powieści Pan A.G. w X. podejmującej temat wolności nieskrępowanej ramami porządku społecznego i jej egzystencjalnych konsekwencji.

Pisarstwo Déryego cechuje przy tym skłonność do wyrafinowanej ironii,groteski, absurdu w stylu kafkowskim w obrazowaniu socjalistycznej rzeczywistości, a także gry słownej i makabreski. Pisarz chętnie obnaża również kicz i masowość współczesnego świata, jak w prześmiewczym fabularyzowanym eseju Wyimaginowany reportaż z amerykańskiego pop-festiwalu.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Lia, 1917.
  • Az óriáscsecsemő, 1926.
  • A befejezetlen mondat, 1937. (wydana w 1947)
  • Szemtől-szembe, 1945.
  • Alvilági játékok, 1946.
  • Tükör, 1947.
  • Jókedv és buzgalom, 1948.
  • Itthon, 1948.
  • A tanúk, 1948.
  • Felelet, 1950-1952.
  • Simon Menyhért születése, 1953.
  • Talpsimogató, 1954.
  • Ló meg az öregasszony, 1955.
  • Niki. Egy kutya története (Niki. Historia pewnego psa), 1956.
  • G. A. úr X-ben, 1964.
  • A kiközösítő, 1966.
  • Ítélet nincs, 1969.
  • Képzelt riport egy amerikai pop-fesztiválról, 1971.
  • A napok hordaléka, 1972.
  • Kedves bóper..., 1973.
  • Újabb napok hordaléka, 1975.
  • Kyvagiokén?, 1976.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]