Czechosłowacja
 |
Ten artykuł od 2012-08 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
 |
Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: Zastosować odpowiedni infoboks. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
| Československo I ČSR – II ČSR – III ČSR – ČSR – ČSSR – ČSFR |
|
 flaga do roku 1920 |
 flaga od roku 1920 |
 herb wielki |
|
 herb średni |
 herb |
 herb ČSSR (1961–1989) |
 herb ČSFR (od 1990) |
| Mapy | |
 |
|
  Tomáš Masaryk i Václav Havel, pierwszy i ostatni prezydent Czechosłowacji. |
|
Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1938 i 1945-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1949-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.
Spis treści |
Oficjalne nazwy [edytuj]
- 1918-1938: Pierwsza Republika Czechosłowacka, Republika Czechosłowacka (Česko-slovenská republika, Československá republika – ČSR)
- 1938-1939: Druga Republika Czechosłowacka (Česko-slovenská republika – ČSR),
- 1945-1948: Trzecia Republika Czechosłowacka (Československá republika – ČSR)
- 1948-1960: Republika Czechosłowacka (Československá republika)
- 1960-1990: Czechosłowacka Republika Socjalistyczna (Československá socialistická republika – ČSSR)
- 1990-1992: Czechosłowacka Republika Federalna, Czeska i Słowacka Republika Federalna (cz. Československá federativní republika, Česká a Slovenská Federativní Republika, słow. Česko-slovenská federatívna republika, Česká a Slovenská Federatívna Republika – ČSFR).
Historia [edytuj]
Czechosłowacja powstała jako owoc koncepcji czechosłowakizmu, dla Słowaków stanowiącej obronę przed postępującą madziaryzacją ze strony Węgier. Słowacy zdecydowali się na związanie w organizmie państwowym z dużo bliższym kulturowo narodem czeskim. W roku 1918, pod koniec I wojny światowej po rozpadzie Austro-Węgier z części ziem monarchii dualistycznej: Bohemii, Moraw, czeskiej części Śląska, Górnych Węgier (obecnej Słowacji) i Rusi Zakarpackiej wykrojono granice nowego państwa. Pierwszym prezydentem kraju został filozof Tomáš Masaryk. Pozostałymi ojcami niepodległej Czechosłowacji byli: Czech Edvard Beneš i Słowak Milan Rastislav Štefánik.
Narodowości Czechosłowacji w 1921 r. według spisu czechosłowackiego[1] [edytuj]
| Narodowość | Populacja | % |
|---|---|---|
| Czesi i Słowacy | 8 759 701 | 64,37 |
| Niemcy | 3 123 305 | 22,95 |
| Węgrzy | 744 621 | 5,47 |
| Rusini | 461 449 | 3,39 |
| Żydzi | 180 534 | 1,33 |
| Polacy | 75 852 | 0,56 |
| inni | 23 139 | 0,17 |
| obcokrajowcy | 238 784 | 1,75 |
| Razem | 13 607 385 | 100 |
Narodowości Czechosłowacji w 1921 według spisu czechosłowackiego[2] [edytuj]
| Narodowość | Populacja w mln | % |
|---|---|---|
| Czesi | 6,335 | 47 |
| Słowacy | 1,702 | 12,5 |
| Niemcy | 3,747 | 27,4 |
| Węgrzy | 1,071 | 7,9 |
| Rusini | 0,432 | 3,2 |
| Polacy | 0,166 | 1,2 |
| inni | 0,142 | 0,8 |
| Suma | 13,595816 | 100 |
Jednak już po dwudziestu latach naruszono integralność terytorialną Czechosłowacji – na skutek Układu Monachijskiego Wielka Brytania i Francja oddały 29 września 1938 Hitlerowi Kraj Sudecki. W następnych miesiącach Polska zajęła Zaolzie, a Węgry południową Słowację i Ruś Zakarpacką. Wówczas to powołano do życia Drugą Republikę, która nie przetrwała jednak nawet pół roku – 16 marca 1939 III Rzesza przekształciła Bohemię i Morawy w Protektorat Czech i Moraw, na terenie Słowacji niepodległość proklamowała prohitlerowska Pierwsza Republika Słowacka, a na Zakarpaciu powstała efemeryczna Karpato-Ukraina.
Po II wojnie światowej powrócono do formy jednego czesko-słowackiego państwa. W 1948 władzę ostatecznie przejęli komuniści. Rezygnacja ze stanowiska dotychczasowego prezydenta Beneša symbolicznie zakończyła krótki okres III republiki. W 1960 roku czechosłowackie władze oktrojowały nową konstytucję, która oficjalnie przekształcała Republikę Czechosłowacką w kraj komunistyczny, dodając do nazwy państwa człon Socjalistyczna. Okres stalinowski zakończył się w Czechosłowacji dopiero w roku 1960, rozpoczynając delikatną odwilż, którą zakończyła Praska wiosna. Reformy tego okresu spowodowały interwencję wojsk Układu Warszawskiego w roku 1968 i przywrócenie władzy tzw. twardogłowych. Jedyną niewycofaną reformą okresu praskiej wiosny było wprowadzenie reformy administracyjnej, która dzieliła kraj na dwie republiki – Czeską i Słowacką Republikę Socjalistyczną.
Podział demograficzny Czechosłowacji w 1967 roku[3]
| Narodowość | Populacja | % |
|---|---|---|
| Czesi | 9 466 600 | 66,2% |
| Słowacy | 4 000 400 | 28% |
| Węgrzy | 527 000 | 4% |
| Inni | 306 000 (w tym ok. 80 tys. Polaków) | 1,8% |
| Razem | 14 300 000 | 100% |
Pod koniec lat siedemdziesiątych powstała w Czechosłowacji organizacja opozycyjna Karta 77, do której należeli między innymi Václav Havel, Pavel Kohout, Jiří Dienstbier i ks. Václav Malý. Ugrupowanie to przyczyniło się w dużej mierze do obalenia władzy komunistycznej w Czechosłowacji w roku 1989. Wtedy to usunięto ze stanowiska prezydenta Gustáva Husáka, który sprawował władzę od 1975, a na jego miejsce powołano członka Karty – pisarza Václava Havla. W okresie jego rządów kraj przekształcono w republikę federalną, a ostatecznie zatwierdzono rozpad Czechosłowacji i powołano do życia z dniem 1 stycznia 1993 dwa oddzielne państwa – Czechy i Słowację.
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
