Czechosłowacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Československo
I ČSRII ČSRIII ČSRČSRČSSRČSFR
Flag of Bohemia.svg
flaga do roku 1920
Czechosłowacja
flaga od roku 1920
Czechoslovakia COA large.svg
herb wielki
Czechoslovakia COA medium.svg
herb średni
Czechoslovakia COA small 2.svg
herb
Czechoslovakia COA 1961-1989.svg
herb ČSSR (1961–1989)
Coat of arms of the Czech and Slovak Federal Republic.svg
herb ČSFR (od 1990)
Mapy
Czechoslovakia location map.svg
Tomáš Garrigue Masaryk 1925.PNGVáclav Havel cut out.jpg
Tomáš Masaryk i Václav Havel,
pierwszy i ostatni prezydent Czechosłowacji.
Mapa fizyczna Czechosłowacji 1920-1938
Czechoslovakia.png

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1938 i 1945-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1949-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1938), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

Oficjalne nazwy[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Czechosłowacja powstała jako owoc koncepcji czechosłowakizmu, dla Słowaków stanowiącej obronę przed postępującą madziaryzacją ze strony Węgier. Słowacy zdecydowali się na związanie w organizmie państwowym z dużo bliższym kulturowo narodem czeskim. W roku 1918, pod koniec I wojny światowej po rozpadzie Austro-Węgier z części ziem monarchii dualistycznej: Bohemii, Moraw, czeskiej części Śląska, Górnych Węgier (obecnej Słowacji) i Rusi Zakarpackiej wykrojono granice nowego państwa. Pierwszym prezydentem kraju został filozof Tomáš Masaryk. Pozostałymi ojcami niepodległej Czechosłowacji byli: Czech Edvard Beneš i Słowak Milan Rastislav Štefánik.

Narodowości Czechosłowacji w 1921 r. według spisu czechosłowackiego[1][edytuj | edytuj kod]

Narodowość Populacja  %
Czesi i Słowacy 8 759 701 64,37
Niemcy 3 123 305 22,95
Węgrzy 744 621 5,47
Rusini 461 449 3,39
Żydzi 180 534 1,33
Polacy 75 852 0,56
inni 23 139 0,17
obcokrajowcy 238 784 1,75
Razem 13 607 385 100

Narodowości Czechosłowacji w 1921 według spisu czechosłowackiego[2][edytuj | edytuj kod]

Narodowość Populacja w mln  %
Czesi 6,335 47
Słowacy 1,702 12,5
Niemcy 3,747 27,4
Węgrzy 1,071 7,9
Rusini 0,432 3,2
Polacy 0,166 1,2
inni 0,142 0,8
Suma 13,595816 100

Jednak już po dwudziestu latach naruszono integralność terytorialną Czechosłowacji – na skutek Układu Monachijskiego Wielka Brytania i Francja oddały 29 września 1938 Hitlerowi Kraj Sudecki. W następnych miesiącach Polska zajęła Zaolzie, a Węgry południową Słowację i Ruś Zakarpacką. Wówczas to powołano do życia Drugą Republikę, która nie przetrwała jednak nawet pół roku – 16 marca 1939 III Rzesza przekształciła Bohemię i Morawy w Protektorat Czech i Moraw, na terenie Słowacji niepodległość proklamowała prohitlerowska Pierwsza Republika Słowacka, a na Zakarpaciu powstała efemeryczna Karpato-Ukraina.

Po II wojnie światowej powrócono do formy jednego czesko-słowackiego państwa. W 1948 władzę w wyniku zamachu stanu ostatecznie przejęli komuniści[3]. Rezygnacja ze stanowiska dotychczasowego prezydenta Beneša symbolicznie zakończyła krótki okres III republiki. W 1960 roku czechosłowackie władze oktrojowały nową konstytucję, która oficjalnie przekształcała Republikę Czechosłowacką w kraj komunistyczny, dodając do nazwy państwa człon Socjalistyczna. Okres stalinowski zakończył się w Czechosłowacji dopiero w roku 1960, rozpoczynając delikatną odwilż, którą zakończyła Praska wiosna. Reformy tego okresu spowodowały interwencję wojsk Układu Warszawskiego w roku 1968 i przywrócenie władzy tzw. twardogłowych. Jedyną niewycofaną reformą okresu praskiej wiosny było wprowadzenie reformy administracyjnej, która dzieliła kraj na dwie republiki – Czeską i Słowacką Republikę Socjalistyczną.

Podział demograficzny Czechosłowacji w 1967 roku[4]

Narodowość Populacja  %
Czesi 9 466 600 66,2%
Słowacy 4 000 400 28%
Węgrzy 527 000 4%
Inni 306 000 (w tym ok. 80 tys. Polaków) 1,8%
Razem 14 300 000 100%

Pod koniec lat siedemdziesiątych powstała w Czechosłowacji organizacja opozycyjna Karta 77, do której należeli między innymi Václav Havel, Pavel Kohout, Jiří Dienstbier i ks. Václav Malý. Ugrupowanie to przyczyniło się w dużej mierze do obalenia władzy komunistycznej w Czechosłowacji w roku 1989. Wtedy to usunięto ze stanowiska prezydenta Gustáva Husáka, który sprawował władzę od 1975, a na jego miejsce powołano członka Karty – pisarza Václava Havla. W okresie jego rządów kraj przekształcono w republikę federalną, a ostatecznie zatwierdzono rozpad Czechosłowacji i powołano do życia z dniem 1 stycznia 1993 dwa oddzielne państwa – Czechy i Słowację.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Czechosłowacja w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Škorpila F. B.; Zeměpisný atlas pro měšťanské školy; Státní Nakladatelství; second edition; 1930; Czechoslovakia (Atlas Geograficzny dla szkół podstawowych z 1930 r.).
  2. Na podstawie „Encyklopedii Wojskowej” z 1932 roku.
  3. Komunistyczny zamach stanu na Hradczanach. Rzeczpospolita, 2008.
  4. ,,Mała Encyklopedia Powszechna PWN, Warszawa 1969.