Tosia Altman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tosia (Tova) Altman
Tosia
Tosia Altman
Tosia Altman
Data i miejsce urodzenia 24 sierpnia 1918
Włocławek
Data i miejsce śmierci maj 1943
Warszawa
Przebieg służby
Stanowiska łączniczka w Żydowskiej Organizacji Bojowej
Główne wojny i bitwy Powstanie w getcie warszawskim
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Tosia Altman, właściwie Tova Altman (ur. 24 sierpnia 1918 we Włocławku, zm. pod koniec maja 1943 w Warszawie) – żydowska działaczka ruchu oporu w czasie II wojny światowej, organizatorka podziemnych struktur Haszomer Hacair, uczestniczka powstania w getcie warszawskim.

W okresie poprzedzającym wybuch wojny była instruktorką w organizacji Haszomer Hacair, a od 1938 była członkiem jego centralnego dowództwa. Od początku okupacji niemieckiej zajmowała się organizacją żydowskiego ruchu oporu oraz podziemnych struktur Haszomer Hacair na terenie Generalnego Gubernatorstwa. W 1941 wraz z Leą Koziebrodzką przebywała w Wilnie, organizując grupy samoobrony w tamtejszym getcie, a w roku następnym sporządziła raport o sytuacji ludności żydowskiej w gettach Grodna, Białegostoku oraz Śląska. Była działaczką Żydowskiej Organizacji Bojowej w Warszawie i łączniczką Arie Wilnera między gettem a stroną aryjską.

Podczas powstania w getcie warszawskim uczestniczyła w walkach w getcie centralnym. 8 maja 1943, po odkryciu przez pacyfikujący getto oddział Jürgena Stroopa bunkra przy ulicy Miłej 18, gdzie mieściła się kwatera główna ŻOB, jako jednej z nielicznych osób udało jej się wymknąć z obławy i ocalić życie. Kiedy Niemcy otoczyli bunkier i wpuścili do środka gaz, na hasło Arie Wilnera[1] większość bojowców popełniła samobójstwo. Altman była w nielicznej grupie, która wypełzła z bunkra na gruzy pobliskich domów przez jedyne nieodkryte przez Niemców wyjście (wyjść było 6, Niemcy zlokalizowali 5 z nich).

W nocy z 8 maja na 9 maja wraz z grupą ok. 30 żydowskich bojowców przeszła kanałami z ulicy Franciszkańskiej na ulicę Prostą. 10 maja bojowcy zostali wyprowadzeni na aryjską stronę przez Symchę Ratajzera ps.„Kazik” i polskich kanalarzy współpracujących z GL, a następnie wywiezieni podstawioną ciężarówką do lasu w Łomiankach pod Warszawą. Do Warszawy wróciła w kilka dni później, by ukryć się z innymi członkami Haszomer Hacair w fabryce błon celuloidowych na warszawskiej Pradze (ul. 11 Listopada nr 10). 24 maja 1943 w fabryce wybuchł pożar, w wyniku którego zginęło 8 żydowskich bojowców. Trojgu innym, ciężko poparzonym, udało się schronić na dachu. Tosia Altman była wśród tych, którym udało się przeżyć.

Według Heleny Rufeisen-Schüpper, której Altman złożyła relację z tego, co stało się w bunkrze na ul. Miłej, to właśnie od ichtiolu w formie świeczki, który Tosia Altman topiła, wyrabiając z niego maść na swoją ranę na czole, doszło do zapłonu materiałów łatwopalnych i pożaru. Wraz z poparzoną koleżanką została wydana Niemcom przez granatową policję. W szpitalu, do którego je zawieziono, nie udzielono im jednak pomocy, co spowodowało śmierć obydwu kobiet.

W postać Tosi Altman w amerykańskim filmie Uprising (Powstanie) z 2001, w reżyserii Jona Avneta, wcieliła się Leelee Sobieski.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 2001, s. 743. ISBN 83-87632-83-x.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]