Równe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy stolicy obwodu rówieńskiego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Równe
Рівне
Herb Flaga
Herb Równego Flaga Równego
Państwo  Ukraina
Obwód rówieński
Burmistrz Wołodymyr Chomko
Powierzchnia 59 km²
Wysokość 136 m n.p.m.
Populacja (2005)
• liczba ludności
• gęstość

250 242
4241 os./km²
Nr kierunkowy +380 362
Kod pocztowy 33000-499
Położenie na mapie obwodu rówieńskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu rówieńskiego
Równe
Równe
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Równe
Równe
Ziemia 50°37′N 26°15′E/50,616667 26,250000Na mapach: 50°37′N 26°15′E/50,616667 26,250000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina
Kościół Św. Piotra i Pawła z 1934 roku
Kościół z 1858 roku w stylu neogotyckim
Willa secesyjna na ul. Petlury 17
Dom secesyjny, ul. Petlury 19
Cmentarz 182 żołnierzy polskich z 1920 r. w Równem
Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej (Uspienska)
Cerkiew Zmartwychwstania (Woskriesienska)

Równe (ukr. Рівне / Riwne, ros. Ровно / Rowno; jidysz ראָװנע, Rowne) – miasto na Ukrainie, stolica obwodu rówieńskiego. Liczba mieszkańców w 2005 roku wynosiła 247 870.

Miasto położone nad rzeką Uście. Przez miasto przechodzi główna droga Kijów-Żytomierz-Równe-Dubno-Lwów-Czop; Równe-Łuck-Uściług. Leży na głównej drodze między Warszawą a Kijowem, około 200 km od polskiej granicy.

W mieście znajdują się dwie wyższe uczelnie, dwa teatry, muzeum historyczno-krajoznawcze, drewniana cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej z XVIII w., pomnik ofiar faszyzmu z 1968 r. Wzmiankowane po raz pierwszy w 1283 r. Magdeburskie prawo miejskie miasto otrzymało w 1492 r. Około 80 km na północ od miasta (140 km od granicy z Polską) znajduje się Rówieńska Elektrownia Atomowa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

XIII w n.e - pierwsze osiedlenia w okolicach miasta, niedaleko współczesnej wsi Barmaki. Pierwsza wzmianka historyczna o Równem pochodzi z 1283 roku, kiedy miasto znajdowało się w zależności od Złotej Ordy. W połowie XIV wieku zostało włączone do Wielkiego Księstwa Litewskiego, a następnie w 1569 do Korony.

1479 — po śmierci księcia Neswickiego Równe stało się własnością jego żony Marii, która zaczęła nazywać siebie księżną Rówieńską. W roku 1496 Tatarzy oblegli miasto. W 1500 roku król Polski Kazimierz Jagiellończyk nadał miastu przywilej odbywania jarmarku. W 1548 roku w Równem zbudowano pierwszy kościół katolicki. W 1570 roku Tatarzy spalili miasto.

Do początku XVII wieku Równe należało do dóbr książąt Ostrogskich, a po wygaśnięciu ich rodu w początkach XVII wieku przeszło drogą posagu na książąt Lubomirskich. Rodzinie tej miasto zawdzięcza rozwój, gdyż stało się centrum ich dóbr na Wołyniu. Lubomirscy przez 200 lat rezydowali w tutejszym zamku, który przebudował dla nich Jan de Witte w stylu rokokowym. W 1792 roku w siedzibie Lubomirskich gościł Tadeusz Kościuszko. Po rozbiorze Polski Równe znalazło się w 1793 w zaborze rosyjskim jako stolica ujezdu rówieńskiego.

W 1873 roku przeprowadzono przez miasto linię kolejową. W II poł. XIX wieku wokół miasta rozpoczęto prace fortyfikacyjne i zamieniono je w twierdzę.

W czerwcu 1916 roku, podczas I wojny światowej, z rejonu miasta wyruszyła rosyjska ofensywa Brusiłowa. W dniach 3-9 lipca 1920 roku o miasto z Armią konną Budionnego walczyły polskie oddziały generała Kazimierza Raszewskiego.

II Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

W latach 1919-1939 miasto ponownie należało do Polski. Miasto było wówczas siedzibą wiejskiej gminy Równe. W latach 30. XX wieku w Równem powstała grupa poetycka "Wołyń" - w jej skład wchodził Czesław Janczarski, Zuzanna Ginczanka, Józef Łobodowski, Jan Śpiewak, Wacław Iwaniuk, Władysław Milczarek. W tym czasie powstały nowa poczta, elektrownia, osiedle mieszkaniowe, a od 1930 organizowano Targi Wołyńskie.

W 1939 roku miasto liczyło 41 500 mieszkańców (w tym 21 tys. Żydów i 15 tys. Polaków) i było największym miastem województwa wołyńskiego ze stolicą w Łucku. Było też dużym kresowym garnizonem wojskowym. Stacjonowało tu m.in. dowództwo i sztab 13 Kresowej Dywizji Piechoty.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Od września 1939 roku miasto było pod okupacją sowiecką, a od 28 czerwca 1941 do początku 1944 pod okupacją niemiecką.

W październiku 1941 Niemcy utworzyli w mieście duże getto dla ludności żydowskiej. 6-7 listopada 1941 około 15 tys. mieszkańców miasta i okolicy pochodzenia żydowskiego zostało zebranych w podmiejskich Sosenkach i rozstrzelanych przez Einsatzgruppe C oraz kolaborującą z Niemcami policję ukraińską[1]. W lipcu 1942 kolejne 5 tys. Żydów przewieziono do kamieniołomu pod Kostopolem i tam zamordowano[1].

W czasie II wojny światowej miały miejsce także liczne zbrodnie na polskiej ludności miasta. 18 listopada 1943 policja ukraińska i gestapo zamordowały w Równem 1864 osoby, w tym ok. 100 członków Armii Krajowej[2]. Podczas rzezi wołyńskiej miasto stało się ośrodkiem, do którego kierowali się polscy uchodźcy z wiosek eksterminowanych przez UPA. Liczebność Polaków wzrosła do 30 tysięcy, często koczujących pod gołym niebem. Ponad 20 tysięcy z nich Niemcy wywieźli na roboty przymusowe w III Rzeszy[3].

Na terenie powiatu działała polska konspiracja zorganizowana w Obwód Równe AK, której członkowie weszli w 1944 w skład 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty. W następstwie ofensywy Armii Czerwonej oraz oddziałów partyzanckich miasto zostało zdobyte 2 lutego 1944.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

W roku 1945 Równe, podobnie jak cały obszar Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej, zostało odłączone od Polski i włączone do Ukraińskiej SRR, od 1991 należy do państwa Ukraina. W mieście działa oddział Towarzystwa Kultury Polskiej.

W 2002 roku w mieście odsłonięto pomnik dowódcy UPA Dmytra Klaczkiwskiego, inicjatora mordów na ludności polskiej w czasie II wojny światowej na Wołyniu.

Równe jest miastem partnerskim Piotrkowa Trybunalskiego.

Równe jest obecnie największym węzłem komunikacyjnym na Wołyniu.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

istniejące:

  • Kościół pw. Narodzenia NMP i św. Antoniego z 1858 r. w stylu neogotyckim, proj. Konstanty Wojciechowski, sfinansował budowę Roman Sanguszko ze Sławuty (ob. w kościele mieści się filharmonia, w 1958 r. zburzono dwie wieże)
  • Kościół św. Józefa na Woli z 1764 roku i cmentarz 182 żołnierzy polskich poległych podczas wojny 1920 roku, ul. Dubeńska
  • kościół pw. św. św. Piotra i Pawła (dawny garnizonowy) z 1934 r. w stylu modernistycznym (proj. Witold Czeczott-Danilewicz). Inicjatorem budowy był kapelan ks. Antoni Butrymowicz, ul. Soborna 213
  • Willa secesyjna przy ul. Petlury 17 (ob. muzeum sztuki)
  • Cerkiew greckokatolicka pw. Zaśnięcia Matki Bożej z 1756 r. (drewniana), ul. Szewczenki 113
  • Wielka synagoga z pocz. XIX wieku, ul. Szkolna
  • Mała synagoga z poł. XIX wieku, ul. Szkolna
  • dawne gimnazjum z 1834 r. fundacji księcia Fryderyka Lubomirskiego, ul. Drahomanowa 19 (dawna siedziba Ericha Kocha, ob. muzeum)
  • oranżeria Lubomirskich w parku pałacowym
  • dawny Zarząd Polskiej Macierzy Szkolnej
  • Pałacyk ks. Fryderyka Lubomirskiego "Na Górce" z ok. 1840 roku
  • sobór prawosławny Zmartwychwstania Pańskiego z 1895 roku
  • budynek Poczty Polskiej z 1931 r. w stylu modernistycznym (proj. Julian Neyman), dawna ul. 3 Maja
  • gimnazjum polskie (proj. Miechowicz),
  • osiedle modernistyczne dla pracowników administracji państwowej (zniekształcone po 1945 roku)
  • grodzisko na przedmieściu Basowy Kąt

nieistniejące:

  • zamek przebudowany na pałac w stylu barokowym, rozebrany w 1945 roku.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Przed wojną w mieście działało kilka polskich klubów sportowych, m.in. Sokół Równe (1 tytuł mistrza Wołynia) i Hallerczyk Równe (2 tytuły mistrza Wołynia).

Równe jest ośrodkiem sportu żużlowego. Drużyna Kaskad Równe występuje w II lidze polskiej. Ponadto w mieście odbywają się zawody mistrzowskie rangi europejskiej.

Ludzie związani z Równem[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6 s.858
  2. Rąkowski Grzegorz, Wołyń cz. I, Pruszków 2005, s. 270
  3. Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939-1945, Warszawa 2000, ISBN 83-87689-34-3, s.724

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]