Wikipedia:Kategoryzacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Skrót:
WP:KAT

Kiedy tworzyć kategorie[edytuj | edytuj kod]

Podstawowym celem tworzenia kategorii jest ułatwianie przeglądania Wikipedii odwiedzającym, a przy okazji ułatwienie Wikipedystom doglądania interesujących ich działów wiedzy.

Zanim stworzysz nową kategorię, powinieneś odpowiedzieć sobie na kilka pytań:

  • czy jesteś w stanie w kilku linijkach opisać, czego konkretnie dotyczy kategoria?
  • czy jeśli znajdziesz artykuł należący do tej kategorii, będziesz mógł jasno odpowiedzieć, czemu się w niej znalazł?
  • czy istnieje już odpowiednia liczba artykułów pasujących do tej kategorii, czy lepiej najpierw te artykuły dopisać?

Jeśli odpowiedź na którekolwiek z tych pytań brzmi: nie, to nie powinieneś tworzyć nowej kategorii.

Nie tworzymy również kategorii pustych lub nie powinno się tworzyć kategorii dla bardzo małej liczby artykułów (np. istnieje tylko jeden lub dwa artykuły). Generalnie nie powinno się tworzyć hierarchii kategorii „na zapas” – nowe kategorie tworzymy, gdy powstało już dość artykułów, które w danej kategorii można umieścić. Na przykład istnieje Kategoria:Zabytki powiatu grodziskiego, ale nie ma jeszcze Kategoria:Zabytki powiatu piaseczyńskiego. Jeżeli został właśnie napisany artykuł o zabytku z powiatu piaseczyńskiego i nie mamy jeszcze opisanych innych zabytków w tym powiecie, umieść nowy artykuł w Kategorii:Zabytki województwa mazowieckiego. Wówczas łatwo będzie sprawdzić, czy któryś z powiatów nie potrzebuje już oddzielnej kategorii.

Rzeczywiste drzewo kategorii Opowieści o pilocie Pirxie – z powodu zbytniej komplikacji schematu zrezygnowano z pokazania dalszego rozwinięcia dwóch kategorii (oznaczonych strzałkami), a niektóre kategorie zostały pominięte (oznaczone jest to linią przerywaną). Zauważ, że kategorie początkowe różnią się od tematu głównego. To właśnie jest folksonomia.

Hierarchizacja[edytuj | edytuj kod]

Poszczególnych elementów nie należy kategoryzować jednocześnie w kategoriach nadrzędnych i im podrzędnych

Należy dążyć do tego aby kategorie były maksymalnie zhierarchizowane. Znaczy to że kategorii najwyższego poziomu powinno być jak najmniej.

Bardzo ważne jest także aby artykuły wchodziły TYLKO do najbardziej szczegółowych kategorii.

I tak, artykuł Opowieści o pilocie Pirxie nie powinien należeć do kategorii „Literatura”, „Utwory literackie”, czy też „Literatura polska”, raczej do kategorii „Polskie utwory fantastyczne”, a najlepiej jego jedyną kategorią powinna być kategoria „Utwory fantastyczne Stanisława Lema”.

W poniższym diagramie, węzły będące linkami do artykułu oznaczają dany artykuł, a pozostałe węzły są kategoriami.


Opowieści o pilocie Pirxie
      |                                 
      V                                  --> Utwory ---
Utwory fantastyczne     Polskie utwory /   literackie   \    Nauki
Stanisława Lema    ---> fantastyczne  -                  --> humanistyczne
                                       \    Literatura  /
                                         --> polska ---

Jak widać na schemacie, w Wikipedii kategorie nie tworzą drzewa, lecz graf, a właściwie – graf skierowany. Oznacza to np. że dana kategoria może mieć kilka kategorii nadrzędnych.

Należy też dążyć do tego, by w kategorii znajdowały się elementy w miarę jednorodne, a graf nie posiadał cykli.

Zasady kategoryzacji[edytuj | edytuj kod]

Tworzenie nowych kategorii[edytuj | edytuj kod]

Jeśli zauważysz, że wiele haseł w danej kategorii należy do spójnego tematycznie działu i obecna kategoria jest zbyt obszerna i ogólna, rozważ utworzenie nowej podkategorii.

  1. Nowe kategorie mogą być tworzone w przypadkach, gdy dla danego tematu tejże nowej kategorii istnieje już w Wikipedii wystarczająca liczba możliwych do skategoryzowania w niej artykułów (minimum 3). W szczególności nie należy tworzyć nowych kategorii jeśli nie ma nawet realnego potencjału, by w przewidywalnej przyszłości artykuły na dany temat mogły powstać, bo np. nie ma w tym obszarze tematycznym obecnie w rzeczywistości więcej potencjalnych obiektów do opisania, np. Kategoria:Polscy papieże.
  2. Niewskazane jest tworzenie nowych kategorii „na zapas”, jeśli nie ma jeszcze wystarczającej liczby istniejących już artykułów, uzasadniających utworzenie nowej kategorii na ten temat, a jedynie po to, by pokryć kategoryzacyjnie bez luk cały obszar tematyczny, np. po kolei „według państw” lub innych jednostek podziału administracyjnego;
    Np. nie należy tworzyć w kategorii „porty lotnicze według województw” podkategorii dla tych województw w których nie ma nawet w realnej rzeczywistości wystarczającej liczby takowych portów lotniczych uzasadniających tworzenie odrębnej kategorii.

Hierarchizacja artykułów w kategoriach[edytuj | edytuj kod]

Jeżeli chcemy by artykuł był widoczny na pierwszym miejscu, na stronie kategorii, niezależnie od nazwy możemy zastosować kilka zapisów:

Na przykład hasło Muzyka przypisujemy do kategorii Muzyka w ten sposób: [[Kategoria:Muzyka| ]] gdzie  ]] powoduje, że hasło będzie w kategorii pojawiało się na pierwszym miejscu. Można stosować również wykrzyknik (!) lub gwiazdkę (*) w celu przypisania elementów na kolejno drugim i trzecim miejscu z rzędu.

Na wzór angielskiej Wikipedii link do artykułu najlepiej opisującego kategorię umieszczamy za pomocą szablonu {{Main}}, na przykład tak: {{osobny artykuł|Muzyka}}.

Nazewnictwo kategorii[edytuj | edytuj kod]

  1. Należy zwracać uwagę na logiczne znaczenie nazwy, a wiec kategorie należy nazywać przeważnie w formacie „Zagadnienie w XY”, np. „Pałace w Polsce”, „Zabytki w województwie XY”, a nie np. niejednoznacznie geograficznie „Polskie pałace” (we Lwowie, Wilnie, Szczecinie to polskie, czy też nie?), lub błędnie logicznie, ze względu na nieuzasadnione sugerowanie praw własności lub kompetencji decyzyjnych, np. „Pałace Polski”, „Szkoły województwa XY”, „Hotele Warszawy”, „Teatry Białegostoku”.
    Tego typu, „przymiotnikowe” – niejednoznaczne geograficznie lub „dopełniaczowe” – sugerujące prawa własności lub inne kompetencje decyzyjne, nazwy kategorii stosować należy jedynie w rzeczowo wyraźnie uzasadnionych wyjątkowych przypadkach:
    1.1. Nazwy „przymiotnikowe”, np. „kultura polska”, stosowane powinny być jedynie w przypadkach w których celem jest nieograniczone geograficznie zgrupowanie zagadnień dotyczących polskiej kultury, zarówno w historycznie różnych granicach, jak i na emigracji, a z drugiej strony wyłączenie z zakresu tematu kultury mniejszości narodowych i etnicznych obecnych „w Polsce”.
    1.1.1. Przy tym w odróżnieniu od polskich realiów kulturowych, gdzie to w przypadku określeń typu „polski”, „polskojęzyczny” i „w Polsce” w zdecydowanej większości zastosowań różnica w znaczeniu jest tu w praktyce dość niewielka i rozumiane są one nierzadko jako równoznaczne, o tyle w przypadku analogicznych określeń, np. „francuskie”, „hiszpańskie”, „rosyjskie”, „niemieckie” czy „portugalskie”, dalece nie są one tożsame z określeniami „xy-języczne” lub „w państwie XY”. Natomiast w przypadku określeń typu „angielskie”, „amerykańskie” czy „arabskie”, w oderwaniu od kontekstu, zazwyczaj trudno nawet wywnioskować, czego miały by one w ogóle w ujęciu geograficznym lub kulturowym dotyczyć.
    1.2. Nazwy „dopełniaczowe” stosowane powinny być natomiast jedynie w wyraźnie rzeczowo uzasadnionych, np. ze względu na kompetencje decyzyjne lub prawa własności, przypadkach typu: „Polityka zagraniczna Polski”, „Siły zbrojne Polski”, „Dzielnice Warszawy”, „Burmistrzowie XY” itp.
  2. W odróżnieniu od od artykułów w przestrzeni głównej nazwy kategorii należy tworzyć w liczbie mnogiej,
    np. według państw, a nie według państwa; według województw, a nie według województwa; według gatunków, nie według gatunku.
  3. Analogicznie do nadrzędnej Kategoria:Zagadnienia według państw należy również podrzędne kategorie nazywać tu konsekwentnie w formacie XY według państw. Nie należy stosować określenia „według kraju”, ponieważ pojęcie to nie ma jednoznacznej definicji (patrz kraj), a w przypadku większości sąsiadów (np. Niemcy, Rosja, Czechy, Słowacja), w języku polskim nie oznacza państwa, a jedynie jednostki podziału administracyjnego niższego szczebla (patrz Kraj (podział administracyjny)).
  4. Analogicznie do zasad nazewnictwa artykułów w przestrzeni głównej, przy nazewnictwie kategorii należny stosować pełne nazwy i poza uzasadnionymi wyjątkami unikać skrótów, a zwłaszcza gdy są to mało znane, a przez to dla większości użytkowników niezrozumiałe skróty
    np. nie „PPPNB”, lecz „Polska Partia Przyjaciół Napojów Bezalkoholowych”.

W przypadku wątpliwości co do tworzenia kategorii można rzucić okiem do innych wersji językowych, np. do anglojęzycznej Wikipedii. System kategorii jest tam bardzo rozbudowany (mieli więcej czasu niż my). Jednak nie należy brać jej za wyrocznię. Z powodu swojego ogromu mogli popełnić błędy, na dodatek podchodzą inaczej do kategorii niż my.

Uwagi typograficzne[edytuj | edytuj kod]

  1. W funkcji myślnika należy stosować półpauzy „–” (alt+0150), a nie (jak to dotychczas często miało miejsce) dywizy „-”, np. „Kategoria:XY – archiwum”. Dotyczy to również pisowni przedziałów lat w formacie np. 1900–2000. Jeśli w nazwie kategorii występują cudzysłowy, to należny je stosować w „polskiej formie”.

Opis kategorii[edytuj | edytuj kod]

Kategoria może zawierać słowny opis. Opis powinien dokładnie i jednoznacznie objaśniać:

  1. jakie hasła powinny trafić do danej kategorii tak, by wikipedysta czytający go nie miał wątpliwości, czy jakieś hasło przyporządkować do tej kategorii
  2. według jakich kryteriów dodaje sie hasła do danej kategorii

Tworzenie stron z opisem kategorii[edytuj | edytuj kod]

Kategorie, podobne jak artykuły, szablony i pliki graficzne, mają swoje strony opisu. Strona opisu tworzona jest tak samo jak inny artykuł na wiki i umieszczana jest pod adresem [[Kategoria:Nazwa_kategorii]]. Informację na stronie opisu kategorii ukazują się czytelnikom nad listą stron i kategorii podrzędnych. Strona opisu może zawierać przykładowo opis jakie artykuły powinny być do niej dodawane. Strona opisu zawiera zazwyczaj również linki do kategorii nadrzędnych (np. Kategoria:Zabytki województwa mazowieckiego linkuje do Kategorii:Zabytki według województw oraz linki interwiki, wskazujące na odpowiedniki kategorii w innych wersjach językowych Wikipedii.

Kiedy już wybierzesz kategorię nadrzędną, możesz przejść do dodawania nowej kategorii. Strony kategorii tworzy się analogicznie jak jest to opisane w poradniku Pomoc:Tworzenie nowych haseł. Jest jednak parę dodatkowych zasad.

Kategoryzacja wikiprojektów i portali[edytuj | edytuj kod]

  1. Kategorie dla poszczególnych wikiprojektów lub portali tworzyć należy w formacie: „Kategoria:Wikiprojekt XY”, „Kategoria:Portal XY” (tzn. Wikiprojekt_(Spacja)_Zagadnienie)
    np. Kategoria:Wikiprojekt Kategoryzacja, Kategoria:Portal Archeologia.
  2. Do rzeczowych gałęzi kategoryzacyjnych grupujących elementy z przestrzeni artykułów określony temat nie należy kategoryzować całych kategorii poszczególnych wikiprojektów, a ewentualnie tylko samą stronę główną wikiprojektu, ponieważ kategorie te zawierają wiele elementów które nie powinny trafiać do rzeczowej gałęzi kategoryzacyjnych, np. podkategorie uczestników projektu, szablony, zalecenia, strony dyskusji artykułów skategoryzowane w ramach projektowej oceny jakości, wszelakie robocze projektowe podstrony dyskusji, listy itp.

Kategoryzacja według zawodów z podziałem na płcie[edytuj | edytuj kod]

Odrębna kategoryzacja według zawodów/zajęć dla kobiet ma sens wyłącznie w przypadkach zawodów/zajęć dla których płeć ma wpływ na ich rodzaj lub specyfikę, np. aktorzy i aktorki, śpiewacy i śpiewaczki, sportowcy. Aktorzy i aktorki (tak samo piosenkarze i piosenkarki) mają np. odrębne kategorie konkursowe (np. Oscary dla aktorów i aktorek). Podobnie sportowcy – kobiety i mężczyźni występują z reguły w odrębnych zawodach.

Kategoryzacja taksonów[edytuj | edytuj kod]

Kategoryzacja haseł opisujących taksony rządzi się następującymi zasadami:

Związane kategorie[edytuj | edytuj kod]

Czasami kategorie należące do zupełnie innych dziedzin są ze sobą mocno związane. Możemy wtedy w opisie dodać sekcję „Związane kategorie” (zupełnie jak „Zobacz też” w hasłach). Linki tworzymy w specjalny sposób, dodając dwukropek na początku:
[[:Kategoria:II wojna światowa]]

Kategorie macierzyste[edytuj | edytuj kod]

Aby wstawić kategorię do kategorii macierzystej, postępujemy identycznie, jak przy dodawaniu kategorii do hasła.

Na przykład jeśli edytujemy kategorię Kuchnia węgierska dopisujemy na końcu:

[[Kategoria:Sztuka kulinarna]]
[[Kategoria:Węgry]]

Odsyłacze do Wikipedii w innych językach[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobna strona: Pomoc:Interwiki.

Na koniec należy dodać odsyłacze do odpowiedników tej kategorii w innych edycjach językowych Wikipedii – o ile w nich istnieje. Najprościej wrócić się do kategorii nadrzędnej i tam poszukać linków interwiki (międzywiki). Interwiki dopisujemy w projekcie siostrzanym Wikidane.

Wyszukiwanie kategorii[edytuj | edytuj kod]

Znalezienie nowej kategorii może być problemem. Przy tworzeniu nowych kategorii musimy zwrócić uwagę, aby nie tworzyć duplikujących się kategorii np.

  • Polscy pisarze i
  • Pisarze polscy

(poprawna jest ta pierwsza nazwa).

Znaczącym ułatwieniem jest posłużenie się tym linkiem. Wpisując w pierwsze z okienek początek nazwy kategorii (np. Pol) możemy ją odszukać lub sprawdzić czy istnieje.

Usuwanie kategorii[edytuj | edytuj kod]

Reguły dotyczące usuwania kategorii są takie same jak dla artykułów. Również miejsce jest to samo: Wikipedia:Poczekalnia.

Dyskusje[edytuj | edytuj kod]

Dyskusje dotyczące kształtu systemu kategorii prowadzone są na stronie dyskusji wikiprojektu Kategoryzacja.

W ramach poszczególnych wikiprojektów mogą zostać też zainicjowane odpowiednie wątki dyskusyjne jak i inne inicjatywy zajmujące się kwestiami kategoryzacji w obszarze tematycznym danego wikiprojektu.

Pomóż w kategoryzacji[edytuj | edytuj kod]

Jeśli masz chwilę czasu, pomóż Wikipedii i zajrzyj na stronę Specjalna:Uncategorizedpages i Kategoria:?. Znajdują się tam strony bez przyporządkowanej kategorii. Wejdź na kilka i dodaj do nich odpowiednie kategorie – nie zajmie ci to wiele czasu, a będzie procentować w przyszłości.

Linki do kategorii[edytuj | edytuj kod]

Aby na stronie umieścić link do kategorii, nie przypisując strony do tej kategorii, należy w linku przed słowem „Kategoria” użyć dwukropka: [[:Kategoria:Biologia]]. Jeśli zapomnisz dwukropka, link nie pokaże się – przypiszesz w ten sposób jedynie stronę do kategorii.

Czytaj też[edytuj | edytuj kod]

Ogólne wprowadzenie do systemu kategorii w oprogramowaniu MediaWiki znajduje się na stronie Kategorie.

Nieco informacji teoretycznych jest na meta w artykule m:Categorization requirements.

Wszystkie kategorie stworzone na polskiej Wikipedii znajdują się tu (Specjalna:Categories).

Możesz także zobaczyć jak powiązane są ze sobą kategorie i ile artykułów jest w każdej z nich: Wikipedia:Drzewo kategorii.

Kategoryzacja przekierowań też jest możliwa: Pomoc:Przekierowanie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg