Muzyka
Muzyka (gr. mousike, cz. hudba, staropol. gędźba) – sztuka organizacji struktur dźwiękowych w czasie. Jedna z dziedzin sztuk pięknych, która wpływa na psychikę człowieka przez dźwięki.
Struktury dźwiękowe składają się z zestawów fal akustycznych o odpowiednio dobranych częstotliwościach i amplitudach oraz ciszy pomiędzy nimi. Celem muzyki jest oddziaływanie na świadomość słuchacza. Jest zjawiskiem odbieranym subiektywnie, zależnym od indywidualnych skłonności, wcześniejszych doświadczeń, społecznych kryteriów wartości, aktualnego nastroju i wielu innych czynników w tym tzw. słuchu muzycznego. Od mowy ludzkiej różni się znacznie większą abstrakcyjnością przekazywanych treści oraz wykorzystaniem oprócz głosu ludzkiego również instrumentów muzycznych.
Muzyka jest jednym z przejawów ludzkiej kultury. Można przyjąć, że muzyka od zawsze towarzyszyła człowiekowi w pracy, zabawie, odpoczynku oraz w obrzędach, najpewniej również od początku łączona była z tańcem i słowem. Z początku muzyka służyła celom praktycznym – pomagała w pracy zespołowej, była formą komunikacji, później stała się także elementem tożsamości zbiorowej. Z czasem wykształciła się jako jedna z gałęzi sztuki.
Spis treści |
[edytuj] Początki
Muzyka człowiekowi towarzyszy już od jego pojawienia się na Ziemi. W czasach prehistorycznych grano na muszlach i piszczałkach wykonanych z kości. Muzyka towarzyszyła tańcom i ceremoniom religijnym. A w starożytnych: Mezopotamii, Egipcie, Indiach, Chinach i Grecji słuchano muzyki również dla przyjemności. Muzykę zaczęto zapisywać w starożytnej: Mezopotamii, Egipcie i Grecji, a specjaliści uważają nawet, że znaleźli zapisany fragment muzyczny - hymn, pochodzący z Sumeru sprzed 3000-5000 lat p.n.e. Pierwszy kompletny utwór muzyczny, który zachował się do naszych czasów, datowany jest na |X wiek.[1]
[edytuj] Muzyka prehistoryczna
Muzyka prehistoryczna (wcześniej zwana muzyką prymitywną) jest terminem stosowanym w historii muzyki, obejmującym całą muzykę kultur przedpiśmiennych, mającą początek gdzieś w bardzo późnym okresie geologicznym. Po muzyce prehistorycznej pojawia się muzyka antyczna w różnych częściach świata, ale nadal istniejąca w odosobnionych regionach.
Zatem muzyka prehistoryczna teoretycznie obejmuje całą muzykę świata, która istniała przed pojawieniem się jakichkolwiek, istniejących do dziś, źródeł historycznych dotyczących tej muzyki, na przykład tradycyjna muzyka przedpiśmiennych plemion północnoamerykańskich oraz muzyka australijskich Aborygenów. Zazwyczaj jednak przez "prehistoryczną" rozumie się muzykę, która przetrwała do dzisiaj jako muzyka ludowa, tradycyjna czy autochtoniczna. Muzyka prehistoryczna, wraz z innymi okresami, wchodzi w zakres badań archeologii muzyki.
Badania nad ewolucyjnym pochodzeniem muzyki zaczęły się w drugiej połowie XIX wieku, a w wieku XX często dyskutowane było w ramach archeologii muzyki. Po ukazaniu się zbioru artykułów "Początki muzyki" (Wallin, Merker, Brown, 2000) pochodzenie muzyki stało się gorąco dyskutowanym zagadnieniem w kontekście ewolucji człowieka. Istnieje obecnie wiele hipotez (niekoniecznie sprzecznych) dotyczących początków muzyki.
Niektórzy sugerują, że muzyka wywodzi się z naturalnie występujących dźwięków i rytmów. Stosując wzory, powtórzenia i tonalność, muzyka może odzwierciedlać te zjawiska. Nawet dzisiaj w niektórych kulturach muzyka imituje naturalnie występujące dźwięki. W niektórych przypadkach cecha ta związana jest z praktykami szamanistycznymi. Może również służyć rozrywce lub celom praktycznym (wabienie zwierzyny podczas łowów).
Oprócz śpiewających ptaków, obserwowano też małpy bębniące w puste pniaki. Mimo że mogłoby to służyć terytorializmowi, sugeruje pewien stopień kreatywności i wydaje się być dialogiem składającym się z wywołań i odpowiedzi.
Wyjaśnienie pochodzenia muzyki zależy od jej definicji. Jeśli założymy, że jest formą umyślnej manipulacji emocjonalnej, to muzyka w znanej nam postaci nie mogła istnieć przed nadejściem intencjonalności - zdolności do refleksji nad przeszłością i przyszłością. W okresie pomiędzy 60 tys. a 30 tys. lat temu ludzie zaczęli tworzyć sztukę w postaci malowideł na ścianach jaskiń, biżuterii itd. (eksplozja kulturalna). Zaczęli również odprawiać ceremonie pogrzebowe. Jeśli założymy, że te nowe formy zachowań odzwierciedlają pojawienie się intencjonalności, to muzyka jaką znamy również musiała się pojawić w tym okresie.
Z psychologicznego punktu widzenia, na pytanie o pochodzenie muzyki trudno jest odpowiedzieć. Muzyka wywołuje silne emocje zmienne stany świadomości. Silne emocje na ogół kojarzone są z ewolucją (dobór płciowy i walka o przetrwanie). Ale nie ma wyraźnego związku między muzyką i doborem płciowym czy też muzyką i walką o przetrwanie. Jeśli chodzi o dobór płciowy: osobniki muzykalne mogą używać muzyki do wabienia partnerów (podobnie jak samce ptaków wabią samice upierzeniem), ale jest to jedna z wielu funkcji muzyki i jeden z wielu sposobów wabienia partnerów. Jeśli chodzi o walkę o przetrwanie: społeczności cechujące się kulturą muzyczną prawdopodobnie wygrywają walkę o przetrwanie, ponieważ muzyka koordynuje ich emocje, pomaga w przekazywaniu ważnych komunikatów w obrębie grupy (podczas rytuałów), wzmaga identyfikację z grupą i motywuje do wspomagania innych członków grupy. Jednakże trudno wykazać, że mechanizmy tego typu ułatwiają przetrwanie jednej grupy w rywalizacji z innymi grupami. Gdy muzyka już istnieje, mechanizmy tego typu mogą sprzyjać danej społeczności, ale nie wiadomo czy można nimi wyjaśnić pierwotne pochodzenie muzyki.
Innym możliwym wyjaśnieniem pochodzenia muzyki jest język matczyny, czyli komunikacja słowno-gestykularna pomiędzy dorosłymi (zwykle matkami) i niemowlakami. Taka forma komunikacji wymaga stosowania wzorów melodycznych, rytmicznych i ruchowych oraz przekazywania intencji oraz znaczeń, i w tym sensie jest podobna do muzyki. Mowa matczyna spełnia dwie główne funkcje: wzmacniania więzi między matką i dzieckiem oraz pomagania dziecku w nauce języka. Obie te funkcje zwiększają szanse przetrwania dziecka, zatem mogą podlegać naturalnej selekcji. Mowa matczyna składa się ze słownictwa gestykularnego, które w różnych kulturach jest podobne.
[edytuj] Mitologiczne początki
Według przekazów bibijnych wynalazcą muzyki był Jubal, gdyż w Genezis IV,21 określony został jako ojciec wszystkich tych, którzy grają na "cytrach i organach"."[2]. Według greckiej mitologii wynalazcą muzyki był Merkury, który ze skorupy wyschniętego żółwia zrobił lirę. "[3].
[edytuj] Elementy dzieła muzycznego[4]
W tradycyjnym i najbardziej rozpowszechnionym ujęciu, struktury muzyczne składają się z rytmu, melodii oraz harmonii. Rozpatrując ten problem bardziej szczegółowo, podział wygląda następująco (są to tzw. elementy dzieła muzycznego):
W muzyce współczesnej także akustyka.
[edytuj] Klasyfikacje
Muzykę można klasyfikować na wiele sposobów, np.:
Forma przekazu:
- muzyka rozrywkowa - przekazywana poprzez środki masowego przekazu
- muzyka ludowa – przekazywana poprzez naśladownictwo
- muzyka profesjonalna – przekazywana poprzez notację muzyczną
Środki wykonawcze:
Ilość wykonawców:
Przeznaczenie:
- muzyka funkcjonalna
- muzyka autonomiczna
- muzyka sceniczna - opera, balet, muzyka teatralna, muzyka filmowa
Cechy formalne i genetyczne:
Ze względu na cechy stylistyczne dzieli się też muzykę według epok. Mówi się o:
- muzyce antycznej
- muzyce średniowiecznej
- muzyce renesansowej
- muzyce barokowej
- muzyce klasycznej
- muzyce romantycznej
- muzyce współczesnej
[edytuj] Hasła związane z muzyką
- gatunki muzyczne
- instrumenty muzyczne
- noty biograficzne
- muzyka baletowa
- opera
- operetka
- teatry muzyczne
- festiwale muzyczne
- muzyka - przegląd chronologiczny
- chóry w Polsce
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Encyklopedia pytań i odpowiedzi (Brian Williams)
- ↑ Leopold Mozart Gruntowna szkoła skrzypcowa, Poznań 2007, s. 27
- ↑ Leopold Mozart Gruntowna szkoła skrzypcowa, Poznań 2007, s. 32-33
- ↑ Bohdan Muchenberg, Literatura muzyczna PWM
[edytuj] Linki zewnętrzne
- MuzykaWiki
- Muzyka w katalogu Open Directory Project
