Wiktor Szkłowski
Wiktor Borisowicz Szkłowski (ur. 24 stycznia (12 stycznia wg starego stylu) 1893 w Petersburgu, zm. 6 grudnia 1984 w Moskwie) – literaturoznawca, filmoznawca i pisarz rosyjski, jeden z współtwórców i najwybitniejszych przedstawicieli rosyjskiej szkoły formalnej, współzałożyciel OPOJAZU, teoretyk grupy literackiej Sierapionowy bratia. Po roku 1930 (artykuł Pamiatnik naucznoj oszybkie) zaczyna publikować rzadziej, odchodzi od radykalnie formalistycznego podejścia do literatury i zbliża się nieco (być może pod wpływem okoliczności zewnętrznych) do marksizmu. Nadal jednak interesuje się przede wszystkim analizą formy.
Najważniejsze jego dzieła naukowe z okresu formalistycznego: Sztuka jako chwyt (1917), O tieorii prozy (1925), Mietod pisatielskiego mastierstwa (1928). W tekstach tych Szkłowski rozwinął m. in. teorię chwytu literackiego, w szczególności "udziwnienia" (nazywanego czasem też "uniezwykleniem").
Najważniejsze dzieła naukowe z późniejszego okresu: O Majakowskim (1940), O prozie. Rozważania i analizy (1959), Lew Tołstoj (1963) i ważne studium filmoznawcze Eisenstein (1975). W pismach tego okresu Szkłowski więcej miejsca niż wcześniej poświęca zagadnieniu poznania w sztuce.
Z pism literackich i autobiograficznych Szkłowskiego należy wymienić: Ze wspomnień (1917-22), Zoo (1923), Żyli-byli (1962).
Bibliografia prac wydanych po polsku
- Sztuka jako chwyt, przeł. R. Łużny, w: Teoria badań literackich za granicą. Antologia, wybór S. Skwarczyńska, t. 2 cz. 3 "Od formalizmu do strukturalizmu", Kraków 1986.
- Ze wspomnień, wyd. pol. 1965.
- O Majakowskim, wyd. pol. 1960.
- O prozie. Rozważania i analizy, przeł. S. Pollak, Warszawa 1964.
- Lew Tołstoj, przeł. R. Granas, Warszawa 1982.
- Eisenstein, przeł. S. Pollak, Warszawa 1980.
