Wiktor Szkłowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wiktor Szkłowski
Fotografia Szkłowskiego, ok. 1920
Fotografia Szkłowskiego, ok. 1920
Imiona i nazwisko Wiktor Borisowicz Szkłowski (ros. Виктор Борисович Шкловский)
Data i miejsce urodzenia 24 stycznia 1893
Imperium Rosyjskie Petersburg
Data i miejsce śmierci 5 grudnia 1984
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Moskwa
Zawód pisarz, krytyk, literaturoznawca, filmoznawca, scenarzysta, filolog, żołnierz
Narodowość rosyjska
Język rosyjski
Obywatelstwo rosyjskie, radzieckie
Alma Mater Petersburski Uniwersytet Państwowy
Okres 1916–1984
Gatunki proza, publicystyka, autobiografia, wspomnienia, pamflety
Ważne dzieła Sztuka jako chwyt, O Majakowskim, Eisenstein
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Wiktor Szkłowski w Wikiźródłach
Wikicytaty Wiktor Szkłowski w Wikicytatach

Wiktor Borisowicz Szkłowski (ros. Виктор Борисович Шкловский; ur. 12 stycznia?/24 stycznia 1893 w Petersburgu, Imperium Rosyjskie - zm. 5 grudnia 1984 w Moskwie, Rosyjska Federacyjna SRR) – rosyjski pisarz, literaturoznawca, filmoznawca i scenarzysta, jeden z współtwórców i najwybitniejszych przedstawicieli rosyjskiej szkoły formalnej, współzałożyciel OPOJAZU.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze jego dzieła naukowe z okresu formalistycznego: Sztuka jako chwyt (1917), O tieorii prozy (1925), Mietod pisatielskiego mastierstwa (1928). W tekstach tych Szkłowski rozwinął m. in. teorię chwytu literackiego, w szczególności "udziwnienia" (nazywanego czasem też "uniezwykleniem").

Po roku 1930 (artykuł Pamiatnik naucznoj oszybkie) zaczyna publikować rzadziej, odchodzi od radykalnie formalistycznego podejścia do literatury i zbliża się nieco (być może pod wpływem okoliczności zewnętrznych) do marksizmu. Nadal jednak interesuje się przede wszystkim analizą formy.

Najważniejsze dzieła naukowe z późniejszego okresu: O Majakowskim (1940), O prozie. Rozważania i analizy (1959), Lew Tołstoj (1963) i ważne studium filmoznawcze Eisenstein (1975). W pismach tego okresu Szkłowski więcej miejsca niż wcześniej poświęca zagadnieniu poznania w sztuce.

Z pism literackich i autobiograficznych Szkłowskiego należy wymienić: Ze wspomnień (1917-22), Zoo (1923), Żyli-byli (1962).

Wybrana twórczość[edytuj | edytuj kod]

Proza[edytuj | edytuj kod]

  • 1923 - Podróż sentymentalna[1] (ros. Сентиментальное путешествие) - autobiograficzna proza o czasach wojny ojczyźnianej
  • 1923 - Zoo. Pis'ma nie o lubwi ili Trietja Ełoiza (ros. Zoo. Письма не о любви или Третья Элоиза) - powieść epistolarna
  • 1925 - Iprit (ros. Иприт) - powieść fantasy (napisana wspólnie z W. Iwanowem)
  • 1926 - Trietja fabrika (ros. Третья Фабрика) - proza autobiograficzna
  • 1929 - Matwiej Komarow, żytiel goroda Moskwy (ros. Матвей Комаров, житель города Москвы) - nowela
  • 1936 - Kapitan Fiedotow (ros. Капитан Федотов) - proza autobiograficzna
  • 1939 - Minin i Pożarskij (ros. Минин и Пожарский) - nowela
  • 1958 - Istoriczeskije powiesti i rasskazy (ros. Исторические повести и рассказы) - zbiór opowiadań i nowel
  • 1963 - Konstantin Eduardowicz Ciołkowskij (ros. Константин Эдуардович Циолковский) - nowela
  • 1965 - Powiest; o chudożnikie Fiedotowie (ros. Повесть о художнике Федотове) - proza autobiograficzna
Proza historyczna
  • Wtoroj maj posle oktiabria (ros. Второй май после октября)
  • W Jasnoj Polanie (ros. В Ясной Поляне)
  • Żytije archijeriejskogo służki (ros. Житие архиерейского служки)
  • Marko Poło (ros. Марко Поло)
  • Minin i Pożarskij (ros. Минин и Пожарский)
  • O mastierach starinnych (ros. О мастерах старинных)
  • Portriet (ros. Портрет)

Publicystyka[edytuj | edytuj kod]

  • 1921 - Riewolucija i front (ros. Революция и фронт) - wspomnienia
  • 1923 - Chod konia (ros. 'Ход коня) - zbiór artykułów
  • 1923 - Litieratura i kiniematograf (ros. Литература и кинематограф) - zbiór
  • 1927 - Tiechnika pisatielskogo riemiesła (ros. Техника писательского ремесла)
  • 1928 - Gamburgskij sczot (ros. Гамбургский счёт)
  • 1930 - Ob odnoj naucznoj oszybkie (ros. Об одной научной ошибке)
  • 1933 - Czułkow i Lewszyn (ros. Чулков и Левшин)
  • 1937 - Zamietki o prozie Puszkina (ros. Заметки о прозе Пушкина)
  • 1939 - Dniewnik (ros. Дневник) - zbiór artykułów
  • 1940 - O Majakowskim[2] (ros. О Маяковском) - wspomnienia
  • 1944 - Wstrieczi (ros. Встречи)
  • 1955 - Zamietki o prozie russkich kłassikow (ros. Заметки о прозе русских классиков)
  • 1957 - Za i protiw. Zamietki o Dostojewskom (ros. За и против. Заметки о Достоевском)
  • 1959 - O prozie: Rozważania i analizy[3] (ros. Художественная проза. Размышления и разборы)
  • 1965 - Za sorok let. Stati o kino (ros. За сорок лет. Статьи о кино) - zbiór artykułów i badań
  • 1966 - Powiesti o prozie. Razmyszlenija i razbory (ros. Повести о прозе. Размышления и разборы)
  • 1967 - Lew Tołstoj[4] (ros. Лев Толстой)
  • 1971 - (ros. Достоевский)
  • Za 60 let. Raboty o kino (ros. За 60 лет. Работы о кино) - zbiór artykułów i badań
  • Iskusstwo kak prijom (ros. Искусство как приём)
  • Żyli-byli (ros. Жили-были) - wspomnienia
  • O sołnce, cwietach i lubwi (ros. О солнце, цветах и любви)
  • Rozanow (ros. Розанов)
  • Eisenstein[5] (ros. Эйзенштейн)
Prace teoretyczne
  • 1914 - Woskrieszenije słowa (ros. Воскрешение слова)
  • 1921 - Razwiortywanije siużeta (ros. Развёртывание сюжета)
  • 1921 - "Tristram Szendi" Stierna i tieorija romana(ros. „Тристрам Шенди“ Стерна и теория романа)
  • 1925 - O tieorii prozy (ros. О теории прозы)
  • 1970 - Tietiwa. O nieschodstwie schodnogo (ros. Тетива. О несходстве сходного)
  • 1983 - O tieorii prozy (ros. О теории прозы)
  • O poezii i zaumnom jazykie (ros. О поэзии и заумном языке)

Scenariusze[edytuj | edytuj kod]

Nieme kino
  • 1926:
    • Krylja chołopa (ros. Крылья холопа)
    • Po zakonu (ros. По закону) - ekranizacja opowiadania Jacka Londona
    • Priedatiel (ros. Предатель)
  • 1927:
    • Trietja Meszczanskaja (ros. Третья Мещанская)
    • Uchaby (ros. Ухабы)
    • Jewriei i ziemla (ros. Евреи и земля)
    • Ledianoj dom (ros. Ледяной дом)
  • 1928:
    • Dwa broniewika (ros. Два броневика)
    • Dom na Trubnoj (ros. Дом на Трубной)
    • Kazaki (ros. Казаки)
    • Owod (ros. Овод)
    • Kapitanskaja doczka (ros. Капитанская дочка)
    • Poslednij attrakcion (ros. Последний аттракцион)
  • 1929 - Turksib (ros. Турксиб)
  • 1930:
    • Amierikanka (ros. Американка)
    • Otczim (ros. Отчим)
  • Prostitutka (ros. Проститутка)
Kino dźwiękowe
  • 1928 - Mołodioż pobieżdajet (ros. Молодёжь побеждает)
  • 1932 - Miortwyj dom (ros. Мёртвый дом)
  • 1932 - Gorizont (ros. Горизонт)
  • 1933 - Biełomorsko-Bałtijskij wodnyj put' (ros. Беломорско-Балтийский водный путь)
  • 1939 - Minin i Pożarskij (ros. Минин и Пожарский)
  • 1947 - Aliszer Nawoi (ros. Алишер Навои)
  • 1948 - Dalokaja niewiesta (ros. Далёкая невеста)
  • 1953 - Czuk i Giek (ros. Чук и Гек)
  • 1955 - Owod (ros. Овод)
  • 1961 - Kazaki (ros. Казаки)
  • 1970 - Bałłada o Bieringie i jego druzjach (ros. Баллада о Беринге и его друзьях)
Filmy animowane
  • 1937 - Tri miedwiedia (ros. Три медведя)
  • 1963 - Tri tołstiaka (ros. Три толстяка)
  • 1967 - Skazka o zołotom pietuszkie (ros. Сказка о золотом петушке)

Polskie przekłady[edytuj | edytuj kod]

  • Sztuka jako chwyt, przeł. R. Łużny, w: Teoria badań literackich za granicą. Antologia, wybór S. Skwarczyńska, t. 2 cz. 3 "Od formalizmu do strukturalizmu", Kraków 1986.
  • Ze wspomnień, wyd. pol. 1965.
  • O Majakowskim, wyd. pol. 1960.
  • O prozie. Rozważania i analizy, przeł. S. Pollak, Warszawa 1964.
  • Lew Tołstoj, przeł. R. Granas, Warszawa 1982.
  • Eisenstein, przeł. S. Pollak, Warszawa 1980.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła w języku rosyjskim

Źródła w języku angielskim