1930

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

rok 1930 / MCMXXX XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1928 « 1929 « 1930 » 1931 » 1932

Spis treści

1 Wydarzenia w Polsce
2 Wydarzenia na świecie
3 Urodzili się
4 Zmarli
5 Zdarzenia astronomiczne
6 Nagrody Nobla
7 Zobacz też
8 Święta ruchome
9 Przypisy

[edytuj] Wydarzenia w Polsce

5 stycznia – do Krakowa przyjechał Nahum Sokołow, przewodniczący Światowej Organizacji Syjonistycznej. Wziął udział w konferencji Organizacji Syjonistycznej Małopolski Zachodniej i Śląska, podczas której wygłosił referat o syjonizmie i sytuacji w Palestynie.
15 stycznia – otwarcie radiowej rozgłośni regionalnej we Lwowie (szósta rozgłośnia w kraju).
18 stycznia – uruchomienie fabryki nawozów sztucznych w Mościcach (Państwowa Fabryka Związków Azotowych).
1 lutego
- uruchomiono stałą linię telefoniczną łączącą Polskę z Nowym Jorkiem.
- otwarcie radiowej rozgłośni regionalnej w Łodzi (siódma rozgłośnia w kraju).
22 lutego – został założony Polski Związek Krótkofalowców.
Luty – w Warszawie powstał Ukraiński Instytut Naukowy.
10 marca – powstał wielosekcyjny Miejski Klub Sportowy Chojniczanka Chojnice grający obecnie w II Lidze zachodniej (piłka nożna).
16 marca
- w kościołach katolickich na terenie Polski odbyły się modlitwy za prześladowanych w Rosji Sowieckiej.
- Radio Kraków pierwszy raz transmitowało mszę świętą z katedry na Wawelu.
17 marca – układ handlowy z Niemcami (osłabienie wojny celnej).
29 marca
- utworzono pierwszy rząd Walerego Sławka.
- premiera pierwszego polskiego filmu dźwiękowego Moralność Pani Dulskiej.
1 kwietnia
- PLL LOT uruchomił pierwsze połączenie międzynarodowe.
- otwarcie pierwszej regularnej linii polskiej marynarki handlowej.
10 kwietnia – premiera filmu Gwiaździsta eskadra.
13 kwietnia – założono Muzeum Sztuki w Łodzi.
11 maja – wybory do Sejmu Śląskiego II kadencji.
1 czerwca
- w Warszawie na Pradze zainaugurowano pierwszy w II Rzeczypospolitej sobór Polskiej Cerkwi Prawosławnej.
- w Gdyni otwarto Obserwatorium Morskie Państwowego Instytutu Meteorologicznego.
9 czerwca – w Polsce gościł minister spraw zagranicznych Włoch Dino Grandi.
12 czerwca – wmurowano kamień węgielny pod budowę nowego gmachu Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie.
14 czerwca – Stanisław Petkiewicz ustanowił rekord Polski w biegu na 1500 m wynikiem 3:57,2 s.
20 czerwca – Aleksander Szenajch ustanowił rekord Polski w biegu na 100 m wynikiem 10,8 s.
26-29 czerwca – w Poznaniu odbywał się Krajowy Kongres Eucharystyczny.
27 czerwca – powołano Warszawskie Koło Intelektualistów.
Lipiec – akcje zbrojne nacjonalistów ukraińskich (wschodnia Małopolska).
9 lipca – 151 górników zginęło w wybuchu metanu w kopalni "Wenceslaus" w Ludwikowicach Kłodzkich (niem. Ludwigsdorf).
12-13 lipca – XI Mistrzostwa Polski Mężczyzn w lekkiej atletyce. Trzy zwycięstwa odniósł Janusz Kusociński 1 500 m - 4:03,8 s.; 5 000 m - 15:49,8 s.; 7 km przełaje - 25:21,9 s.
13 lipca – na fregacie Dar Pomorza została podniesiona biało-czerwona bandera. Bandera ta została przeniesiona z żaglowca Lwów.
8 sierpnia – prezydent Ignacy Mościcki udał się transatlantykiem Polonia z oficjalną wizytą do Estonii.
9 sierpnia – Legia Warszawa zremisowała z CE Europa Barcelona 1:1 w meczu rozegranym z okazji otwarcia Stadionu Wojska Polskiego.
10 sierpnia – w Warszawie otwarto stadion Legii.
13 sierpnia – utworzono archidiecezję wrocławską.
15 sierpnia – w Łodzi odsłonięto pomnik ku czci ks. Ignacego Skorupki.
23 sierpnia – upadł pierwszy rząd Walerego Sławka.
24 sierpnia – w Warszawie, 17-letnia Gertruda Kilos ustanowiła rekord Polski w biegu na 400 m wynikiem 1:07,0 s.
25 sierpnia – powołano drugi rząd Józefa Piłsudskiego.
29 sierpnia – rozwiązanie Sejmu i Senatu.
8 września – Leokadia Wieczorkiewicz ustanowiła rekord Polski w biegu na 800 m wynikiem 2:26,8 s.
9/10 września – w nocy z 9 na 10 września aresztowano 19 byłych posłów, przywódców nowo powstałego lewicowego komitetu wyborczego Związek Obrony Prawa i Wolności Ludu.
24 września – w Warszawie rozpoczął się III Krajowy Konkurs Awionetek.
16 października – Jan Kostrzewski zastrzelił w lokalu Kasy Chorych w Częstochowie jej komisarza oraz dwóch innych pracowników, popełniając następnie samobójstwo.
16 listopada – wybory brzeskie - przedterminowe wybory do Sejmu RP. Aresztowanie przywódców Centrolewu i osadzenie ich w więzieniu wojskowym w Brześciu nad Bugiem na czas wyborów.
23 listopada
- przedterminowe wybory do Senatu RP.
- Katowice: otwarto wystawę z około 300 dziełami Adama, Jana i Tadeusza Styków.
30 listopada – odsłonięto Pomnik Żołnierza Polskiego w Grudziądzu.
Listopad – w Warszawie powstała Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna.
4 grudnia – upadł drugi rząd Józefa Piłsudskiego.
5 grudnia – utworzono drugi rząd Walerego Sławka.
7 grudnia – w Katowicach otwarto sztuczny tor łyżwiarski.
9 grudnia – Katowice: wznowił obrady Sejm Śląski.
13 grudnia – Sejm Śląski przyjął uchwałę domagającą się zwolnienia posła Wojciecha Korfantego.
20 grudnia – z więzienia mokotowskiego w Warszawie uwolniono senatora Wojciecha Korfantego.
Powstała pierwsza elektrownia w Jaworznie (w następnych latach powstaną jeszcze dwie elektrownie).

[edytuj] Wydarzenia na świecie

6 stycznia – pierwsza podróż samochodem z silnikiem diesla z Indianapolis w stanie Indiana do Nowego Jorku została ukończona.
10 stycznia – Joe Labelle, amerykański traper, odkrył zniknięcie osady Eskimosów u brzegu jeziora Anjikuni. Zagadka ich zniknięcia po dziś dzień nie została rozwiązana.
13 stycznia – po raz pierwszy Myszka Miki wystąpiła jako bohaterka komiksu.
21 stycznia-22 kwietnia – w Londynie odbyła się konferencja wielkich mocarstw będąca próbą ograniczenia zbrojeń morskich.
26 stycznia – dzień ten został ogłoszony przez Indyjski Kongres Narodowy – dniem niepodległości Indii (Purna Słaraj – Całkowitej Niepodległości).
30 stycznia – wystartowała pierwsza radiosonda z Pawłowska w ZSRR.
31 stycznia – kompania 3M wprowadziła do sprzedaży taśmę samoprzylepną (ang. Scotch Tape).
18 lutego – odkrycie Plutona przez amerykańskiego astronoma Clayde'a Tombaugha.
2 marca – Mahatma Gandhi poinformował Brytyjskiego Gubernatora Generalnego i Wicekróla Indii o planowanym obywatelskim proteście i nieposłuszeństwie względem władz kolonialnych. W dziewięć dni później rozpoczęły się protesty i obywatelskie nieposłuszeństwo.
5 marca – duński malarz Einar Wegener przeszedł chirurgiczną operację zmiany płci i odtąd nazywał się jako kobieta Lili Elbe – była to pierwsza osoba na świecie, która chirurgicznie zmieniła płeć.
6 marca – w Springfield w stanie Massachusetts po raz pierwszy znalazły się w sprzedaży zamrożone artykuły spożywcze.
8 marca – były prezydent USA i piastujący funkcję Prezesa Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych William H. Taft zmarł w Waszyngtonie.
12 marca
- Mahatma Gandhi wraz z 78 osobami towarzyszącymi, rozpoczął dwustu milowy marsz protestu w kierunku oceanu, by zaprotestować przeciwko monopolowi brytyjskiemu na sól. Po drodze coraz więcej ludzi zaczęło dołączać do „Marszu Solnego”, który zakończył się 5 kwietnia (Salt Satyagraha).
- niemiecki parlament przyjął plan spłaty reparacji wojennych, tzw. plan Younga.
28 marca – w Turcji zmieniono nazwy miast Konstantynopola i Angory, odpowiednio na Stambuł i Ankara.
29 marca – Heinrich Brüning zostaje mianowany Kanclerzem Niemiec.
31 marca – wszedł w życie Kodeks Haysa (ang. United States Motion Picture Production Code of 1930), który narzucał ścisłe wytyczne co do traktowania scen dotyczących seksu, zbrodni, religii i przemocy w filmach amerykańskich. Kodeks ten obowiązywał wytwórnie filmowe w USA przez następne czterdzieści lat.
2 kwietnia – Haile Selassie I został cesarzem Etiopii.
3 kwietnia – w Los Angeles odbyła się 2. ceremonia wręczenia Oscarów.
4 kwietnia
- powstała Komunistyczna Partia Panamy.
- założono Amerykańskie Towarzystwo Rakietowe (ARS).
5 kwietnia – w akcie obywatelskiego nieposłuszeństwa, poprzez marsz w kierunku oceanu i potem wyrób soli, Mahatma Gandhi złamał brytyjskie prawo kolonialne.
6 kwietnia – został ustanowiony Order Lenina.
17 kwietnia – naukowcy z koncernu DuPont wynaleźli neopren.
18 kwietnia
- rozpoczęła się zbrojna rebelia w mieście Ćottogram przeciw brytyjskim władzom kolonialnym.
- Radio BBC w swym serwisie informacyjnym z Londynu doniosło, popełniając gafę, że obecnie nie ma wiadomości.
21 kwietnia
- pożar w więzieniu w stolicy stanu Ohio w mieście Columbus pozbawił życia 320 osób.
- w ZSRR linia kolejowa łącząca region Turkiestanu z Syberią została oddana do użytku (ros. Турксиб).
22 kwietnia – podpisanie traktatu londyńskiego (zobowiązywał 5 mocarstw morskich do utrzymywania tonażu flot wojennych w poszczególnych klasach okrętów na określonym poziomie do 1936).
28 kwietnia – w Independence w stanie Kansas, po raz pierwszy w historii gry baseball odbył się mecz w nocy.
1 maja – oficjalnie zaakceptowano i ogłoszono nazwę Plutona, obecnie planety karłowatej.
4 maja – aresztowanie przez Anglików Mahatmy Gandhiego.
6 maja – trzęsienie ziemi o sile 7,3 w skali Richtera w Iranie pozbawiło życia 4 tys. osób.
10 maja – powstał Czukocki Okręg Autonomiczny.
15 maja - Ellen Church jako pierwsza stewardesa obsługiwała pasażerów na pokładzie trójsilnikowego Boeinga w czasie lotu z Oakland do Chicago.
16 maja – Rafael Leonidas Trujillo został wybrany prezydentem Dominikany.
17 maja – premier Francji André Tardieu podjął decyzję wycofania pozostających oddziałów armii francuskiej z Nadrenii. Oddziały te zostały wycofane z terytorium Niemiec do 30 czerwca 1930.
20 maja – radziecki filmowiec Siergiej Eisenstein przybył do Nowego Jorku.
24 maja
- angielska pilotka Amy Johnson wylądowała w Darwin w Australii. Była pierwszą kobietą, która samotnie przeleciała z Anglii do Australii – wystartowała 5 maja i pokonała 17 700 km (11 000 mil).
- został aresztowany seryjny morderca Peter Kürten, znany jako wampir z Düsseldorfu.
27 maja – otwarto Chrysler Building w Nowym Jorku.
30 maja
- Siergiej Eisenstein przybył do Hollywood by rozpocząć współpracę z wytwórnią filmową Paramount Pictures, jednak w październiku ze względu na różnice ideologiczne radziecki filmowiec zrezygnował ze współpracy z wytwórnią.
- William "Red" Hill Sr., kanadyjski śmiałek, dokonał sławnego pięciogodzinnego spływu w stalowej beczce rzeką Niagarą.
9 czerwca – dziennikarz gazety Chicago Tribune Jake Lingle został zastrzelony, gazeta wyznaczyła nagrodę 55 tys. dolarów za informację pozwalającą schwytać sprawców. Później okazało się że dziennikarz współpracował z Mafią.
17 czerwca – prezydent USA Herbert Hoover podpisał ustawę (ang. Smoot-Hawley Tariff Act), która podnosiła cło na ponad 20 tys. artykułów importowanych do USA. Amerykański eksport i import zmniejszył się o ponad połowę. W opinii niektórych ekonomistów ustawa ta była częściowo odpowiedzialna za ostrość wielkiego kryzysu.
21 czerwca – we Francji rozpoczął się przymusowy pobór do wojska na jeden rok.
29 czerwca – papież Pius XI kanonizował 8 męczenników kanadyjskich.
5 lipca – odbyła się Siódma Konferencja Biskupów Anglikańskich (ang. Seventh Lambeth Conference). Biskupi zaaprobowali w ograniczonych okolicznościach użycie sztucznych środków antykoncepcyjnych – co było kontrowersyjną ale i nowatorską zmianą poglądów wśród wyznawców różnych odłamów chrześcijaństwa.
7 lipca
- ulicami Helsinek maszerowali przedstawiciele faszystowskiego ruchu politycznego w Finlandii – Lapuan liike.
- rozpoczęła się budowa zapory wodnej na rzece Kolorado w USA – Boulder Dam, później nazwanej Zaporą Hoovera (ang. Hoover Dam).
9 lipca – wielka katastrofa górnicza w kopalni węgla kamiennego "Wenceslaus" w miejscowości Hausdorf obecnie Jugów w której, zginęło 151 górników.
13 lipca – w stolicy Urugwaju - Montevideo rozpoczęły się pierwsze Mistrzostwa Świata w piłce nożnej. Napastnik francuski Lucien Laurent, zdobył pierwszą bramkę w historii mistrzostw świata w meczu z Meksykiem, wygranym przez Francuzów 4:1.
23 lipca – w trzęsieniu ziemi w południowych Włoszech zginęło 1425 osób.
28 lipca – Richard Bennett pokonał Williama Lyona Mackenzie Kinga w wyborach federalnych i został premierem Kanady.
30 lipca – w finale rozgrywanych w Urugwaju pierwszych piłkarskich mistrzostw świata gospodarze pokonali Argentynę 4:2.
6 sierpnia – ekspedycja norweska odnalazła zwłoki szwedzkiego polarnika i podróżnika Salomona Augusta Andrée.
7 sierpnia – z ramienia Progresywno-Konserwatywnej Partii Kanady Richard Bennett objął stanowisko premiera – jako jedenasty premier Kanady.
9 sierpnia – w Toronto, Kanadyjczyk Percy Williams ustanowił rekord świata w biegu na 100 m wynikiem 10,3 s.
10 sierpnia – odbyła się pierwsza oficjalna podróż prezydenta RP Ignacego Mościckiego za granicę.
12 sierpnia – oddziały tureckiej armii wkroczyły na teren Persji by zwalczać kurdyjskich powstańców.
13 sierpnia – papież Pius XI wydał bullę Pastoralis Offici Nostri, ustanawiającą nowy porządek kościelny w państwie pruskim.
17 sierpnia – hiszpańskie partie antymonarchistyczne i republikańskie podpisały Pakt z San Sebastian.
27 sierpnia – wojskowa junta przejęła władzę w Peru.
2 września – w Sztokholmie, Szwedka Maj Jacobsson ustanowiła rekord świata w biegu płotkarskim na 80 m wynikiem 12,1 s.
4 września – na londyńskim West Endzie otwarto Cambridge Theatre.
6 września – José Félix Uriburu stanął na czele udanego wojskowego przewrotu w Argentynie.
8 września – kompania 3M wprowadziła do sprzedaży przeźroczystą taśmę samoprzylepną.
14 września – Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP) zdobyła 107 miejsc w Niemieckim Parlamencie, co stanowiło 18,3% głosów oddanych w parlamentarnych wyborach, była drugą pod względem wielkości partią w parlamencie.
20 września – dwaj biskupi Syromalankarskiego Kościóła katolickiego zostali uznani przez Rzym za biskupów katolickich.
1 października – w Jerozolimie po raz pierwszy zapalono elektryczne latarnie uliczne.
5 października
- w swej dziewiczej podróży do Indii, brytyjski sterowiec R101 rozbił się nad Francją – zginęło 48 osób.
- w Paryżu, Francuz Jules Ladoumègue ustanowił rekord świata w biegu na 1500 m wynikiem 3.49,2 s.
13 października – oblatano niemiecki samolot transportowy Junkers Ju 52.
24 października – w Brazylii doszło do krwawego zamachu stanu w wyniku którego władzę prezydencką przejął Getúlio Dornelles Vargas.
25 października – w Bazylice św. Franciszka w Asyży odbył się ślub cara bułgarskiego Borysa z sabaudzką księżniczką Joanną.
27 października – Incydent w Busha: zbrojne wystąpienie Aborygenów tajwańskich przeciwko prowadzonej przez japońskie władze polityce asymilacji, zakończone brutalnymi represjami.
28 października – oddano do użytku Nowy Ratusz w Ostrawie.
2 listopada – Hajle Selasje I został koronowany cesarzem Etiopii.
8 listopada – papież Pius XI przyjął na prywatnej audiencji nuncjusza w Polsce Francesco Marmaggi.
18 listopada – powstała japońska świecka organizacja buddyjska Sōka Gakkai.
25 listopada – trzęsienie ziemi na półwyspie Izu w Japonii pozbawiło życia 223 osoby i zniszczyło 650 budynków.
Grudzień – w Turcji kobiety uzyskały prawo do głosowania.
2 grudnia – Wielki kryzys: Prezydent USA Herbert Hoover wystąpił w Kongresie o przyznanie 150 mln dolarów na roboty publiczne, by stworzyć nowe miejsca pracy i pobudzić ekonomię.
4 grudnia – Watykan wyraził zgodę na naturalną regulację poczęcia.
15 grudnia – w Berlinie rozpoczęły się rokowania polsko-litewskie w sprawie ruchu granicznego.
19 grudnia – na wyspie Jawa w Indonezji doszło do erupcji wulkanu Merapi – 1300 osób straciło życie.
28 grudnia
- księstwo Luksemburg udzieliło zezwolenia Radiu Luxembourg na rozpoczęcie działalności. W latach 50. i 60. Radio Luxembourg było jedyną radiostacją komercyjną, nadającą po angielsku swoje programy na Europę i jedyną nadającą rock and rolla.
- Mahatma Gandhi udał się do Wielkiej Brytanii by negocjować z rządem brytyjskim.
29 grudnia – Muhammad Ikbal w programowym przemówieniu do członków Ligi Muzułmańskiej w Allahabadzie, przedstawił koncepcję oddzielnego państwa muzułmańskiego – późniejszego Pakistanu.
Ostatni przedstawiciel gatunku Giant aye-aye zdechł i gatunek tego palczaka wymarł.
Liczba ludności w Europie stanowiła 38% populacji świata.