Zbójnicy

Władysław Skoczylas Pochód zbójników, drzeworyt, 1916

Zbójnik, zbójnicy – tradycyjne określenie członków góralskich band rozbójniczych, działających na terenach Karpat. W ludowych opowieściach obrońcy wyzyskiwanych górali, w powszechnym wyobrażeniu odbierający bogatym i rozdający biednym. W Karpatach Wschodnich nazywani byli opryszkami, zaś na terenach południowokarpackich i bałkańskich Imperium Osmańskiego hajdukami. Złoty okres zbójnictwa przypada na XVII-XVIII wiek.

Zbójnicy z reguły działali w grupach liczących od kilku do kilkunastu osób, nazywanych "towarzystwami", "kompaniami", "bursami" lub "kupami zbójnickimi". Na czele tak zorganizowanych grup stali przywódcy, których nazywano hetmanami, harnasiami, kapitanami, starszymi, a w Karpatach Wschodnich watażkami. Słynni przywódcy zbójniccy z terenów Karpat Zachodnich: Juraj Jánošík, Ondraszek, Marcin Portasz, Sebastian Bury.

Termin zbójnika jest mniej negatywny niż pokrewne: rabuś, bandyta, rozbójnik. Czasem zbójnik może być przedstawiany jednocześnie jako pozytywny bohater (czego przykładem jest legenda Janosika, którego pierwowzorem był Juraj Jánošík). Działalność zbójnika jest oznaczana jako zbójnictwo. Dziś mianem zbójnika określa się czasami również inne osoby które obrabowywały bogatych i obdarowywały biednych w innych krajach (W Wielkiej Brytanii byli nimi m in.: Robin Hood i jego banda, oraz Robert Roy Macgregor. Zbójnictwem nazywano także walkę chłopów z szlachtą od XIII do XIX wieku. W Karpatach zbójnictwo się rozpowszechniło w połowie XVI wieku, w początkach XIX wieku zbójnictwo zaczęło się rozpadać ze względu na poprawę gospodarczą stanowiska chłopów.

Kultura

Do tamtych wydarzeń nawiązują liczne nazwy geograficzne:

• Zbójnicka Turnia
• Zbójnicka Góra
• Zbójnicka Jama
• Grota Zbójnicka na Łopieniu

nazwa tańca: zbójnicki
a także nazwy współczesne (zwykle związane z turystyką):

• Schronisko Zbójnickie
• Placek zbójnicki
• Szlak Zbójników Karpackich
• Szlak Zbójników Beskidzkich

Niektórzy zbójnicy mieli ogromny wpływ na opowiadania i legendy ludowe. Istnieje też wiele innych mniej ważnych miejsc związanych ze zbójnictwem np. Zbójnicki Skok.

Zobacz też

• Tołhaj

Linki zewnętrzne

• Zbójnicy
• Zbójnictwo