Łajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łajski
Skwer im. Stanisława Pączkowskiego
Skwer im. Stanisława Pączkowskiego
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat legionowski
Gmina Wieliszew
Liczba ludności (2007) 1300
Strefa numeracyjna (+48) 22
Kod pocztowy 05-119
Tablice rejestracyjne WL
SIMC 0008533
Położenie na mapie gminy Wieliszew
Mapa lokalizacyjna gminy Wieliszew
Łajski
Łajski
Położenie na mapie powiatu legionowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu legionowskiego
Łajski
Łajski
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Łajski
Łajski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łajski
Łajski
Ziemia 52°25′42″N 20°57′12″E/52,428333 20,953333
Szkoła podstawowa im. Stanisława Moniuszki w Łajskach

Łajskiwieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie legionowskim, w gminie Wieliszew.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa warszawskiego.

Położenie miejscowości[edytuj]

Łajski położone są w okolicy Kotliny Warszawskiej. Są to tereny gęsto zalesione, gdzie na północy ciągną się Lasy Pomiechowskie, a w jej południowo-wschodniej części zachowały się pozostałości Puszczy Nieporęckiej.

Krajobraz jest równinny lekko pofałdowany, okoliczne wzniesienia i pagórki osiągają 75 – 85 m n.p.m.

Wieś liczy sobie około 1300 mieszkańców. Łajski leżą w bezpośredniej bliskości Legionowa, w odległości 16 km od Centrum Warszawy, przy szlakach komunikacyjnych łączących Warszawę z Gdańskiem (linia kolejowa) i Pojezierzem Mazurskim (droga krajowa nr 61). Mniej niż 7 km dzieli wieś od Zalewu Zegrzyńskiego, miejsca letniskowego wypoczynku mieszkańców aglomeracji warszawskiej. Łajski należą do powstałej wskutek podziału administracyjnego w 1973 r. gminy Wieliszew i graniczą bezpośrednio z Legionowem, Skrzeszewem, Wieliszewem i Michałowem-Reginowem.

Gleba[edytuj]

W większości występują tu piaski z domieszką gliny, wapienia oraz w głębszych partiach niewielkich pasm węgla.

Historia wsi Łajski[edytuj]

Łajski położone są na obszarze Kotliny Warszawskiej, na którą składają się tereny znajdujące się niegdyś w obrębie trzech historycznych jednostek administracyjnych o tradycjach z okresu książęcego lenna mazowieckiego – ziemi warszawskiej, zakroczymskiej i sochaczewskiej. Wraz z włączeniem tych terenów do Korony, weszły one w skład województwa mazowieckiego jako części powiatów warszawskiego, zakroczymskiego, serockiego i sochaczewskiego.

W 1795 r. tereny te znalazły się w zaborze pruskim. W XIX w. większość tego obszaru wchodziła w obręb województwa warszawskiego, a dopiero w 1952 r. wyodrębniony został oddzielny powiat – Nowy Dwór Mazowiecki.

Pod względem administracji kościelnej obszar ten należał od schyłku XI w. do diecezji płockiej. W 1978 r. wszedł w skład archidiecezji warszawskiej, a od 1995 r. Łajski weszły w skład diecezji warszawsko-praskiej. Diecezja powstała 25 marca 1992 na mocy bulli papieża Jana Pawła II Totus Tuus Poloniae Populus, reorganizującej diecezje i prowincje w Polsce.

Nazwa Łajski pojawiła się po roku 1864, gdy wieś zgodnie z zapisem w księdze wieczystej stanowiła własność hrabiego Augusta Potockiego. Wspominając właściciela Łajsk należy powiedzieć, że była to barwna w owych czasach postać działacza polskiego, który został w 1886 r. jednym z założycieli i pierwszym prezesem Warszawskiego Towarzystwa Cyklistów. Do tegoż towarzystwa należały takie osoby jak Henryk Sienkiewicz, Bolesław Prus, Wacław Gąsiorowski. Hrabia był także założycielem, w 1897 r., umiejscowionej nieopodal Łajsk, huty szkła.

Wojna nie ominęła terenów Łajsk i pozostałej części obecnej gminy Wieliszew. We wrześniu 1939 r. wojska hitlerowskich najeźdźców zatrzymały się na linii Narwi, bronionej przez armię Modlin.

Okupacja przyniosła kolejne podziały administracyjne terenów Łaskich i gminy na podległe Generalnemu Gubernatorstwu oraz Rzeszy Niemieckiej.

Teren gminy, jak i wieś Łajski, zostały objęte działaniami oddziału Armii Krajowej ze zgrupowania „Obroża”.

Kolejne zniszczenia przyniosła ofensywa 1944 roku. Najbardziej zacięte walki Armii Czerwonej z wojskami niemieckimi przyniosły ogromne zniszczenie zabudowań w Łajskach. Bliskość twierdzy Modlin, o którą toczyły się najbardziej zacięte boje, spowodowała konieczność całkowitego powojennego zagospodarowania miejscowości od nowa.

Pożoga wojenna, która szczególnie dotkliwie dotknęła te tereny oraz czas, zabrały bezpowrotnie wiele z dziedzictwa kulturowego mieszkańców Łajsk. Świadkami burzliwej historii są przydrożne kapliczki i ołtarzyki – charakterystyczne w tym regionie zabytkowe miniatury. We współczesnych zaś czasach została rozebrana, zbudowana 1905 r. szkoła, na miejscu której znajduje się obecnie skwer im. S. Pączkowskiego – pierwszego dyrektora założonej w 1905 r. w Łajskach szkoły.

Na terenie Łajsk znajduje się kilka stanowisk archeologicznych, w których znaleziono pozostałości po dawnych mieszkańcach tych ziem z różnych epok. Do najważniejszych odkryć należą wykopaliska z okresu kultury halsztackiej. Nazwa pochodzi od cmentarzyska w Hallstatt. Jako określenie starszej niż lateńska części przedrzymskiej epoki żelaza wprowadził ją H. Hildebrand w 1874 r. Obecnie przyjmuje się, iż okres halsztacki przypada na lata 700-400 p.n.e.

W Łajskach odkryto[1] 22 obiekty archeologiczne: groby ciałopalne, groby kloszowe, groby popielnicowe, groby jamowe oraz dziewięć jam o charakterze posadowym. Jednymi z najciekawszych odkryć są popielnice. Popielnica jest naczyniem najczęściej glinianym, służącym dla przechowywania prochów zmarłego, co właśnie charakterystyczne było dla kultur o ciałopalnym obrządku pogrzebowym. Znaleziska te potwierdzają ciągłość osadnictwa na terenie miejscowości i okolic.

Gospodarka[edytuj]

Zakłady Mechaniczne „PODKOWA” Poniatów

W latach 1933-1943 na granicy miejscowości Łajski i Poniatowa (dzisiejszy Michałów-Reginów) działały Zakłady Mechaniczne „PODKOWA” Poniatów. Pierwsze miesiące działalności zakładu ograniczyły się głównie do produkcji haceli do podków. W latach późniejszych, kiedy asortyment produktów działu narzędziowego i optycznego stale się zmieniał, hacele były stałym i podstawowym produktem zakładu. Z czasem zaczęto produkować motocykle Podkowa.

Zakłady i miejsca użytku publicznego[2]

  • Lecznica Weterynaryjna – lek.wet. Mirosław Kado (Specjalista chorób psów i kotów ul. Nowodworska 93a)
  • Dom opieki Społecznej – Złota jesień (ul. Nowodworska 97)
  • Gminne Centrum Kultury w Łajskach (zbiegu ulic Nowodworskiej i Moniuszki)

Edukacja[edytuj]

W zespole szkół im. Stanisława Moniuszki w ramach projektu edukacji włączającej, w klasach integracyjnych, uczą się dzieci z różnymi dysfunkcjami oraz posiadające orzeczenia o niepełnosprawności. Dzieci niepełnosprawne korzystają z pomocy licznych specjalistów, tj. asystentów dzieci niepełnosprawnych, neurologopedy, terapeuty integracji sensorycznej, oligofrenopedagogów, psychologa, pedagoga, terapeutów od muzykoterapii, arteterapii oraz dogoterapii[3].

Od 2006 roku w szkole istnieje stowarzyszenie „Aktywni dla Łajsk”. W ramach wspólnych przedsięwzięć szkoła we współpracy ze stowarzyszeniem organizuje cykl „Spotkania ze sztuką”[4].

Od września 2008 roku w szkole działa klasa orkiestry dętej, w której zajęcia prowadzą absolwenci Akademii Muzycznych.

Przypisy