Łajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°25′42″N 20°57′12″E
- błąd 38 m
WD 52°25'41.5"N, 20°57'11.9"E
- błąd 14 m
Odległość 17 m
Łajski
wieś
Ilustracja
Skwer im. Stanisława Pączkowskiego
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat legionowski
Gmina Wieliszew
Liczba ludności (2011) 1683[1][2]
Strefa numeracyjna 22
Kod pocztowy 05-119[3]
Tablice rejestracyjne WL
SIMC 0008533[4]
Położenie na mapie gminy Wieliszew
Mapa konturowa gminy Wieliszew, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Łajski”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Łajski”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Łajski”
Położenie na mapie powiatu legionowskiego
Mapa konturowa powiatu legionowskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Łajski”
Ziemia52°25′42″N 20°57′12″E/52,428333 20,953333
Szkoła podstawowa im. Stanisława Moniuszki w Łajskach

Łajskiwieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie legionowskim, w gminie Wieliszew[4][5].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa warszawskiego.

Położenie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Łajski położone są w okolicy Kotliny Warszawskiej. Są to tereny gęsto zalesione, gdzie na północy ciągną się Lasy Pomiechowskie, a w jej południowo-wschodniej części zachowały się pozostałości Puszczy Nieporęckiej.

Krajobraz jest równinny lekko pofałdowany, okoliczne wzniesienia i pagórki osiągają 75 – 85 m n.p.m.

Wieś liczy sobie około 1300 mieszkańców. Łajski leżą w bezpośredniej bliskości Legionowa, w odległości 20 km od Centrum Warszawy, przy szlakach komunikacyjnych łączących Warszawę z Gdańskiem (linia kolejowa) i Pojezierzem Mazurskim (droga krajowa nr 61). Mniej niż 7 km dzieli wieś od Zalewu Zegrzyńskiego, miejsca letniskowego wypoczynku mieszkańców aglomeracji warszawskiej. Łajski należą do powstałej wskutek podziału administracyjnego w 1973 r. gminy Wieliszew i graniczą bezpośrednio z Legionowem, Skrzeszewem, Wieliszewem i Michałowem-Reginowem.

Gleba[edytuj | edytuj kod]

W większości występują tu piaski z domieszką gliny, wapienia oraz w głębszych partiach niewielkich pasm węgla.

Historia wsi Łajski[edytuj | edytuj kod]

Łajski położone są na obszarze Kotliny Warszawskiej, na którą składają się tereny znajdujące się niegdyś w obrębie trzech historycznych jednostek administracyjnych o tradycjach z okresu książęcego lenna mazowieckiego – ziemi warszawskiej, zakroczymskiej i sochaczewskiej. Wraz z włączeniem tych terenów do Korony, weszły one w skład województwa mazowieckiego jako części powiatów warszawskiego, zakroczymskiego, serockiego i sochaczewskiego.

W 1795 r. tereny te znalazły się w zaborze pruskim. W XIX w. większość tego obszaru wchodziła w obręb województwa warszawskiego, a dopiero w 1952 r. wyodrębniony został oddzielny powiat – Nowy Dwór Mazowiecki.

Pod względem administracji kościelnej obszar ten należał od schyłku XI w. do diecezji płockiej. W 1978 r. wszedł w skład archidiecezji warszawskiej, a od 1995 r. Łajski weszły w skład diecezji warszawsko-praskiej. Diecezja powstała 25 marca 1992 na mocy bulli papieża Jana Pawła II Totus Tuus Poloniae Populus, reorganizującej diecezje i prowincje w Polsce.

Nazwa Łajski pojawiła się po roku 1864, gdy wieś zgodnie z zapisem w księdze wieczystej stanowiła własność hrabiego Augusta Potockiego. Wspominając właściciela Łajsk należy powiedzieć, że była to barwna w owych czasach postać działacza polskiego, który został w 1886 r. jednym z założycieli i pierwszym prezesem Warszawskiego Towarzystwa Cyklistów. Do tegoż towarzystwa należały takie osoby jak Henryk Sienkiewicz, Bolesław Prus, Wacław Gąsiorowski. Hrabia był także założycielem, w 1897 r., umiejscowionej nieopodal Łajsk, huty szkła.

Wojna nie ominęła terenów Łajsk i pozostałej części obecnej gminy Wieliszew. We wrześniu 1939 r. wojska hitlerowskich najeźdźców zatrzymały się na linii Narwi, bronionej przez armię Modlin.

Okupacja przyniosła kolejne podziały administracyjne terenów Łaskich i gminy na podległe Generalnemu Gubernatorstwu oraz Rzeszy Niemieckiej.

Teren gminy, jak i wieś Łajski, zostały objęte działaniami oddziału Armii Krajowej ze zgrupowania „Obroża”.

Kolejne zniszczenia przyniosła ofensywa 1944 roku. Najbardziej zacięte walki Armii Czerwonej z wojskami niemieckimi przyniosły ogromne zniszczenie zabudowań w Łajskach. Bliskość twierdzy Modlin, o którą toczyły się najbardziej zacięte boje, spowodowała konieczność całkowitego powojennego zagospodarowania miejscowości od nowa.

Pożoga wojenna, która szczególnie dotkliwie dotknęła te tereny oraz czas, zabrały bezpowrotnie wiele z dziedzictwa kulturowego mieszkańców Łajsk. Świadkami burzliwej historii są przydrożne kapliczki i ołtarzyki – charakterystyczne w tym regionie zabytkowe miniatury. We współczesnych zaś czasach została rozebrana, zbudowana 1905 r. szkoła, na miejscu której znajduje się obecnie skwer im. S. Pączkowskiego – pierwszego dyrektora założonej w 1905 r. w Łajskach szkoły.

Na terenie Łajsk znajduje się kilka stanowisk archeologicznych, w których znaleziono pozostałości po dawnych mieszkańcach tych ziem z różnych epok. Do najważniejszych odkryć należą wykopaliska z okresu kultury halsztackiej. Nazwa pochodzi od cmentarzyska w Hallstatt. Jako określenie starszej niż lateńska części przedrzymskiej epoki żelaza wprowadził ją H. Hildebrand w 1874 r. Obecnie przyjmuje się, iż okres halsztacki przypada na lata 700-400 p.n.e.

W Łajskach odkryto[6] 22 obiekty archeologiczne: groby ciałopalne, groby kloszowe, groby popielnicowe, groby jamowe oraz dziewięć jam o charakterze posadowym. Jednymi z najciekawszych odkryć są popielnice. Popielnica jest naczyniem najczęściej glinianym, służącym dla przechowywania prochów zmarłego, co właśnie charakterystyczne było dla kultur o ciałopalnym obrządku pogrzebowym. Znaleziska te potwierdzają ciągłość osadnictwa na terenie miejscowości i okolic.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Zakłady Mechaniczne „PODKOWA” Poniatów

W latach 1933–1943 na granicy miejscowości Łajski i Poniatowa (dzisiejszy Michałów-Reginów) działały Zakłady Mechaniczne „PODKOWA” Poniatów. Pierwsze miesiące działalności zakładu ograniczyły się głównie do produkcji haceli do podków. W latach późniejszych, kiedy asortyment produktów działu narzędziowego i optycznego stale się zmieniał, hacele były stałym i podstawowym produktem zakładu. Z czasem zaczęto produkować motocykle Podkowa.

Zakłady i miejsca użytku publicznego[7]

  • Lecznica Weterynaryjna – lek.wet. Mirosław Kado (Specjalista chorób psów i kotów ul. Nowodworska 93a)
  • Dom opieki Społecznej – Złota jesień (ul. Nowodworska 97)
  • Gminne Centrum Kultury w Łajskach (zbiegu ulic Nowodworskiej i Moniuszki)

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W zespole szkół im. Stanisława Moniuszki w ramach projektu edukacji włączającej, w klasach integracyjnych, uczą się dzieci z różnymi dysfunkcjami oraz posiadające orzeczenia o niepełnosprawności. Dzieci niepełnosprawne korzystają z pomocy licznych specjalistów, tj. asystentów dzieci niepełnosprawnych, neurologopedy, terapeuty integracji sensorycznej, oligofrenopedagogów, psychologa, pedagoga, terapeutów od muzykoterapii, arteterapii oraz dogoterapii[8].

Od 2006 roku w szkole istnieje stowarzyszenie „Aktywni dla Łajsk”. W ramach wspólnych przedsięwzięć szkoła we współpracy ze stowarzyszeniem organizuje cykl „Spotkania ze sztuką”[9].

Od września 2008 roku w szkole działa klasa orkiestry dętej, w której zajęcia prowadzą absolwenci Akademii Muzycznych.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Łajski w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2017-02-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2019-04-20].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 686 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego.
  7. „PLAN ROZWOJU MIEJSCOWOŚCI Łajski” z dnia 5 kwietnia 2005 r.
  8. Zespół Szkół w Łajskach.
  9. Aktywni dla Łajsk.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]