Łysiczka lancetowata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łysiczka lancetowata
Łysiczka lancetowata: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pierścieniakowate
Rodzaj łysiczka
Gatunek łysiczka lancetowata
Nazwa systematyczna
Psilocybe semilanceata (Fr.) P. Kumm.
Führ. Pilzk. (Zwickau): 71 (1871)
Morfologia
Psilocybe semilanceata group.JPG
Psilocybe semilanceata 6576.jpg

Łysiczka lancetowata (Psilocybe semilanceata (Fr.) P. Kumm.) – gatunek grzybów należący do rodziny pierścieniakowatych (Strophariaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Psilocybe, Strophariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1879 r. Elias Fries nadając mu nazwę Agaricus semilanceatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1871 r. P. Kumm.[1].

Niektóre synonimy naukowe[2]:

  • Agaricus semilanceatus Fr. 1818
  • Geophila semilanceata (Fr.) Quél., 1886
  • Panaeolus semilanceatus (Fr.) J.E. Lange 1939
  • Panaeolus semilanceatus (Fr.) J.E. Lange 1936

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1987 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako kołpaczek lancetowaty, cierniówka (bedłka) lancetowata([3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 1-2 cm, higrofaniczny, wilgotny, koloru od oliwkowego do jasnobrązowego, także z ciemnymi oliwkowymi lub sinozielonymi plamami, zwłaszcza na obwodzie, wysuszony przybiera kolor od jasnosłomkowego do ochrowego. Powierzchnia gładka, wilgotna, śliska, nieco lepka. Kształt początkowo tępo stożkowaty i zwykle z ostrą brodawką w centrum, z wiekiem stożkowaty do dzwonkowatego, jednak nigdy nie rozpostarty[4].

Blaszki

Szerokie, do trzonu wąsko przyrośnięte. U młodych owocników jasnobrązowe, u starszych ciemniejsze – tabaczkowobrązowe. Ostrza są jaśniejsze[5]. Liczba blaszek wynosi 15-27[6].

Trzon

Cienki, o wysokości 3-15 cm wysokości i średnicy 1-3 mm[4]. Jest elastyczny, walcowaty i pusty w środku, czasami tylko rozszerzony u podstawy, przeważnie powyginany. Powierzchnia jasnoochrowa, gładka lub wzdłużnie włókienkowata[5].

Miąższ

W stanie suchym beżowy, w stanie wilgotnym szarobrązowy, bez smaku i bez zapachu[5].

Cechy mikroskopowe;

Wysyp zarodników ciemnobrązowy. Zarodniki podłużne, owalne, o rozmiarach 10,5–15 × 6,5–8,5 μm. Podstawki 4-zarodnikowe o rozmiarze 20–31 × 5–9 μm, Posiadają sprzążki w podstawie. Na ostrzach blaszek występują cheilocystydy o rozmiarach 15–30 × 4–7 μm. Mają kształt kolby z cienką szyjką o średnicy 1–3,5 μm. Pleurocystyd brak. Skórka ma grubość do 90 μm, budują ją galaretowate i ułożone równolegle cylindryczne i hialinowe strzępki o grubości 1–3,5 μm. Na wszystkich strzępkach występują sprzążki. Bezpośrednio pod skórką znajduje się warstwa strzępek o grubości 4–12 μm o żółto-brązowo inkrustowanych ścianach[7].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Opisano występowanie tego gatunku w Ameryce Północnej, Europie, Australii, Nowej Zelandii[8] oraz w Chile w Ameryce Południowej[9]. W Europie występuje w Austrii, Belgii, Bułgarii, na Wyspach Normandzkich, Czechach, Danii, Estonii, na Wyspach Owczych, Finlandii, Francji, Niemczecc, Węgrach, Irlandii, Włoszech, Litwie, Holandii, . Norwegii, Polsce, Rosji, Słowacji, Hiszpanii, Szwecji, Szwajcarii i Anglii[10]. W Polsce jest niezbyt częsty[5].

Siedlisko: tereny otwarte, pastwiska, łąki, póla, trawniki, pobocza dróg, sady, czasami na obrzeżach zarośli, łąk i lasów[3]. Owocniki wyrastają od sierpnia do października, pojedynczo lub w grupach po kilka, w trawie i mchach, w miejscach podmokłych. Rosną szczególnie obficie w miejscach wypasu krów i owiec[4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek należy do tzw. grzybów psylocybinowych. Zawiera substancje psychoaktywne (psylocybinę oraz śladowe ilości psylocyny i baeocystyny). Ze względu na zawartość psylocybiny posiadanie grzybów jest w Polsce nielegalne[11]. Po jego spożyciu występują zaburzenia postrzegania i świadomości, powoduje też spadek ciśnienia tętniczego. Ze względu na wygląd i właściwości psychoaktywne łysiczka lancetowata nazywana jest również "czapką wolności" albo "magicznym grzybem"[4].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Jest wiele podobnych gatunków łysiczek kołpaczków i innych grzybów. Charakterystyczne dla łysiczki lancetowatej są: ciemne blaszki, spiczasty garb na szczycie kapelusza, elastyczny, długi i mocny trzon[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2016-01-18].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d Ewald Gerhardt: Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik. Stefan Łukomski (tłum.). Warszawa: Bauer-Weltbild Media Sp. z o.o., Sp. k., 2006, s. 394, seria: Klub dla Ciebie. ISBN 8374045132.
  5. a b c d Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.
  6. a b Bas C, Kuyper Th W, Noordeloos ME, Vellinga EC, van Os J. (1995).Flora Agaricina Neerlandica 3. Boca Raton, Florida: CRC Press. p. 45. ISBN 90-5410-616-6
  7. Growing Wild Mushrooms. [dostęp 2016-01-18].
  8. Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].
  9. Guzmán G, Allen JW, Gartz J. (1998). "A worldwide geographical distribution of the neurotropic fungi, an analysis and discussion". Annali del Museo civico di Rovereto 14: 198–280
  10. Guzmán G, Allen JW, Gartz J. (1998). "A worldwide geographical distribution of the neurotropic fungi, an analysis and discussion" (PDF). Annali del Museo civico di Rovereto 14: 198–280
  11. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Dz. U. z 2005 r. Nr 179, poz. 1485.