Psilocybe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Łysiczka
Łysiczka czarnobrązowa (Psilocybe montana)
Łysiczka czarnobrązowa (Psilocybe montana)
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pierścieniakowate
Rodzaj łysiczka
Nazwa systematyczna
Psilocybe (Fr.) P. Kumm
Führ. Pilzk.: 21, 71 (Zwickau, 1871)
Typ nomenklatoryczny
Psilocybe montana (Pers.) P. Kumm.)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Łysiczka czeska (Psilocybe bohemica)
Łysiczka stożkowata (Psilocybe inquilina
Łysiczka zapotecka (Psilocybe zapotecorum

Psilocybe (Fr.) P. Kumm.) (łysiczka) – rodzaj grzybów należący do rodziny pierścieniakowatych (Strophariaceae)[1].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Saprotrofy wytwarzające owocniki złożone z kapelusza i trzonu. Kapelusze owocników są higrofaniczne, nagie lub z kosmkowatymi pozostałościami osłony, o lepkiej lub mazistej powierzchni. Hymenofor blaszkowy, blaszki szeroko przyrośnięte do trzonu, o regularnej tramie, po dojrzeniu owocników zabarwione czarno-brązowo. Trzony owocników mają suchą powierzchnię i przeważnie pozbawione są pierścienia. U niektórych gatunków miąższ po skaleczeniu przebarwia się niebiesko. Charakteryzują się one zawartością substancji psychoaktywnych: psylocybiny i psylocyny, a czasem także baeocybiny i norbaeocybiny. Zarodniki łysiczek są elipsoidalne lub lekko kanciaste, o gładkiej powierzchni, z obecną porą rostkową. Wysyp zarodników jest barwy ciemnoliliowo-brązowej lub ciemnobrązowej[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Strophariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Takson Psilocybe został zdiagnozowany przez Eliasa Friesa w pierwszym tomie Systema Mycologicum z 1821, w randze plemienia należącego do rodzaju Agaricus:

Quote-alpha.png
   Trib. XXXIV. PSILOCIBE.
   Coprini spec. Pers. syn. p. 407. Pratella Gymn. Nees Syst. p. 209.
   CHAR. Velum marginale, tenue, flocculosum, fugacissimum. Stipes cavus, raro junior farctus, tenax, æqualis, subfibrillosus, sæpe viscidus, e conico l. convexo expansus, a stipite subdiscretus. Lamellæ latiusculæ. Substantia tenax, persistens, numquam deliquescens.
   Obs. Tribus naturalissima, a Ψιλος & κυβη dicta. Species plurimæ terresters, loca pinguia l. paludosa incolentes, solitariæ l. gregariæ, minores, persistentes, non cibariæ, valde variantes; hinc pauciores tantum distinguere ausus sum. (A. arvatis, inquilin.)

Nazwa systematyczna Psilocybe została nadana ze względu na gładką powierzchnię kapeluszy owocników i oznacza łysą (gr. psilos) głowę (gr. kubê). Do rangi rodzaju został przeniesiony przez Paula Kummera w Der Führer in die Pilzkunde z 1871. Gatunkiem typowym jest łysiczka czarnobrązowa (Psilocybe montana). Wyniki badań filogenetycznych prowadzonych m.in. przez Jeana-Marca Moncalvo, które opublikowano w 2002 wskazują, że jest to takson polifiletyczny. Wyróżniają się w nim dwa, wyraźnie odrębne klady. Pierwszy z nich obejmuje przebarwiające się niebiesko grzyby psychoaktywne i jest on siostrzany dla rodzaju hełmówka (Galerina). Drugi klad, do którego należy gatunek typowy, zawiera gatunki pozbawione tych cech i jest spokrewniony głównie z rodzajem Melanotus, a także łuszczakami (Kuehneromyces) i grzybami z rodzaju Phaeogalera. Do 2010 formalnie nie dokonano takiego podziału systematycznego i zakłada się, że jest to jeden rodzaj, zaliczany według kodeksu Index Fungorum do rodziny Strophariaceae (ze względu na cechy zarodników i skórki kapelusza)[3][4].

Synonimy[5]

Agaricus subgen. Deconica W.G. Sm., Agaricus subgen. Stropharia Fr., Agaricus trib. Hypholoma Fr., Agaricus trib. Psilocybe Fr., Cytophyllopsis R. Heim ex R. Heim, Deconica (W.G. Sm.) P. Karst., Delitescor Earle, Galeropsina Velen., Geophila Quél., Hypholoma (Fr.) P. Kumm., Melanotus Pat., Naematoloma P. Karst., Nematoloma sect. Stropholoma Singer, Psilocybe subgen. Melanotus (Pat.) Noordel., Stropharia (Fr.) Quél., Stropholoma (Singer) Balletto, Weraroa Singer

Nazwa polska

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1987. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki opisywane były także jako bedłka, kołpaczek, pieczarka, pierścieniak, łysiak, cierniówka, maslanka, łysak, opaska, ostrzępka, półcierniówka[6].

Niektóre gatunki[edytuj | edytuj kod]

Wykaz gatunków (nazwy naukowe) na podstawie Index Fungorum. Obejmuje on gatunki występujące w Polsce i niektóre inne. Uwzględniono tylko gatunki zweryfikowane o potwierdzonym statusie[7]. Nazwy polskie według Władysława Wojewody[6].

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Łysiczka

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 392. ISBN 8374045132.
  3. E.M. Fries: Systema Mycologicum. T. I. 1821, s. 289.
  4. J.-M. Moncalvo. One hundred and seventeen clades of euagarics. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 23, s. 357-400, 2002. 
  5. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  6. 6,0 6,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  7. Index Fungorum (gatunki) (ang.). [dostęp 2013-09-20].