Śląska Ostrawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Śląska Ostrawa
Slezská Ostrava
Część miasta Ostrawy
Ilustracja
Ratusz w Śląskiej Ostrawie
Herb
Herb
Państwo  Czechy
Kraj Flag of Moravian-Silesian Region.svg morawsko-śląski
Powiat Ostrawa-miasto
Miasto Ostrawa
Prawa miejskie 1920–1939
Powierzchnia 11,98 km²
Populacja (2001)
• liczba ludności

7226
Położenie na mapie Ostrawy
Mapa konturowa Ostrawy, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Śląska OstrawaSlezská Ostrava”
Położenie na mapie Czech
Mapa konturowa Czech, po prawej znajduje się punkt z opisem „Śląska OstrawaSlezská Ostrava”
Położenie na mapie kraju morawsko-śląskiego
Mapa konturowa kraju morawsko-śląskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Śląska OstrawaSlezská Ostrava”
Ziemia49°50′25″N 18°17′55″E/49,840306 18,298750
Portal Czechy

Śląska Ostrawa (dawn. do 1919 r. Ostrawa Polska[1][a]; cz. Polska/Slezská Ostrava, niem. Polnisch/Schlesisch Ostrau) – dawniej samodzielne miasto, obecnie jedna z 37 części miasta statutarnego Ostrawy, stolicy kraju morawsko-śląskiego, we wschodnich Czechach, tworzy część obwodu miejskiego Śląska Ostrawa na wschodnim brzegu rzeki Ostrawicy, w śląskiej części miasta. Jest to także jedna z 39 gmin katastralnych o powierzchni 1197,522 ha[3]. Populacja w 2001 wynosiła 7226 osób[4], zaś w 2012 odnotowano 1843 adresy[5].

Demografia[4][edytuj | edytuj kod]

Rok 1869 1880 1890 1900 1910 1921 1930 1950 1961 1970 1980 1991 2001
Liczba ludności 4620 9049 13176 18805 22892 22890 22242 18104 14363 11007 9859 7406 7226

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w 1229 roku, w bulli papieża Grzegorza IX dla benedyktynów tynieckich, zatwierdzającej ich posiadłości w okolicy Orłowej, w tym Ostrawę jako Ostrawa[6]. Na rzece Ostrawicy, nad którą leżała Ostrawa, w grudniu 1261 uregulowana została granica pomiędzy śląską kasztelanią cieszyńską a Morawami co potwierdzono w specjalnym dokumencie wystawionym przez nowego króla czeskiego Przemysła Ottokara II. W 1268 powstał klasztor Benedyktynów w Orłowej, a orłowscy mnisi posiedli prawo pobierania dochodów z karczmy i dziesięcin m.in. z położonej po śląskiej stronie Ostrawy[7]. Po założeniu Morawskiej Ostrawy, co stało się pomiędzy 1268 a 1278, dla odróżnienia od niej prawobrzeżną Ostrawę zaczęto nazywać Słowiańską, a od XVI wieku Polską[8].

W 1290 w wyniku trwającego od śmierci księcia Władysława opolskiego w 1281/1282 rozdrobnienia feudalnego księstwa opolsko-raciborskiego powstało nowe księstwo cieszyńskie, w granicach którego znalazła się również prawobrzeżna Ostrawa. Siedem lat później granica na Ostrawicy została uregulowana po raz kolejny na mocy dyplomu zawartego w 1297 między Mieszkiem cieszyńskim a biskupem ołomunieckim Dytrykiem[9]. Na liście świadków tego dokumentu widniał kasztelan (grodowy) ostrawski Herman[10], rezydujący z pewnością na tutejszym zamku. Od 1327 księstwo cieszyńskie stanowiło lenno Królestwa Czech, co zmniejszyło znaczenie zamku. W 1332 wymieniony jest ostatni znany kasztelan ostrawski, rycerz imieniem Dziersław[11].

Założona na przełomie XIV i XV wieku parafia św. Jerzego Męczennika[12] w połowie XV wieku liczyła 165 osób[13].

Pozdrowienia z Polskiej Ostrawy - pocztówka wysłana w 1916 r.

Pierwszymi znanymi prywatnymi właścicielami Polskiej Ostrawy byli Jan i Arnošt z Tworkowa piszący się na dokumencie z 1434 na Polskiej Ostrawie[14]. W latach 70. XV wieku był to z kolei Hrziwnacz z Heraltic[15]. Najważniejszymi rodami szlacheckimi władającymi Polską Ostrawą byli później Sedlniccy z Choltic (1508-1714) oraz Wilczkowie z Dobrej Zemicy (1714-1848). Sedlniccy w XVI wieku przebudowali miejscowy zamek na renesansowy. Za panowania Wilczków w 1787 rozpoczęto wydobycie węgla kamiennego, co rozpoczęło rozwój również demograficzny miejscowości, w 1879 podniesionej do rangi miasteczka. W latach 1911-1913 wybudowano budynek ratusza.

W 1904 dzięki staraniom Macierzy Ziemi Cieszyńskiej w miejscowości powstała szkoła ludowa z polskim językiem wykładowym, a w latach 1906-1908 dwie ochronki dla polskich dzieci[16].

Według austriackiego spisu ludności z 1910 roku miasteczko Polska Ostrawa miała obszar 1405 hektarów i 22892 mieszkańców, z czego 22693 zameldowanych na stałe, 1296 (5,7%) niemiecko-, 16927 (74.6%) czesko i 4467 (19.7%) polskojęzycznych. Żydzi nie mogli deklarować używania języka jidysz, więc większość zadeklarowała język niemiecki jako ich język potoczny. Podział według religii kształtował się następująco: 21604 (94.4%) katolików, 885 (3.8%) ewangelików i 290 (1.3%) wyznawców judaizmu[17].

Po I wojnie światowej miasteczko znalazło się w granicach Czechosłowacji, a 17 listopada 1919 roku zmieniono jego nazwę na Śląską Ostrawę[18][12]. 17 września 1920 uzyskała ona pełnię praw miejskich[19].

Po powstaniu państwa czechosłowackiego powstała idea stworzenia Wielkiej Ostrawy. Projekt z 1919 przewidywał połączenie 15 gmin: Morawska Ostrawa, Przywóz, Witkowice, Mariánské Hory, Zábřeh nad Odrou, Nová Ves, Hrabůvka, Svinov, Kunčice nad Ostravicí, Malé Kunčice, Polska Ostrawa, Muglinov, Gruszów, Radwanice i Michałkowice. Po szeregu wydanych ustaw i rozwiązaniu szeregu punktów spornych o przynależność nowego tworu administracyjnego do Moraw lub Śląska projekt ograniczono tylko do 7 morawskich gmin połączonych w jedno miasto o nazwie Morawska Ostrawa. W Śląskiej Ostrawie powstał konkurencyjny projekt przyłączenia do niej Hruszowa, Muglinowa, Michałkowic i Radwanic, jednak nie zgodziły się na to Radwanice i Muglinów.

W październiku 1938 r. wraz z Zaolziem skrawek gminy Śląska Ostrawa został przyłączony do Polski i 1 lutego 1939 włączony do wiejskiej gminy Pietwałd w powiecie frysztackim[20]. Przyłączony obszar składał się z nieużytków, brak w nim było większej liczby zabudowań[21]. Pozostały obszar z większością ludności pozostał w granicach Czech. 1 lipca 1941 r. Śląska Ostrawa została włączona do Ostrawy Morawskiej w ramach realizacji projektu t.zw. Wielkiej Ostrawy. Oznaczało to też koniec samodzielności Śląskiej Ostrawy. W 1941 do Morawskiej Ostrawy przyłączono m.in. Śląską Ostrawę, Hruszów, Kończyce Wielkie, Kończyce Małe, Michałkowice, Muglinów i Radwanice z powiatu frydeckiego. W latach 1946-1960 miejscowości te stanowiły swój własny obwód miejski, zaś w latach 1961-1990 były w obwodzie miejskim Śląskiej Ostrawy.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Lub Polska Ostrawa[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ostrawa Polska, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 677.
  2. Polska Ostrawa, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VIII: Perepiatycha – Pożajście, Warszawa 1887, s. 701.
  3. Informace o katastrálním území Moravská Ostrava (cz.). [dostęp 2012-03-19].
  4. a b Český statistický úřad: Historický lexikon obcí ČR 1869 - 2005 - 1. díl (cz.). 20 sierpnia 2008. s. 736-737. [dostęp 2010-10-13].
  5. Adresy v České republice (cz.). 2012-03-19. [dostęp 2012-03-19].
  6. Panic 2010 ↓, s. 286, 294.
  7. Panic 2010 ↓, s. 430.
  8. Z dějin Slezské Ostravy. Alois Adamus. Ostrava: 1920. (cz.)
  9. Panic 2010 ↓, s. 272.
  10. Panic 2010 ↓, s. 231.
  11. Panic 2010 ↓, s. 232.
  12. a b Panic 2010 ↓, s. 415.
  13. Panic 2010 ↓, s. 321.
  14. Panic 2010 ↓, s. 273.
  15. j.w.
  16. Kierski 1923 ↓, s. 273-275.
  17. Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien. Troppau: 1912. (niem.)
  18. Dziennik ustaw i rozporządzeń dla Księstwa Górnego i Dolnego Śląska z 1920 r. Cz. I, poz. 2.
  19. Dziennik ustaw i rozporządzeń dla Księstwa Górnego i Dolnego Śląska z 1920 r. Cz. XXVII, poz. 138.
  20. USTAWA z dnia 31 stycznia 1939 roku o podziale administracyjnym ziem odzyskanych we Prydeckiem i w Czadeckiem oraz o zmianie granic niektórych gmin powiatów cieszyńskiego i frysztackiego (Dz.U.Śl. z 1939 r. Nr 2, poz. 6).
  21. Antoni Wrzosek, Nowe granice województwa śląskiego (komunikat nr 39), Katowice: Instytut Śląski, 1937 [dostęp 2021-07-22].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]