Powiat frysztacki (II Rzeczpospolita)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Powiat frysztacki
powiat
Państwo  II Rzeczpospolita
Województwo śląskie
Siedziba Frysztat
Powierzchnia 262 km²
Populacja (1939)
• liczba ludności

143 000
• gęstość 546 os./km²
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
brak współrzędnych
Portal Polska

Powiat frysztacki – polski powiat istniejący w latach 1938–1939 na Zaolziu w ramach województwa śląskiego.

1920[edytuj | edytuj kod]

Po wytyczeniu granicy między Polską a Czechosłowacją na Śląsku Cieszyńskim w 1920 roku, zdecydownie większa (zaolziańska) cześć powiatu frysztackiego przypadła Czechosłowacji (CS). W Polsce znalazły się jedynie cztery i pół gminy (jednostkowe)[1][2]:

Wszyskie te gminy weszły w skład powiatu cieszyńskiego, i pozostały w nim nawet po reaktywowaniu powiatu frysztackiego w 1938 w związku z okupacją Zaolzia przez Polskę.

1939–1939[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1938 roku Polska wydała wobec Czechosłowacji ultimatum, w którym domagała się zwrotu ziem Zaolzia, przejętych przez Czechosłowację na początku okresu dwudziestolecia międzywojennego. Po podporządkowaniu się Czechosłowacji temu ultimatum, Polska objęła władzę nad Zaolziem. Terytorium Zaolzia było podzielone na powiaty czeskocieszyński, który nazwano cieszyńskim zachodnim, i frysztacki, który zachował swoją nazwę[3].

27 października 1938 roku władze województwa śląskiego dokonały podziału administracyjnego przyłączonych ziem. Zachowano podział na gminy i przyporządkowanie całego terytorium do powiatów w Cieszynie i Frysztacie. Jedynymi zmianami były połączenie gmin Czeski Cieszyn i Cieszyn w jedną gminę o nazwie Cieszyn oraz połączenie obu powiatów cieszyńskich w jeden[3].

Tą samą ustawą powołano tymczasowy wydział powiatowy dla powiatu frysztackiego, który miał istnieć do czasu wyboru właściwych władz powiatowych. Tymczasowy wydział składał się z sześciu członków, w tym przewodniczącego jako starosty i wiceprzewodniczącego jako wicestarosty. Dodatkowo zobowiązano tymczasowego starostę do powołania przy komisarzach rządowych w każdej gminie rad przybocznych złożonych z pięciu członków[3].

31 stycznia 1939 roku do powiatu włączono nowe tereny należące do 1938 roku do Czechosłowacji. Obejmowały one gminy lub części gmin Gruszów, Hermanice, Michałkowice, Radwanice i Śląska Ostrawa. W wyniku przeprowadzonej jednocześnie reorganizacji:

  • do gminy Wierzbica włączono fragmenty gminy Gruszów
  • do gminy Rychwałd włączono fragmenty gmin Hermanice i Michałkowice
  • do gminy Pietwałd włączono fragmenty gmin Radwanice i Śląska Ostrawa[4]

Aż do wybuchu II wojny światowej proces integracji prawnej dotyczącej wchłonięcia ziem zaolziańskich nie został ukończony.

1939–1945[edytuj | edytuj kod]

Pod okupacją (1939-1945) obszar powiatu frysztackiego włączono w skład niemieckiego powiatu Teschen (do 29 grudnia 1939 jako powiat Teschen-Freistadt) z siedzibą w połączonym Cieszynie, w rejencji katowickiej[5].

1945[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu wojny całe Zaolzie wróciło pod władzę Czechosłowacji.

Gminy miejskie i wiejskie (1 luty 1939)[edytuj | edytuj kod]

  1. miasto Bogumin
  2. miasto Bogumin Nowy (do 1924 gmina Szonychel)
  3. Darków
  4. Dąbrowa
  5. Dziećmorowice
  6. miasto Frysztat
  7. miasto Karwina
  8. Lutynia Niemiecka
  9. Lutynia Polska
  10. Łazy
  11. Łąki
  12. Marklowice Dolne
  13. Olbrachcice
  14. miasto Orłowa
  15. Piersna
  16. Pietwałd
  17. Piotrowice
  18. Poręba
  19. Pudłów (nowa gmina, utworzona z południowej częsci gminy Bogumin)
  20. Raj
  21. Rychwałd
  22. Skrzeczoń
  23. Stare Miasto
  24. Stonawa
  25. Sucha Dolna
  26. Sucha Górna
  27. Sucha Średnia
  28. Wierzbica
  29. Wierzniowice
  30. Zabłocie
  31. Zawada

Starostowie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozsiedlenie ludności polskiej w Księstwie Cieszyńskim, rok 1910
  2. Ludność polska w czechosłowacjkiej części Śląska Cieszyńskiego na podstawie spisu urzędowego z dnia 1 grudnia 1930
  3. a b c Ustawa z dnia 27 października 1938 r. o podziale administracyjnym i tymczasowej organizacji administracji na obszarze Ziem Odzyskanych Śląska Cieszyńskiego. „Dziennik Ustaw Śląskich”. nr 18/1938, poz. 35, Katowice, 31 października 1938 r. (pol.). 
  4. Ustawa z dnia 31 stycznia 1939 r. o podziale administracyjnym ziem odzyskanych we Frydeckiem i Czadeckiem oraz o zmianie granic niektórych gmin powiatów cieszyńskiego i frysztackiego. „Dziennik Ustaw Śląskich”. nr 2/1939, poz. 9, Katowice, 1 lutego 1939 r. (pol.). 
  5. Landkreis Teschen
  6. Starosta dr Wolf u pana Prezydenta RP. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 241 z 22 października 1938.