Prawa miejskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Akt nadania praw miejskich Kobylinowi

Prawa miejskie – zbiór praw dotyczący mieszkańców miasta, szczególnie istotny w średniowieczu, gdyż wyjmował mieszczan spod jurysdykcji prawa ziemskiego (tzw. prawo dworskie).

Historia[edytuj]

Lokacja miast[edytuj]

Początki nadawania praw miejskich są związane z kolonizacją nowych terenów w XIII w., czyli tak zwanymi lokacjami, gdy możnowładca ściągał na swój teren osadników, którzy karczowali lasy i budowali nową osadę (zobacz zasadźca). Aby zachęcić osadników do zmiany miejsca, przyznawano im nowe prawa. Pierwotnie kolonia przybyszów uzyskiwała immunitet sądowy, a wójt lub sołtys reprezentujący monarchę był powoływany z grona jej członków, następnie w miejsce immunitetów wprowadzano prawa miejskie. W Polsce pojawienie się praw miejskich przyniosło pierwsze elementy prawa rzymskiego, ponieważ wcześniejsze prawa ziemskie czy prawo lenne nie miały z nim większego związku.

Niejednokrotnie uzyskanie praw miejskich nie zmieniło faktu, że w dalszym ciągu miasto takie było jedynie z nazwy, herbu i przywileju. Osada pozbawiona możliwości rozwoju mogła dalej prowadzić życie typowo wiejskie, a główną działalnością jej mieszkańców była uprawa łanów ziemi przydzielonych przez właściciela.

Prawa miejskie nadawane były przez władcę na wniosek pana i obejmowały między innymi przywilej targowy, pozwolenie na swobodne uprawianie rzemiosła, prawo składu i prawo mili, prawo sądowe (spory rozstrzygał sąd) i związane z nim prawo miecza, czyli prawo do orzekania wyroków śmierci i określające jakie rodzaje kar, za jakie przestępstwa można wykonywać (wiązało się to między innymi z powołaniem instytucji kata), prawo do wznoszenia fortyfikacji (które władca przekazywał miastu). Mieszkańcy miast mieli też niekiedy przyznawany przywilej zwalniający ich od płacenia ceł na obszarze całego kraju. Jedną z najważniejszych cech przywileju lokacyjnego miasta była zasada zbiorowego władania nadaną ziemią. Prowadziło to do ukształtowania specyficznego charakteru samorządu miejskiego.

Typy praw miejskich w Polsce[edytuj]

Prawa miejskie różniły się między sobą. Na prawie magdeburskim lokowano głównie miasta Śląska oraz inne znaczące miasta Małopolski, Wielkopolski i Rusi Czerwonej m.in. Kraków, Poznań, Lwów. Miasta Prus Królewskich otrzymały przywileje przed 1454 gdy wchodziły w skład państwa krzyżackiego. Jedynie Elbląg, Tczew, Frombork, Chojnice, Braniewo i Hel były jedynymi w dawnej Polsce, które przejęły prawo lubeckie, a nie magdeburskie. Były też miastami jednolicie niemieckimi i zostały przyjęte do Królestwa jako miasta Związku Pruskiego, gdzie stan mieszczański mógł się skutecznie przeciwstawić dominacji szlachty. Inaczej przebiegał model lokacji miast na Mazowszu. Pierwsze miasto tej dzielnicy to Płock, został lokowany na prawie książęcym w 1237. W 1257 Pułtusk i 1298 Łowicz były miastami kościelnymi. Warszawa lokowana w 1300 była również założona na prawie książęcym. W XV wieku lokowano na Mazowszu największą liczbę miast. W sumie na 156 przywilejów lokacyjnych nadanych na Mazowszu do 1791 roku, 36% opierało się na prawie książęcym lub królewskim, 15% na prawie kościelnym, a 49% pochodziło z nadań szlacheckich[1].

Ukształtowany wówczas wielonarodowościowy charakter miast w Polsce był niezwykle złożony. Miasta położone na Śląsku oraz wybrzeżach Bałtyku były począwszy od XIII wieku głównie niemieckojęzyczne, zwłaszcza śląski Wrocław, pomorski Szczecin, Toruń i Gdańsk[2]. Także miasta średniowiecznej Małopolski miały przeważnie niemiecki charakter. W XIV wieku nie tylko Kraków, ale także Bochnia, Tarnów, Wieliczka, Sącz, Sandomierz, Lublin, Przemyśl i Lwów były skolonizowane przez Niemców. Przedstawiciele tych narodów kolejno pełnili funkcje starszych cechowych i zasiadali w radach miejskich. W tym też okresie wielkopolskie miasta położone w pobliżu sąsiedztwa Niemiec były przeważnie polskie. W XVI wieku gdy Kraków zaczął przyjmować polski charakter, Poznań dostał się pod wpływy reformacji i stawiał pierwsze kroki na drodze do germanizacji. We Lwowie ograniczenie praw obywatelskich do wyznawców religii rzymskokatolickiej stało się kierunkiem do przyswojenia kultury polskiej[3]

W Polsce lokowano miasta m.in. na prawach:

  • magdeburskim (ius municipale magdeburgense), znanym też jako prawo niemieckie – prawo stworzone w Magdeburgu, jedno z najczęściej używanych przez polskie miasta (pierwszym miastem na terenie dzisiejszej Polski, które przyjęło prawa magdeburskie była Złotoryja), rządziły się nim głównie miasta w Brandenburgii, Saksonii, Małopolsce i Rusi Czerwonej
    Podstawą kodyfikacją prawa magdeburskiego był tzw. Weichbild magdeburski (Ius municipale), który był przeróbką Zwierciadła Saskiego. W Polsce najczęściej korzystano z tzw. Wulgaty, czyli oryginału niemieckiego, lub wersji Konrada z Opola powstałej dla mieszczan krakowskich w XIV w.
    Użycie praw magdeburskich przez inne miasta przyczyniło się do wzrostu znaczenia Magdeburga, bo inne miasta traktowały go jako wyższą instancję w trudnych przypadkach. Zbiór tak zwanych pytań brandenburskich zawiera około 1400 zapytań.
    Prawa magdeburskie były przetłumaczone na łacinę w 1506 przez kanclerza Jana Łaskiego, natomiast na język polski w 1581 przez syndyka lwowskiego P. Szczerbica.
  • lubeckim – niemieckie prawo lokacyjne, obok prawa magdeburskiego najbardziej rozpowszechnione, wzorowane na prawie Lubeki, stanowiło wzór prawno-organizacyjny dla ponad 140 miast, od Hamburga po Rygę, położonych wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku i na przyległych terenach, przyjmowały je głównie miasta związane ze Związkiem Hanzeatyckim, m.in. Stargard, Gdańsk, Elbląg, Braniewo oraz Frombork.
  • średzkim – odmiana prawa magdeburskiego powstała około 1210 w Środzie Śląskiej zatwierdzona przez Henryka I Brodatego. Była to kompilacja elementów prawa magdeburskiego i flamandzkiego dostosowująca je do śląskich realiów. Do głównych różnic należało sprawowanie władzy w mieście przez sołtysa lub wójta z ławnikami, przy czym stanowisko wójta i sołtysa było dziedziczne. Nie mogli oni sądzić niektórych rodzajów przestępstw, które były zarezerwowane dla sędziów państwowych. Znaczenie prawa średzkiego zmalało po powołaniu przez Kazimierza Wielkiego Sądu Wyższego Prawa Niemieckiego na zamku krakowskim na Wawelu.
  • chełmińskim – odmiana prawa magdeburskiego powstała około 1233 w Chełmnie, używana głównie na Pomorzu, Prusach, Mazowszu, Warmii, i Podlasiu. Na skutek zarządzenia Kazimierza Jagiellończyka od 1476 obowiązywało wszystkich mieszkańców Prus Królewskich (także szlachtę). Nigdy nie uzgodniono oficjalnej kodyfikacji, posługiwano się za to licznymi projektami kodyfikacji wydanymi drukiem. Od 1459 r. rolę sądu wyższego dla miast na prawie chełmińskim pełniła Rada Torunia.
  • kaliskim (ius Calisiense) – lokalna odmiana prawa średzkiego wzorowana na przywileju lokacyjnym Kalisza i stosowana we wschodniej Wielkopolsce.
  • poznańskim (ius Posnaniense) – lokalna odmiana prawa magdeburskiego wzorowana na przywileju lokacyjnym Poznania z 1253 i stosowana w zachodniej Wielkopolsce.
  • prywatnym Jana Cervusa Tucholczyka – opracowane w 1531, było oparte na Statucie Łaskiego. Była to próba spolonizowania praw miejskich podjęta przez profesorów Akademii Krakowskiej. W późniejszych wydaniach znalazły się dodatki na temat prawa rzymskiego i kanonicznego.
  • flamandzkim – wzorowane na prawie niemieckim, nadawane kolonistom flamandzkim, holenderskim oraz frankońskim, lokowane na nim były Racibórz, Nysa oraz sporadycznie inne miasta na Śląsku.

Obywatelstwo miejskie[edytuj]

Do korzystania z pełni praw wynikających z prawa miejskiego mieli od średniowiecza do XVIII w. tylko wolni obywatele (łac. cives). Obywatelstwo miejskie nadawano zgodnie z zasadami ujętymi w wilkierzach, ordynacjach rady miasta oraz edyktach.

Jako warunki stawiano m.in. urodzenie z legalnego związku, przedstawienie władzom miejskim dwóch zamożnych miejscowych popleczników oraz złożenie uroczystego zobowiązania do przestrzegania obowiązujących praw i stosowania się do rozporządzeń władz miejskich. Przepisy miejskie w zależności od tradycji nakazywały również w określonym terminie nabycie w mieście nieruchomości oraz uiszczenie stosownych opłat do kasy miejskiej. Od końca XVI wieku w Polsce warunkiem uzyskania przyjęcia do prawa miejskiego było również wyznawanie religii rzymskokatolickiej (z wyjątkiem Prus Królewskich, gdzie największe miasta były luterańskie). Osoba, która uzyskała akceptację władz miejskich, była odnotowywana w księdze przyjęć do prawa miejskiego (łac. album civile).

Uzyskanie przyjęcia do prawa miejskiego umożliwiało wolne prowadzenie działalności gospodarczej, dawało czynne i bierne prawo wyborcze do władz miejskich, umożliwiało członkostwo w bractwach kupieckich i cechach rzemieślniczych. Z prawa tego najczęściej wyłączano rządzących się odrębnymi prawami Żydów, a także duchownych. Również nie był zaliczany do pocztu obywateli miasta mieszkający w nich, ale nieposiadający praw plebs. W Polsce ludność pochodzenia ruskiego mogła się starać o przyjęcie do prawa miejskiego dopiero po roku 1724.

Status miasta w Polsce współcześnie[edytuj]

Nadawanie statusu miasta[edytuj]

Zasady ogólne[edytuj]

Aby uzyskać lub odzyskać status miasta, miejscowość musi spełnić kilka warunków. Za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku o nadaniu praw miejskich przemawia szereg argumentów i uwarunkowań:

przestrzenno-urbanistyczne

  • posiadanie odpowiedniej infrastruktury techniczno-komunalnej (cała miejscowość musi być zgazyfikowana, zwodociągowana i skanalizowana, posiadać m.in. sieć ciepłowniczą, oczyszczalnię oraz prowadzić selektywną zbiórkę odpadów),
  • posiadanie uchwalonego planu zagospodarowania przestrzennego przewidującego rozbudowę przyszłego miasta,
  • posiadanie miejskich cech funkcjonalno-przestrzennych (układ urbanistyczny z rynkiem, zwarta zabudowa typu miejskiego, asfaltowa nawierzchnia ulic, kanalizacja burzowa, chodniki, oświetlenie ulic itp.),
  • posiadanie jednoznacznie wykształconego centrum,
  • brak zabudowy typu zagrodowego w obszarze zwartej zabudowy,
  • brak elementów funkcjonalno-przestrzennych niewłaściwych dla miast (niezwarta zabudowa, rozłogi wiejskie itp.);

historyczno-administracyjne

  • posiadanie w przeszłości praw miejskich lub stanowienie ważnego ośrodka administracyjnego (zaleta, lecz nie warunek),
  • posiadanie dostatecznej liczby instytucji pełniących ponadlokalne miastotwórcze funkcje,
  • pełnienie funkcji siedziby gminy;

funkcjonalno-demograficzne

polityczne

  • poparcie lokalne (poparcie przeważającej liczby mieszkańców projektowanego miasta oraz otaczającej je gminy we wstępnych konsultacjach),
  • pozytywna opinia wojewody.

Miejscowości pragnące uzyskać lub odzyskać status miasta[edytuj]

Liczba ludności podana została dla miejscowości głównej; w praktyce w granicach wnioskowanego miasta czasami uwzględniane są także inne miejscowości (np. Skierbieszów zgodnie z wnioskiem z 2012 miał obejmować również trzy inne wsie).

Wnioski o nadanie statusu miasta rozpatrzone pozytywnie[edytuj]

2004
Herb Miasto (2004) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL Dziwnów COA 1.svg Dziwnów T T (1945–1947) T (2970) T[88] T
POL Prószków COA.svg Prószków T T (1560–1742 i 1809–1850) T (2683) T[88] T
2005
Herb Miasto (2005) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL Olszyna COA.svg Olszyna T N[89] T (4717) T[88] T
2006
Herb Miasto (2006) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL Rzgów COA.svg Rzgów T T (1502–1870) T (3321) T (87%) T
POL Zakliczyn COA.svg Zakliczyn T T (1557–1934) N (1533) T (80%) T
2007
Herb Miasto (2007) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
Gmina daleszyce herb.svg Daleszyce T T (1570–1870) T (2923) T[88] T
POL Wojnicz COA.svg Wojnicz T T (1239–1934) T (3409) T[88] T
2008
Herb Miasto (2008) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL gmina Boguchwała COA.svg Boguchwała T T (1728–1772) T (5535) T (90%) T

1 stycznia 2008 odebrany został status miasta gminie miejskiej Szczawnica z równoczesnym nadaniem statusu miasta miejscowości Szczawnica. Był to zabieg administracyjny związany ze zmianą rodzaju gminy z miejskiej na miejsko-wiejską.

2009
Herb Miasto (2009) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL gmina Bobowa COA.svg Bobowa T T (1339–1934) T (3018) T (98%) T
POL gmina Brzostek COA.svg Brzostek T T (1367–1934) T (2596) T[88] T
POL gmina Krynki COA.svg Krynki T T (1509–1950) T (2667) T (75%) T
POL gmina Michałowo COA.svg Michałowo T N[90] T (3330) T (87%) T
POL Szczucin COA.svg Szczucin T T (1780–1934) T (4154) T (95%) T
2010[91][92]
Herb Miasto (2010) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL gmina Kołaczyce COA.svg Kołaczyce T T (1354–1919) N (1440)[93] T[88] T
POL Łaszczów COA new.svg Łaszczów T T (1549–1870) T (2268)[93] T (70%) T
POL gmina Przeclaw COA.svg Przecław T T (1471–1919) N (1601)[93] T (95%) T
POL Radłów COA.svg Radłów T N[94] T (2756)[93] T (92%) T
POL gmina Szepietowo COA.svg Szepietowo T N T (2334)[93] T (99%) T
POL gmina Tychowo COA.svg Tychowo T N T (2491)[93] T (90%) T
2011[95][96]
Herb Miasto (2011) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL Czyżew COA.svg Czyżew T T (1476–1870) T (2766)[97] T[98] T
POL Gościno COA.svg Gościno T N T (2394)[97] T (97,3%) T
POL gmina Nowe Brzesko COA.svg Nowe Brzesko T T (1279–1870) N (1632)[97] T (90%) T
POL gmina Pruchnik COA.svg Pruchnik T T (1370–1934) T (3709)[97] T (96%) T
POL gmina Wolbórz COA new.svg Wolbórz T T (1273–1870) T (2260)[97] T (85%) T

W 2012 nie było wniosków, rok później żaden wniosek nie został rozpatrzony pozytywnie.

2014[99][100]
Herb Miasto (2014) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL Dobrzyca COA.svg Dobrzyca T T (1440–1934) T (3207)[101] T (91%) T (52,93%[102] i 35,74%[103])
POL gmina Modliborzyce COA.svg Modliborzyce T T (1642–1870) N (1400)[101] T T (59,62%[104])
POL gmina Mrozy COA.svg Mrozy T N T (3454)[101] T (99,9%) T (58,4%[105])
POL gmina Stepnica COA.svg Stepnica T N T (2266)[101] T (99,4%) T (53,5%[106])
POL gmina Zaklików COA.svg Zaklików T T (1565–1870) T (3039)[101] T (97,8%) T (90,0%[107])

1 stycznia 2014 odebrany został status miasta gminie miejskiej Czarna Woda z równoczesnym nadaniem statusu miasta miejscowości Czarna Woda. Był to zabieg administracyjny związany ze zmianą rodzaju gminy z miejskiej na miejsko-wiejską.

2015[108][109]
Herb Miasto (2015) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL gmina Chocz COA.svg Chocz T T (XIV – 1870) N (1812) T T (67,64%[110])
POL gmina Stopnica COA.svg Stopnica T T (1362–1870) N (1322) T T (98,31%[111])

Ponadto 1 stycznia 2015 odebrany został status miasta gminie miejskiej Władysławowo z równoczesnym nadaniem statusu miasta miejscowości Władysławowo. Jest to zabieg administracyjny związany ze zmianą rodzaju gminy z miejskiej na miejsko-wiejską.

2016[112][113]
Herb Miasto (2016) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL gmina Jaraczewo COA.svg Jaraczewo T T (1519–1934) N (1450)[101] T (85,0%) T (77,62%[114][115])
Lubycza Krolewska COA.svg Lubycza Królewska T T (1764–1784[116]) N (1932)[101] T (97,0%) T (68,44%[117])
POL Siedliszcze (gm Siedliszcze) COA.jpg Siedliszcze T T (1584–1821) N (1408)[101] T (94,6%) T (91,30%[118])
POL gmina Urzędów COA.svg Urzędów T T (1405–1870) N (1690)[101] T (65,0%) T (43,08%[119])

Ponadto z dniem 1 stycznia 2016 odebrano status miasta gminie miejskiej Pieszyce z równoczesnym nadaniem statusu miasta miejscowości Pieszyce. Jest to zabieg administracyjny związany ze zmianą rodzaju gminy z miejskiej na miejsko-wiejską.

2017 (Projekt!)[120]
Herb Miasto (2017) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL gmina Mielno COA 1.svg Mielno T N T (4162[121]) T (100,0%) T (94,6%[122])
POL gmina Morawica COA.svg Morawica T N N (1576) T T (93,1%[123])
POL gmina Opatówek COA.svg Opatówek T T (1338–1870) T (4077) T T (68,44%[124])
POL Rejowiec COA.svg Rejowiec T T (1547–1870) T (2149) T (98,7%) T (87,9%[125])

Ponadto z dniem 1 stycznia 2017 planuje się odebrać status miasta gminie miejskiej Jastarnia z równoczesnym nadaniem statusu miasta miejscowości Jastarnia. Jest to zabieg administracyjny związany ze zmianą rodzaju gminy z miejskiej na miejsko-wiejską.

Wnioski o nadanie statusu miasta rozpatrzone negatywnie[edytuj]

2003–2004

2004–2005

  • brak wniosków rozpatrzonych negatywnie

2005–2006[126]

  • POL Bnin COA.svg Bnin – sytuacja wynikająca z podziału miasta na dwa inne (na terenie tej samej gminy) byłaby pierwszą tego typu; Bnin jako miasto byłby jednostką pomocniczą gminy Kórnik, i tak reprezentowaną w stosunkach zewnętrznych przez władze Kórnika; proces urbanizacji polega na poszerzaniu granic miast, tak więc dzielenie ich nie jest racjonalne
  • POL Dobre COA.svg Dobre – mała liczba ludności; małe poparcie mieszkańców; mała liczba instytucji pełniących funkcje ponadlokalne o charakterze miastotwórczym; słabo rozwinięta infrastruktura techniczno-komunalna i społeczna; widoczna część zabudowy typu zagrodowej w obszarze zwartej zabudowy Dobrego

2006–2007[127]

  • POL gmina Biskupiec COA.svg Biskupiec – mała liczba ludności; małe poparcie mieszkańców; mała liczba instytucji pełniących funkcje ponadlokalne o charakterze miastotwórczym; znaczne rozproszenie zabudowy miejscowości; brak jednoznacznie wykształconego centrum
  • POL Bnin COA.svg Bnin – brak nowych argumentów merytorycznych od złożenia wniosku w 2005 roku oraz brak zaangażowania ludności lokalnej

2007–2008[128]

  • POL gmina Końskowola COA.svg Końskowola – zbyt szerokie określenie granic, małe poparcie ludności i negatywna opinia wojewody

2008–2009[129]

  • POL gmina Gardeja COA.svg Gardeja – mała liczba ludności
  • POL gmina Przeclaw COA.svg Przecław – mała liczba ludności i zbyt szerokie określenie granic
  • POL gmina Pszczew COA.svg Pszczew – mała liczba ludności i małe poparcie ludności

2009–2010[92]

  • POL gmina Wolbórz COA new.svg Wolbórz – zbyt szerokie określenie granic

2010–2011[96]

  • brak wniosków rozpatrzonych negatywnie

2011–2012[130]

  • brak wniosków (w ogóle)

2012–2013[131][132]

  • POL Bnin COA.svg Bnin – sytuacja wynikająca z podziału jednego miasta na dwa inne (na terenie tej samej gminy) byłaby precedensem; Bnin jako miasto byłby jednostką pomocniczą gminy Kórnik, i tak reprezentowaną w stosunkach zewnętrznych przez władze Kórnika; proces urbanizacji polega na poszerzaniu granic miast, tak więc dzielenie ich nie jest racjonalne, brak nowych argumentów w sprawie
  • POL gmina Skierbieszów COA.svg Skierbieszów – mała liczba ludności, rozproszenie zabudowy i brak jednoznacznie wykształconego centrum z miejskimi cechami funkcjonalno-przestrzennymi, negatywna opinia Wojewody Lubelskiego, nieprawidłowa dokumentacja
  • POL gmina Stopnica COA.svg Stopnica – mała liczba ludności
  • POL gmina Zaklików COA.svg Zaklików – zbyt szerokie określenie granic proponowanego miasta

2013–2014[100]

  • POL gmina Choceń COA.jpg Choceń – mała liczba ludności (1775), zbyt szerokie określenie granic proponowanego miasta, niemiarodajne konsultacje
  • Lubycza Krolewska COA.svg Lubycza Królewska – nieprawidłowości w dokumentacji geodezyjnej

2014–2015[109]

  • Lubycza Krolewska COA.svg Lubycza Królewska – w przypadku negatywnych rozstrzygnięć (jakim zakończyły się starania Lubyczy w 2013 roku), ponowne rozpatrzenie danych spraw może nastąpić w oparciu o wnioski sformułowane na nowo. Natomiast z nowej dokumentacji z 2014 roku nie wynika że ponownie została wszczęta procedura wynikająca z art. 4b ustawy o samorządzie gminnym

2015–2016[133][113]

  • brak wniosków rozpatrzonych negatywnie

2016–2017(Projekt!)[120]

  • brak wniosków do negatywnego rozpatrzenia

Konsultacje lokalne w sprawie nadania statusu miasta (2016)[edytuj]

Konsultacje lokalne w sprawie przywrócenia/nadania praw miejskich odbyły się, odbywają lub odbędą się w dziesięciu miejscowościach: Kamieńcu Ząbkowickim[134], Koźminku[135], Kurzętniku[136], Lanckoronie[137], Mielnie[138], Morawicy[139], Opatówku[140], Radoszycach[141], Rejowcu[142] i Wydminach[143]. Termin nadesłania wniosków do MSWiA upłynął 31 marca 2016. Do końca marca 2016 roku uchwały o wystąpieniu z wnioskiem o nadanie statusu miasta podjęły rady gmin w: Mielnie, Morawicy, Opatówku i Rejowcu.

  • Kamieniec Ząbkowicki – większość głosujących opowiedziała się za przyznaniem statusu miasta (455 głosów za, 150 przeciw, 72 wstrzymujących się, przy frekwencji 9,88%); jednak większość radnych jest przeciwna;
  • Koźminek – większość mieszkańców opowiedziała się za pozostaniem przy statusie wsi (41% za statusem miasta, 51% przeciw, 8% bez zdania)[144];
  • Kurzętnik – rada gminy Kurzętnik jednogłośnie zagłosowała na „tak” dla miasta Kurzętnik[145]; konsultacje z mieszkańcami odbyły się w terminie od 5 do 22 marca; przeciwnych zmianie statusu Kurzętnika było 51,83% głosujących, choć „za” swój głos oddało 39,95% mieszkańców; ostatecznie starania o odzyskanie praw miejskich nie będą podejmowane[146];
  • Lanckorona – konsultacje w całej gminie Lanckorona odbyły się 26 czerwca. W głosowaniu wzięło udział 375 osób, czyli 7% z ponad 4000 uprawnionych. Za przywróceniem praw miejskich opowiedziało się 108 osób (28,8%), przeciwko było 238 osób (63,5%) a 29 osób wstrzymało się (7,7%). Mimo negatywnych wyników i niskiej frekwencji, Rada Gminy ma na najbliższej lipcowej sesji zagłosować uchwałę, która zezwoli na wystąpienie do rządu z wnioskiem o przywrócenie praw miejskich dla Lanckorony[147];
  • Mielno – na 4150 uprawnionych, w konsultacjach wzięło udział 636 osób (z czego 575 ankiet było ważnych); za nadaniem statusu miasta oddano 534 głosy, przeciwko – 31, a 10 osób wstrzymało się od głosu;
  • Morawica – mieszkańcy opowiedzieli się za nadaniem miejscowości gminnej statusu miasta; w konsultacjach udział wzięły 3864 osoby (31,59% uprawnionych), z czego 79% było za, niespełna 15% przeciw, a 6% wstrzymało się[148];
  • Opatówek – głosowało 3705 osób: za było 1955, przeciwko 1475, a wstrzymało się 267 osób;
  • Radoszyce – konsultacje w poszczególnych miejscowościach gminy Radoszyce odbyły się w terminie od 7 kwietnia do 4 czerwca 2016[149]. 93% biorących udział w konsultacjach (co stanwiło około 10% uprawnionych do głosowania). We wrześniu wójt Michał Pękala złoży wniosek o przywrócenie Radoszycom praw miejskich do wojewody świętokrzyskiego, a następnie do MSWiA. Biorąc pod uwagę bardzo wysoki wskaźnik miejskości Radoszyc[150], Radoszyce z bardzo dużym prawdopodobieństwem zostaną ponownie miastem 1 stycznia 2018[151];
  • Rejowiec – w konsultacjach wzięło udział 69,41% uprawnionych (3755 osób z 5410); 89,8% opowiedziało się za nadaniem statusu miasta, przeciwko było 6,71%, a 3,49% nie miało zdania;
  • Wydminy – mimo przewagi głosów na „tak” – 906 głosów (na „nie” – 610 głosów przy 127 wstrzymujących się) zadecydowano, że z uwagi na niską frekwencję (30,3%), konsultacje społeczne z mieszkańcami w przedmiotowej sprawie będą przeprowadzone ponownie.

Decyzja MSWiA (projekt ustawy) zapadnie pod koniec lipca 2016.

Odbieranie statusu miasta[edytuj]

Odbieranie statusu miasta w Polsce, będące dawniej dość częstym zjawiskiem, nie jest praktykowane od lat 70. XX wieku. Ostatnimi miejscowościami pozbawionymi statusu miasta były Lędyczek i Miasteczko Krajeńskie w 1973 roku. Inkorporacje, czyli włączanie miast do sąsiednich większych miast (pozbawienie odrębności) praktykowane było do 1977 roku, oraz nastąpiło wyjątkowo w 2002 roku w przypadku Wesołej (por. Miejscowości w Polsce pozbawione praw miejskich).

Podstawy prawne[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Norman Davies. Boże Igrzysko. s. 284.
  2. Norman Davies, Boże Igrzysko, s. 290.
  3. Norman Davies, Boże Igrzysko, s. 292.
  4. Protokół nr XIX/04 z obrad XIX sesji Rady Gminy Adamów z 21 grudnia 2004.
  5. XI Sesja Rady Gminy z dn. 28 września 2007 r.
  6. a b c d e f g h i j k l m n Zaniewska, H. (1998). Polskie miasteczka w okresie transformacji społeczno-gospodarczej. Warszawa: Instytyt Gospodarki Mieszkaniowej.
  7. Uchwała Rady Gminy XVI/117/08.
  8. Serwis turystyczny Przemyśl – Bieszczady – Bircza chce zostać miastem.
  9. Projekt rozporządzenia Rady Ministrow, 2006.
  10. 77 posiedzenie Senatu, oświadczenie złożone przez senatora W. Łęckiego skierowane do ministra spraw wewnętrznych w sprawie nadania Bninowi statusu miasta. 2005-02-18.
  11. Projekt Kurier lokalny powiatu kępińskiego.
  12. Tygodnik Nowy, P. Z. Kujawa: Budzyń staje do walki. 2007-11-27.
  13. Polska – Głos Wielkopolski, M. Maciejewska: Budzyń – chcą być miastem. 2007-12-05.
  14. Uchwała Rady Gminy XLVI/780/2014.
  15. Mieszkańcy Chełmca chcą praw miejskich, Rada Gminy przeciwna.
  16. Serwis internetowy www.sudety.info.pl.
  17. Uchwała Rady Gminy XXXIII/224/13.
  18. a b c Będą walczyć o odzyskanie praw miejskich (Jasielski Portal Informacyjny z dnia 1 lutego 2010 r.).
  19. Projekt rozporządzenia Rady Ministrow, 2005.
  20. Czy Domaradz będzie miastem?
  21. Wspólnota Samorządowa Doliny Sanu.
  22. Serwis internetowy gminy Frysztak: www.frysztak.pl.
  23. Serwis internetowy gminy Pszczew: Dziennik Bałtycki:Gardeja będzie miastem?. 2008-01-22.
  24. Tygodnik Pałuki: http://paluki.tygodnik.pl/artykuly/zobacz/5044/146/620-lecie_nadania_praw_miejskich.html.
  25. TZ nr 35 z dnia 27 sierpnia 2008 r.
  26. [1].
  27. Serwis internetowy gminy Jawornik Polski: www.gmina-jawornik-polski.republika.pl.
  28. Tygodnik Radomski :: strona głowna.
  29. Józefów nad Wisłą odzyska prawa miejskie? Tego chce wójt.
  30. Kamieniec Ząbkowicki miastem?
  31. OBWIESZCZENIE WÓJTA GMINY KAMIENIEC ZĄBKOWICKI.
  32. Uchwała Rady Gminy XX/112/08.
  33. Serwis internetowy Sandomierskie Klimaty: www.sandomierskie.com.
  34. Klimontów: Będą starania o odzyskanie praw miejskich.
  35. Miasto i gmina Komorów – Informacje o planach powstania gminy.
  36. Tygodnik Nowy, M. Domagalski: Zmiany na mapie administracyjnej Polski. 2007-12-19.
  37. Wyniki konsultacji społecznych.
  38. Korczyna pod Krosnem: Referendum ws. przywrócenia praw miejskich.
  39. Koszyce chcą odzyskać prawa miejskie.
  40. [2].
  41. Koźminek znów chce być miastem. Ruszyły konsultacje.
  42. kroscienko24.pl- Kroscienko, Krościenko, Krościenko nad Dunajcem, Pieniny, Szczawnica, Grywałd, Krościenko,Kroscienko.
  43. a b Kurów i Markuszów będą miastami?
  44. http://www.kurzetnik.pl/
  45. http://lanckorona.pl/media-o-lanckoronie/
  46. LANCKORONA CHCE ODZYSKAĆ PRAWA MIEJSKIE
  47. Dziennik Polski (ziob): Będzie najmniejszym miastem?. 2006-01-09.
  48. Program Klubu Miłośników Ziemi Magnuszewskiej: http://www.magnuszew.info/index.php?option=com_content&task=view&id=47&Itemid=44.
  49. Serwis internetowy powiatu pilskiego: www.powiat-pilski.intrux.pl.
  50. Mielno-konsultacje. [dostęp 2015-09-16].
  51. Morawica wsią już nie jest. Wójt: Niech będzie miastem.
  52. Portal Gminy Morawica.
  53. Serwis internetowy gminy Mstów: www.mstow.pl.
  54. [3].
  55. Nadarzyn jednak bez praw miejskich.
  56. Ziemia Myszkowska.
  57. Opatowianin, Zarząd TPO: Prawa miejskie dla Opatówka. 2004-01/03.
  58. Opatówek chce być miastem.
  59. Otyń miastem? Weź udział w konsultacjach.
  60. Czy Otyń odzyska prawa miejskie?
  61. Hot spot Parzęczew – miasto za kasę UE.
  62. Panorama Leszczyńska: http://panorama.media.pl/content/view/2584/9/.
  63. Tygodnik Nowodworski: http://nowodworski.info/index.php?option=com_content&task=view&id=672&Itemid=1.
  64. Serwis internetowy gminy Pszczew: www.pszczew.pl.
  65. [4].
  66. Radoszyce: konsultacje w sprawie praw miejskich.
  67. [5].
  68. Region: Rozprza też chce być miastem – ePiotrkow.pl – Multimedialny Portal – Piotrków Trybunalski.
  69. a b Lepiej być miastem.
  70. Skierbieszów: Informacja dla mieszkańców Gminy Skierbieszów.
  71. Chcą być miastem. Władze Skierbieszowa starają się o odzyskanie praw miejskich.
  72. Próba odzyskania praw miejskich: [6].
  73. Czy mieszkańcy Stanisławowa chcą aby odzyskać prawa miejskie?
  74. STRZELECZKI – Urząd Gminy.
  75. Uchwała Rady Gminy XL/358/14.
  76. Tarnowski Gosc Niedzielny – Tarnów.
  77. Zapytanie w sprawie uwarunkowań restytucji praw miejskich dla Szydłowa.
  78. Opole: Tarnów Opolski chce być miastem – 25 września 2008.
  79. Pismo w sprawie o przywrócenie Turobinowi praw miejskich, 20 marca 2007.
  80. Roztocze Online, B. Nowak: Miasto Turobin?. 2006-08-10.
  81. Wąwolnica nie chce już dłużej być wsią.
  82. Kurek Mazurski.
  83. Chcą odzyskać prawa miejskie.
  84. Radio Kielce: Wodzisław znowu miastem?
  85. Czy Wydminy zostaną miastem?
  86. a b c d e f g Większość ludności.
  87. W latach 1956-1972 status osiedla.
  88. Przejściowo jako miasteczko.
  89. Projekt Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie utworzenia, ustalenia granic i nazw gmin oraz siedzib ich władz, ustalenia granic niektórych miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta.
  90. a b Biuletyn Informacji Publicznej MSWIA :: BIP :: – 2009.
  91. a b c d e f Komunikat o zmianach w podziale terytorialnym krajuza okres od 02.01.2009 r. do 01.01.2010 r.. Główny Urząd Statystyczny, 2014-04. [dostęp 2014-06-29].
  92. Jedynie prawa miasteczka 1870–1934.
  93. Dz. U. z 2010 r. Nr 138, poz. 929.
  94. a b Uzasadnienie.
  95. a b c d e Komunikat o zmianach w podziale terytorialnym krajuza okres od 02.01.2010 r. do 01.01.2011 r.. Główny Urząd Statystyczny, 2014-04. [dostęp 2014-06-29].
  96. Większość mieszkańców.
  97. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2013 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany siedziby władz gminy (Dz.U. poz. 869).
  98. a b Uzasadnienie do projektu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany siedziby władz gminy. Rządowe Centrum Legislacji, 2013-07-17. [dostęp 2013-07-18].
  99. a b c d e f g h i Komunikat o zmianach w podziale terytorialnym krajuza okres od 02.01.2013 r. do 01.01.2014 r.. Główny Urząd Statystyczny, 2014-04. [dostęp 2014-06-29].
  100. W sołectwie Dobrzyca; frekwencja: 54,43%.
  101. W sołectwie Dobrzyca Nowy Świat; frekwencja: 49,67%.
  102. W sołectwie Modliborzyce; frekwencja: 77,71%.
  103. W sołectwie Mrozy; frekwencja: 38,65%.
  104. W sołectwie Stepnica; frekwencja: 40,91%.
  105. W sołectwie Zaklików; frekwencja: 31,46%.
  106. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2014 r. w sprawie połączenia gmin, ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany siedziby władz gminy. Rządowe Centrum Legislacji, 2014-07-31. [dostęp 2014-08-01].
  107. a b Uzasadnienie projektu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany siedziby władz gminy. Rządowe Centrum Legislacji, 2014-06-27. [dostęp 2014-07-06].
  108. W sołectwie Chocz; frekwencja: 47,66%.
  109. W sołectwie Stopnica; frekwencja: 89,66%.
  110. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie ustalenia granic niektórych miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta, ustalenia granic oraz zmiany nazw i siedzib władz niektórych gmin (Dz. U. z 2015 r. poz. 1083).
  111. a b Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta, utworzenia gminy, ustalenia granic oraz zmiany nazwy i siedzib władz niektórych gmin (2015-06-18).
  112. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Jaraczewo (Jaraczewo).
  113. Konsultacje społeczne – przywrócenie praw miejskich dla miejscowości Jaraczewo.
  114. W latach 1784-1934 jako miasteczko.
  115. W sołectwach projektowanego obszaru miasta Lubycza Królewska (Lubycza Królewska, Dęby i Zatyle-Osada).
  116. W sołectwach projektowanego obszaru miasta Siedliszcze (Siedliszcze i Siedliszcze-Kolonia).
  117. W sołectwach projektowanego obszaru miasta Urzędów (Urzędów i Zakościelne).
  118. a b Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta (2016-07-11).
  119. Mielno: 3174 + Unieście: 988
  120. W sołectwach projektowanego obszaru miasta Mielno (Mielno i Unieście).
  121. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Morawica (Morawica).
  122. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Opatówek (Opatówek).
  123. W sołectwach projektowanego obszaru miasta Rejowiec (Rejowiec i Rejowiec-Kolonia).
  124. Uzasadnienie.
  125. Uzasadnienie.
  126. Uzasadnienie.
  127. Uzasadnienie.
  128. Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz zmiany siedzib władz niektórych gmin. RM-110-71-11.
  129. Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz zmiany siedziby władz gminy.
  130. Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 873 (PDF).
  131. MAC.
  132. http://zabkowice.express-miejski.pl/galeria/8922,konsultacje-spoleczne-w-sprawie-uzyskania-praw-miejskich-dla-gminy-kamieniec-zabkowicki.
  133. http://kalisz.naszemiasto.pl/artykul/kozminek-znow-chce-byc-miastem-ruszyly-konsultacje,3621512,artgal,t,id,tm.html.
  134. http://bip.warmia.mazury.pl/kurzetnik_gmina_wiejska/153/932/OGLOSZENIA_i_INFORMACJE/
  135. http://lanckorona.pl/media-o-lanckoronie/
  136. http://www.mielno.pl/files/zalaczniki/e83510237b26bf23d3bbdc7343a13a0d.pdf.
  137. Morawica wsią już nie jest. Wójt: Niech będzie miastem Cały tekst: http://kielce.wyborcza.pl/kielce/1,47262,17926258,Morawica_wsia_juz_nie_jest__Wojt__Niech_bedzie_miastem.html#ixzz402Yur0fw.
  138. http://kalisz.naszemiasto.pl/artykul/opatowek-che-byc-miastem,3584923,art,t,id,tm.html.
  139. http://tkn24.pl/radoszyce-kiedy-konsultacje-w-sprawie-praw-miejskich-wideo/.
  140. http://ugrejowiec.bip.e-zeto.eu/bip/ugrejowiec_13/fckeditor/file/Konsultacje_miasto//03%20Informacja%20dotycz%C4%85ca%20wynik%C3%B3w%20konsultacji%20w%20podziale%20na%20jednostki%20pomocnicze%20gminy.pdf.
  141. http://gazetaolsztynska.pl/334033,Czy-Wydminy-zostana-miastem.html#axzz3zl27g4Rd.
  142. http://kalisz.naszemiasto.pl/artykul/kozminek-jednak-nie-bedzie-miastem,3630114,art,t,id,tm.html.
  143. Jednogłośne „TAK” radnych dla miasta Kurzętnik
  144. Kurzętnik nie będzie miastem. Wójt przyjął sprzeciw mieszkańców
  145. Bunt w Lanckoronie. Ludzie zbierają podpisy, bo nie chcą by ich wieś stała się miastem
  146. http://www.morawica.pl/UserFiles/File/pdf/zalacznik_nr_2_wyniki_konsultacji.pdf.
  147. Radoszyczanie chcą być mieszczanami? Póki co tak!
  148. Krzysztofik, R., & Dymitrow, M. (2015). Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems / Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce. Geneza, rozwój, problemy. Gothenburg: University of Gothenburg
  149. Powrót do przeszłości? Mieszkańcy Radoszyc znów chcą mieszkać w mieście

Bibliografia[edytuj]

  • Maria Bogucka, Henryk Samsonowicz. Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Wrocław 1986