Prawa miejskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Akt nadania praw miejskich Kobylinowi

Prawa miejskie – zbiór praw dotyczący mieszkańców miasta, szczególnie istotny w średniowieczu, gdyż wyjmował mieszczan spod jurysdykcji prawa ziemskiego (tzw. prawo dworskie).

Historia[edytuj]

Lokacja miast[edytuj]

Początki nadawania praw miejskich w Polsce są związane z kolonizacją nowych terenów w XIII w., czyli tak zwanymi lokacjami, gdy możnowładca ściągał na swój teren osadników, którzy karczowali lasy i budowali nową osadę (zobacz zasadźca). Aby zachęcić osadników do zmiany miejsca, przyznawano im nowe prawa. Pierwotnie kolonia przybyszów uzyskiwała immunitet sądowy, a wójt lub sołtys reprezentujący monarchę był powoływany z grona jej członków, następnie w miejsce immunitetów wprowadzano prawa miejskie. W Polsce pojawienie się praw miejskich przyniosło pierwsze elementy prawa rzymskiego, ponieważ wcześniejsze prawa ziemskie czy prawo lenne nie miały z nim większego związku.

Niejednokrotnie uzyskanie praw miejskich nie zmieniło faktu, że w dalszym ciągu miasto takie było jedynie z nazwy, herbu i przywileju. Osada pozbawiona możliwości rozwoju mogła dalej prowadzić życie typowo wiejskie, a główną działalnością jej mieszkańców była uprawa łanów ziemi przydzielonych przez właściciela.

Prawa miejskie nadawane były przez władcę na wniosek pana i obejmowały między innymi przywilej targowy, pozwolenie na swobodne uprawianie rzemiosła, prawo składu i prawo mili, prawo sądowe (spory rozstrzygał sąd) i związane z nim prawo miecza, czyli prawo do orzekania wyroków śmierci i określające jakie rodzaje kar, za jakie przestępstwa można wykonywać (wiązało się to między innymi z powołaniem instytucji kata), prawo do wznoszenia fortyfikacji (które władca przekazywał miastu). Mieszkańcy miast mieli też niekiedy przyznawany przywilej zwalniający ich od płacenia ceł na obszarze całego kraju. Jedną z najważniejszych cech przywileju lokacyjnego miasta była zasada zbiorowego władania nadaną ziemią. Prowadziło to do ukształtowania specyficznego charakteru samorządu miejskiego.

Typy praw miejskich w Polsce[edytuj]

Prawa miejskie różniły się między sobą. Na prawie magdeburskim lokowano głównie miasta Śląska oraz inne znaczące miasta Małopolski, Wielkopolski i Rusi Czerwonej m.in. Kraków, Poznań, Lwów. Miasta Prus Królewskich otrzymały przywileje przed 1454 gdy wchodziły w skład państwa krzyżackiego. Jedynie Elbląg, Tczew, Frombork, Chojnice, Braniewo i Hel były jedynymi w dawnej Polsce, które przejęły prawo lubeckie, a nie magdeburskie. Były też miastami jednolicie niemieckimi i zostały przyjęte do Królestwa jako miasta Związku Pruskiego, gdzie stan mieszczański mógł się skutecznie przeciwstawić dominacji szlachty. Inaczej przebiegał model lokacji miast na Mazowszu. Pierwsze miasto tej dzielnicy to Płock, został lokowany na prawie książęcym w 1237. W 1257 Pułtusk i 1298 Łowicz były miastami kościelnymi. Warszawa lokowana w 1300 była również założona na prawie książęcym. W XV wieku lokowano na Mazowszu największą liczbę miast. W sumie na 156 przywilejów lokacyjnych nadanych na Mazowszu do 1791 roku, 36% opierało się na prawie książęcym lub królewskim, 15% na prawie kościelnym, a 49% pochodziło z nadań szlacheckich[1].

Ukształtowany wówczas wielonarodowościowy charakter miast w Polsce był niezwykle złożony. Miasta położone na Śląsku oraz wybrzeżach Bałtyku były począwszy od XIII wieku głównie niemieckojęzyczne, zwłaszcza śląski Wrocław, pomorski Szczecin, Toruń i Gdańsk[2]. Także miasta średniowiecznej Małopolski miały przeważnie niemiecki charakter. W XIV wieku nie tylko Kraków, ale także Bochnia, Tarnów, Wieliczka, Sącz, Sandomierz, Lublin, Przemyśl i Lwów były skolonizowane przez Niemców. Przedstawiciele tych narodów kolejno pełnili funkcje starszych cechowych i zasiadali w radach miejskich. W tym też okresie wielkopolskie miasta położone w pobliżu sąsiedztwa Niemiec były przeważnie polskie. W XVI wieku gdy Kraków zaczął przyjmować polski charakter, Poznań dostał się pod wpływy reformacji i stawiał pierwsze kroki na drodze do germanizacji. We Lwowie ograniczenie praw obywatelskich do wyznawców religii rzymskokatolickiej stało się kierunkiem do przyswojenia kultury polskiej[3]

W Polsce lokowano miasta m.in. na prawach:

  • magdeburskim (ius municipale magdeburgense), znanym też jako prawo niemieckie – prawo stworzone w Magdeburgu, jedno z najczęściej używanych przez polskie miasta (pierwszym miastem na terenie dzisiejszej Polski, które przyjęło prawa magdeburskie była Złotoryja), rządziły się nim głównie miasta w Brandenburgii, Saksonii, Małopolsce i Rusi Czerwonej
    Podstawą kodyfikacją prawa magdeburskiego był tzw. Weichbild magdeburski (Ius municipale), który był przeróbką Zwierciadła Saskiego. W Polsce najczęściej korzystano z tzw. Wulgaty, czyli oryginału niemieckiego, lub wersji Konrada z Opola powstałej dla mieszczan krakowskich w XIV w.
    Użycie praw magdeburskich przez inne miasta przyczyniło się do wzrostu znaczenia Magdeburga, bo inne miasta traktowały go jako wyższą instancję w trudnych przypadkach. Zbiór tak zwanych pytań brandenburskich zawiera około 1400 zapytań.
    Prawa magdeburskie były przetłumaczone na łacinę w 1506 przez kanclerza Jana Łaskiego, natomiast na język polski w 1581 przez syndyka lwowskiego P. Szczerbica.
  • lubeckim – niemieckie prawo lokacyjne, obok prawa magdeburskiego najbardziej rozpowszechnione, wzorowane na prawie Lubeki, stanowiło wzór prawno-organizacyjny dla ponad 140 miast, od Hamburga po Rygę, położonych wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku i na przyległych terenach, przyjmowały je głównie miasta związane ze Związkiem Hanzeatyckim, m.in. Stargard, Gdańsk, Elbląg, Braniewo oraz Frombork.
  • średzkim – odmiana prawa magdeburskiego powstała około 1210 w Środzie Śląskiej zatwierdzona przez Henryka I Brodatego. Była to kompilacja elementów prawa magdeburskiego i flamandzkiego dostosowująca je do śląskich realiów. Do głównych różnic należało sprawowanie władzy w mieście przez sołtysa lub wójta z ławnikami, przy czym stanowisko wójta i sołtysa było dziedziczne. Nie mogli oni sądzić niektórych rodzajów przestępstw, które były zarezerwowane dla sędziów państwowych. Znaczenie prawa średzkiego zmalało po powołaniu przez Kazimierza Wielkiego Sądu Wyższego Prawa Niemieckiego na zamku krakowskim na Wawelu.
  • chełmińskim – odmiana prawa magdeburskiego powstała około 1233 w Chełmnie, używana głównie na Pomorzu, Prusach, Mazowszu, Warmii, i Podlasiu. Na skutek zarządzenia Kazimierza Jagiellończyka od 1476 obowiązywało wszystkich mieszkańców Prus Królewskich (także szlachtę). Nigdy nie uzgodniono oficjalnej kodyfikacji, posługiwano się za to licznymi projektami kodyfikacji wydanymi drukiem. Od 1459 r. rolę sądu wyższego dla miast na prawie chełmińskim pełniła Rada Torunia.
  • kaliskim (ius Calisiense) – lokalna odmiana prawa średzkiego wzorowana na przywileju lokacyjnym Kalisza i stosowana we wschodniej Wielkopolsce.
  • poznańskim (ius Posnaniense) – lokalna odmiana prawa magdeburskiego wzorowana na przywileju lokacyjnym Poznania z 1253 i stosowana w zachodniej Wielkopolsce.
  • prywatnym Jana Cervusa Tucholczyka – opracowane w 1531, było oparte na Statucie Łaskiego. Była to próba spolonizowania praw miejskich podjęta przez profesorów Akademii Krakowskiej. W późniejszych wydaniach znalazły się dodatki na temat prawa rzymskiego i kanonicznego.
  • flamandzkim – wzorowane na prawie niemieckim, nadawane kolonistom flamandzkim, holenderskim oraz frankońskim, lokowane na nim były Racibórz, Nysa oraz sporadycznie inne miasta na Śląsku.

Obywatelstwo miejskie[edytuj]

Do korzystania z pełni praw wynikających z prawa miejskiego mieli od średniowiecza do XVIII w. tylko wolni obywatele (łac. cives). Obywatelstwo miejskie nadawano zgodnie z zasadami ujętymi w wilkierzach, ordynacjach rady miasta oraz edyktach.

Jako warunki stawiano m.in. urodzenie z legalnego związku, przedstawienie władzom miejskim dwóch zamożnych miejscowych popleczników oraz złożenie uroczystego zobowiązania do przestrzegania obowiązujących praw i stosowania się do rozporządzeń władz miejskich. Przepisy miejskie w zależności od tradycji nakazywały również w określonym terminie nabycie w mieście nieruchomości oraz uiszczenie stosownych opłat do kasy miejskiej. Od końca XVI wieku w Polsce warunkiem uzyskania przyjęcia do prawa miejskiego było również wyznawanie religii rzymskokatolickiej (z wyjątkiem Prus Królewskich, gdzie największe miasta były luterańskie). Osoba, która uzyskała akceptację władz miejskich, była odnotowywana w księdze przyjęć do prawa miejskiego (łac. album civile).

Uzyskanie przyjęcia do prawa miejskiego umożliwiało wolne prowadzenie działalności gospodarczej, dawało czynne i bierne prawo wyborcze do władz miejskich, umożliwiało członkostwo w bractwach kupieckich i cechach rzemieślniczych. Z prawa tego najczęściej wyłączano rządzących się odrębnymi prawami Żydów, a także duchownych. Również nie był zaliczany do pocztu obywateli miasta mieszkający w nich, ale nieposiadający praw plebs. W Polsce ludność pochodzenia ruskiego mogła się starać o przyjęcie do prawa miejskiego dopiero po roku 1724.

Status miasta w Polsce współcześnie[edytuj]

Nadawanie statusu miasta[edytuj]

Zasady ogólne[edytuj]

Aby uzyskać lub odzyskać status miasta, miejscowość powinna spełnić większość wymienionych poniżej warunków. Za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku o nadaniu praw miejskich przemawia szereg argumentów i uwarunkowań:

przestrzenno-urbanistyczne

  • posiadanie odpowiedniej infrastruktury techniczno-komunalnej (cała miejscowość musi być zgazyfikowana, zwodociągowana i skanalizowana, posiadać m.in. sieć ciepłowniczą, oczyszczalnię oraz prowadzić selektywną zbiórkę odpadów),
  • posiadanie uchwalonego planu zagospodarowania przestrzennego przewidującego rozbudowę przyszłego miasta,
  • posiadanie miejskich cech funkcjonalno-przestrzennych (układ urbanistyczny z rynkiem, zwarta zabudowa typu miejskiego, asfaltowa nawierzchnia ulic, kanalizacja burzowa, chodniki, oświetlenie ulic itp.),
  • posiadanie jednoznacznie wykształconego centrum,
  • brak zabudowy typu zagrodowego w obszarze zwartej zabudowy,
  • brak elementów funkcjonalno-przestrzennych niewłaściwych dla miast (niezwarta zabudowa, rozłogi wiejskie itp.),
  • odpowiednie określenie granic nowego miasta (działek);

historyczno-administracyjne

  • posiadanie w przeszłości praw miejskich lub stanowienie ważnego ośrodka administracyjnego (zaleta, lecz nie warunek),
  • posiadanie dostatecznej liczby instytucji pełniących ponadlokalne miastotwórcze funkcje (kryterium wyjątkowo płynne, zależące głównie od opinii wojewody),
  • pełnienie funkcji siedziby gminy;

funkcjonalno-demograficzne

  • posiadanie odpowiedniej liczby ludności (przyjęty dawniej próg 2000 mieszkańców w praktyce nie jest przestrzegany od przynajmniej 2010 r. (vide poniżej), np. w przypadku liczącej zaledwie 500 mieszkańców Wiślicy),
  • zatrudnienie 2/3 ludności poza rolnictwem;

polityczne

  • poparcie lokalne (poparcie przeważającej liczby mieszkańców projektowanego miasta oraz otaczającej je gminy we wstępnych konsultacjach) - warto tu zaznaczyć, że frekwencja w konsultacjach nie odgrywa roli, np. frekwencja w Radoszycach wynosiła zaledwie 1,86% ludności, w Pruchniku 4,06%, a Łagowie 8,70%,
  • pozytywna opinia wojewody.

Należy jednak zauważyć że mimo biurokracji, która towarzyszy procesowi nadawania miejscowościom statusu miasta w Polsce, dyskurs ewaluacji rządowych jest zmienny, a kryteria są coraz rzadziej stricte przestrzegane:

Quote-alpha.png
Począwszy w 1980 r., kiedy status miejski odzyskał Połaniec, nastąpił powolny wzrost restytucji trwający przez lata 80. XX w. (8 miast w niniejszym zbiorze). Wzrost ten nasilił się wraz ze zmianą dyskursu, jaka nastąpiła po przemianach ustrojowych w latach 90. (17 miast), a następnie ustabilizował się w latach 2000. (6 miast). Po zaniżeniu kryterium demograficznego widać kolejne natężenie restytucji w omawianym zbiorze; już tylko w latach 2010–2016 restytucji doczekało się kolejne 10 miast, w tym 6 z ludnością poniżej 2000 mieszkańców (m.in. liczący ledwie ponad 1000 osób Urzędów). Śledząc dyskusje na lokalnych forach internetowych, owa nagła zmiana dyskursu (tzn. honorowanie wniosków praktycznie każdego małego miasta zdegradowanego powyżej tysiąca ludności o ile spotka się z pozytywnymi – często nieznacznie – konsultacjami lokalnymi) dociera skutecznie do władz gminnych oraz lokalnych stowarzyszeń historyczno-kulturowych. To z kolei sprawia, że możemy spodziewać się jeszcze większego nasilenia restytucji miast w najbliższych latach. (Dymitrow, 2015, p. 95[4])

Jest to szczególnie widoczne od wygranych w 2015 r. wyborów parlamentarnych przez PiS, którego pryncypia i założenia polityki historycznej zabiegają o przywrócenie tzw. sprawiedliwości dziejowej, w tym restytuowanie małych (nawet bardzo małych) miast zdegradowanych na skutek reformy carskiej z 1869–1870[5] (np. w przypadku liczącej zaledwie 500 mieszkańców Wiślicy).

Nadawanie miejscowościom statusu miasta jest postrzegane nie tylko jako element prestiżu i/lub sprawiedliwości historycznej, lecz także jako katalizator wyrównania przestrzennie niespójnego rozwoju społeczno-ekonomicznego i przez tp poprawienie obsługi obszarów wiejskich. Niektóre województwa predestynują dlatego formalnie wiejskie choć wysoce zurbanizowane osiedla do roli przyszłych miast, jak np. w przypadku woj. lubelskiego, gdzie w 2000 wytypowano 20 miejscowości do uzyskania statusu miasta do 2030 roku, w tym 15 miast zdegradownych (Adamów, Bełżec, Garbów, Janów Podlaski, Kurów, Łaszczów, Markuszów, Modliborzyce, Piszczac, Sławatycze, Urszulin, Urzędów, Wisznice, Wojsławice i Żółkiewka) i 5 wsi nie posiadających nigdy praw miejskich (Białopole, Dołhobyczów, Dorohusk, Krzywda i Werbkowice)[6]. Jak dotąd (2017) jedynie Łaszczów, Modliborzyce i Urzędów z tej grupy zostały umiastowione; umiastowiono natomiast też 4 inne miejscowości (Lubycza Królewska, Siedliszcze, Rejowiec i Józefów nad Wisłą).

Miejscowości pragnące uzyskać lub odzyskać status miasta[edytuj]

Liczba ludności podana została dla miejscowości głównej; w praktyce w granicach wnioskowanego miasta czasami uwzględniane są także inne miejscowości (np. Skierbieszów zgodnie z wnioskiem z 2012 miał obejmować również trzy inne wsie).

Wnioski o nadanie statusu miasta rozpatrzone pozytywnie[edytuj]

2004
Herb Miasto (2004) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL Dziwnów COA 1.svg Dziwnów T T (1945–1947) T (2970) T[88] T
POL Prószków COA.svg Prószków T T (1560–1742 i 1809–1850) T (2683) T[88] T
2005
Herb Miasto (2005) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL Olszyna COA.svg Olszyna T N[89] T (4717) T[88] T
2006
Herb Miasto (2006) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL Rzgów COA.svg Rzgów T T (1502–1870) T (3321) T (87%) T
POL Zakliczyn COA.svg Zakliczyn T T (1557–1934) N (1533) T (80%) T
2007
Herb Miasto (2007) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
Gmina daleszyce herb.svg Daleszyce T T (1570–1870) T (2923) T[88] T
POL Wojnicz COA.svg Wojnicz T T (1239–1934) T (3409) T[88] T
2008
Herb Miasto (2008) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL gmina Boguchwała COA.svg Boguchwała T T (1728–1772) T (5535) T (90%) T

1 stycznia 2008 odebrany został status miasta gminie miejskiej Szczawnica z równoczesnym nadaniem statusu miasta miejscowości Szczawnica. Był to zabieg administracyjny związany ze zmianą rodzaju gminy z miejskiej na miejsko-wiejską.

2009
Herb Miasto (2009) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL gmina Bobowa COA.svg Bobowa T T (1339–1934) T (3018) T (98%) T
POL gmina Brzostek COA.svg Brzostek T T (1367–1934) T (2596) T[88] T
POL gmina Krynki COA.svg Krynki T T (1509–1950) T (2667) T (75%) T
POL gmina Michałowo COA.svg Michałowo T N[90] T (3330) T (87%) T
POL Szczucin COA.svg Szczucin T T (1780–1934) T (4154) T (95%) T
2010[91][92]
Herb Miasto (2010) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL gmina Kołaczyce COA.svg Kołaczyce T T (1354–1919) N (1440)[93] T[88] T
POL Łaszczów COA new.svg Łaszczów T T (1549–1870) T (2268)[93] T (70%) T
POL gmina Przeclaw COA.svg Przecław T T (1471–1919) N (1601)[93] T (95%) T
POL Radłów COA.svg Radłów T N[94] T (2756)[93] T (92%) T
POL gmina Szepietowo COA.svg Szepietowo T N T (2334)[93] T (99%) T
POL gmina Tychowo COA.svg Tychowo T N T (2491)[93] T (90%) T
2011[95][96]
Herb Miasto (2011) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL Czyżew COA.svg Czyżew T T (1476–1870) T (2766)[97] T[98] T
POL Gościno COA.svg Gościno T N T (2394)[97] T (97,3%) T
POL gmina Nowe Brzesko COA.svg Nowe Brzesko T T (1279–1870) N (1632)[97] T (90%) T
POL gmina Pruchnik COA.svg Pruchnik T T (1370–1934) T (3709)[97] T (96%) T
POL gmina Wolbórz COA new.svg Wolbórz T T (1273–1870) T (2260)[97] T (85%) T

W 2012 nie było wniosków, rok później żaden wniosek nie został rozpatrzony pozytywnie.

2014[99][100]
Herb Miasto (2014) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL Dobrzyca COA.svg Dobrzyca T T (1440–1934) T (3207)[101] T (91%) T (52,93%[102] i 35,74%[103])
POL gmina Modliborzyce COA.svg Modliborzyce T T (1642–1870) N (1400)[101] T T (59,62%[104])
POL gmina Mrozy COA.svg Mrozy T N T (3454)[101] T (99,9%) T (58,4%[105])
POL gmina Stepnica COA.svg Stepnica T N T (2266)[101] T (99,4%) T (53,5%[106])
POL gmina Zaklików COA.svg Zaklików T T (1565–1870) T (3039)[101] T (97,8%) T (90,0%[107])

1 stycznia 2014 odebrany został status miasta gminie miejskiej Czarna Woda z równoczesnym nadaniem statusu miasta miejscowości Czarna Woda. Był to zabieg administracyjny związany ze zmianą rodzaju gminy z miejskiej na miejsko-wiejską.

2015[108][109]
Herb Miasto (2015) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL gmina Chocz COA.svg Chocz T T (XIV – 1870) N (1812) T T (67,64%[110])
POL gmina Stopnica COA.svg Stopnica T T (1362–1870) N (1322) T T (98,31%[111])

Ponadto 1 stycznia 2015 odebrany został status miasta gminie miejskiej Władysławowo z równoczesnym nadaniem statusu miasta miejscowości Władysławowo. Jest to zabieg administracyjny związany ze zmianą rodzaju gminy z miejskiej na miejsko-wiejską.

2016[112][113]
Herb Miasto (2016) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL gmina Jaraczewo COA.svg Jaraczewo T T (1519–1934) N (1450)[101] T (85,0%) T (77,62%[114][115])
Lubycza Krolewska COA.svg Lubycza Królewska T T (1764–1784[116]) N (1932)[101] T (97,0%) T (68,44%[117])
POL Siedliszcze (gm Siedliszcze) COA.jpg Siedliszcze T T (1584–1821) N (1408)[101] T (94,6%) T (91,30%[118])
POL gmina Urzędów COA.svg Urzędów T T (1405–1870) N (1690)[101] T (65,0%) N (43,08%[119])

Ponadto z dniem 1 stycznia 2016 odebrano status miasta gminie miejskiej Pieszyce z równoczesnym nadaniem statusu miasta miejscowości Pieszyce. Jest to zabieg administracyjny związany ze zmianą rodzaju gminy z miejskiej na miejsko-wiejską.

2017[120][121]
Herb Miasto (2017) Miejska morfologia Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL gmina Mielno COA 1.svg Mielno T N T (4162[122]) T (100,0%) T (94,6%[123])
POL gmina Morawica COA.svg Morawica T N N (1576) T T (93,1%[124])
POL gmina Opatówek COA.svg Opatówek T T (1338–1870) T (4077) T T (68,44%[125])
POL Rejowiec COA.svg Rejowiec T T (1547–1870) T (2149) T (98,7%) T (87,9%[126])

Ponadto z dniem 1 stycznia 2017 zostanie odebrany status miasta gminie miejskiej Jastarnia z równoczesnym nadaniem statusu miasta miejscowości Jastarnia. Jest to zabieg administracyjny związany ze zmianą rodzaju gminy z miejskiej na miejsko-wiejską.

2018[127][128]
Herb Miasto (2018) Miejski charakter Prawa miejskie dawniej Liczba ludności Ludność pozarolnicza Poparcie lokalne
POL Chełmiec COA.svg Chełmiec T N T (3428[129]) T (90,0%) T (75,2%[130])
POL gmina Józefów nad Wisłą COA.svg Józefów nad Wisłą T T (1687–1870) N (964[131]) T (95,3%[132]) T (55,9%[133])
POL gmina Łagów (powiat kielecki) COA.svg Łagów T T (1375–1870) N (1634[134]) T [135] T (58,0%[136])
POL gmina Otyń COA.jpg Otyń T T (1325–1945) N (1542[137]) T (98,0%) T (77,6%[138])
POL gmina Radoszyce COA.svg Radoszyce T T (1370–1870) T (3231[139]) T (66,6%[140]) T (85,7%[141])
POL gmina Sanniki COA.svg Sanniki T N T (2084[142]) T [143] T (81,5%[144])
POL gmina Tułowice COA.svg Tułowice T N T (3858[145]) T [146] T (95,8%[147])
Gmina wislica herb.png Wiślica T T (1326–1870) N (503[148]) T (67,0[149]) T (97,0%[150])

Wnioski o nadanie statusu miasta rozpatrzone negatywnie[edytuj]

2003–2004

2004–2005

  • brak wniosków rozpatrzonych negatywnie

2005–2006[151]

  • POL Bnin COA.svg Bnin – sytuacja wynikająca z podziału miasta na dwa inne (na terenie tej samej gminy) byłaby pierwszą tego typu; Bnin jako miasto byłby jednostką pomocniczą gminy Kórnik, i tak reprezentowaną w stosunkach zewnętrznych przez władze Kórnika; proces urbanizacji polega na poszerzaniu granic miast, tak więc dzielenie ich nie jest racjonalne
  • POL Dobre COA.svg Dobre – mała liczba ludności; małe poparcie mieszkańców; mała liczba instytucji pełniących funkcje ponadlokalne o charakterze miastotwórczym; słabo rozwinięta infrastruktura techniczno-komunalna i społeczna; widoczna część zabudowy typu zagrodowej w obszarze zwartej zabudowy Dobrego

2006–2007[152]

  • POL gmina Biskupiec COA.svg Biskupiec – mała liczba ludności; małe poparcie mieszkańców; mała liczba instytucji pełniących funkcje ponadlokalne o charakterze miastotwórczym; znaczne rozproszenie zabudowy miejscowości; brak jednoznacznie wykształconego centrum
  • POL Bnin COA.svg Bnin – brak nowych argumentów merytorycznych od złożenia wniosku w 2005 roku oraz brak zaangażowania ludności lokalnej

2007–2008[153]

  • POL gmina Końskowola COA.svg Końskowola – zbyt szerokie określenie granic, małe poparcie ludności i negatywna opinia wojewody

2008–2009[154]

  • POL gmina Gardeja COA.svg Gardeja – mała liczba ludności
  • POL gmina Przeclaw COA.svg Przecław – mała liczba ludności i zbyt szerokie określenie granic
  • POL gmina Pszczew COA.svg Pszczew – mała liczba ludności i małe poparcie ludności

2009–2010[92]

  • POL gmina Wolbórz COA new.svg Wolbórz – zbyt szerokie określenie granic

2010–2011[96]

  • brak wniosków rozpatrzonych negatywnie

2011–2012[155]

  • brak wniosków (w ogóle)

2012–2013[156][157]

  • POL Bnin COA.svg Bnin – sytuacja wynikająca z podziału jednego miasta na dwa inne (na terenie tej samej gminy) byłaby precedensem; Bnin jako miasto byłby jednostką pomocniczą gminy Kórnik, i tak reprezentowaną w stosunkach zewnętrznych przez władze Kórnika; proces urbanizacji polega na poszerzaniu granic miast, tak więc dzielenie ich nie jest racjonalne, brak nowych argumentów w sprawie
  • POL gmina Skierbieszów COA.svg Skierbieszów – mała liczba ludności, rozproszenie zabudowy i brak jednoznacznie wykształconego centrum z miejskimi cechami funkcjonalno-przestrzennymi, negatywna opinia Wojewody Lubelskiego, nieprawidłowa dokumentacja
  • POL gmina Stopnica COA.svg Stopnica – mała liczba ludności
  • POL gmina Zaklików COA.svg Zaklików – zbyt szerokie określenie granic proponowanego miasta

2013–2014[100]

  • POL gmina Choceń COA.jpg Choceń – mała liczba ludności (1775), zbyt szerokie określenie granic proponowanego miasta, niemiarodajne konsultacje
  • Lubycza Krolewska COA.svg Lubycza Królewska – nieprawidłowości w dokumentacji geodezyjnej

2014–2015[109]

  • Lubycza Krolewska COA.svg Lubycza Królewska – w przypadku negatywnych rozstrzygnięć (jakim zakończyły się starania Lubyczy w 2013 roku), ponowne rozpatrzenie danych spraw może nastąpić w oparciu o wnioski sformułowane na nowo. Natomiast z nowej dokumentacji z 2014 roku nie wynika że ponownie została wszczęta procedura wynikająca z art. 4b ustawy o samorządzie gminnym

2015–2016[158][113]

  • brak wniosków rozpatrzonych negatywnie

2016–2017[120][121]

  • brak wniosków rozpatrzonych negatywnie

2017–2018[128][127]

  • POL Wydminy COA.svg Wydminy – nieprawidłowości w dokumentacji geodezyjnej, negatywna opinia wojewody (niestarannie przeprowadzone konsultacje lokalne, brak instytucji pełniących ponadlokalne funkcje miastotwórcze, brak dokumentacji w zakresie działań rozwojowych Wydmin)


Konsultacje lokalne w sprawie nadania statusu miasta (2015)[edytuj]

Konsultacje lokalne w sprawie przywrócenia/nadania praw miejskich odbyły się w:

  • Kamieniec Ząbkowicki – W konsultacjach wzięło w nich udział niecałe 10% uprawnionych mieszkańców, z których większość opowiedziała się za tym, by Kamieniec stał się miastem, składającym się z obrębów ewidencyjnych Kamieniec Ząbkowicki I i Kamieniec Ząbkowicki II[159]
  • Mielno – W terminie od 16 września do 15 października odbyły się konsultacje społeczne w sprawie nadania miejscowości Mielno statusu miasta oraz włączenia do jego granic miejscowości Unieście[160][161]
  • Radoszyce – 1 grudnia 2015 rozpoczęto działania w sprawie przywrócenia praw miejskich Radoszycom[162]
  • Siedliszcze – przy 90-procentowym poparciu siedliszczan w konsultacjach, Rada Gminy podjęła decyzję o wystąpienie z wnioskiem o nadanie miejscowości Siedliszcze statusu miasta[163]
  • Urzędów – 30 stycznia 2015, na podstawie wyników przeprowadzonych w 2014 roku konsultacji, Rada Gminy podjęła decyzję w sprawie wystąpienia z wnioskiem o nadanie miejscowości Urzędów statusu miasta wraz z włączoną do granic miasta miejscowością Zakościelne[164]

1 stycznia 2016 miastami zostały: Jaraczewo, Lubycza Królewska, Siedliszcze i Urzędów[112].

Konsultacje lokalne w sprawie nadania statusu miasta (2016)[edytuj]

Konsultacje lokalne w sprawie przywrócenia/nadania praw miejskich odbyły się lub miały się odbyć w trzynastu miejscowościach: Kamieńcu Ząbkowickim[165], Koźminku[166], Kurzętniku[167], Lanckoronie[47], Mielnie[168], Morawicy[169], Opatówku[170], Radoszycach[171], Rejowcu[172], Sokołach[173], Wiślicy[174], Wielbarku[175][83] i Wydminach[176]. Termin nadesłania wniosków do MSWiA upłynął 31 marca 2016. Do końca marca 2016 roku uchwały o wystąpieniu z wnioskiem o nadanie statusu miasta podjęły rady gmin w: Mielnie, Morawicy, Opatówku i Rejowcu.

  • Kamieniec Ząbkowicki – mimo że większość głosujących opowiedziała się za przyznaniem statusu miasta w 2015 roku (455 głosów za, 150 przeciw, 72 wstrzymujących się, przy frekwencji 9,88%); większość radnych jest przeciwna;
  • Koźminek – większość mieszkańców opowiedziała się za pozostaniem przy statusie wsi (41% za statusem miasta, 51% przeciw, 8% bez zdania)[177];
  • Kurzętnik – rada gminy Kurzętnik jednogłośnie zagłosowała na „tak” dla miasta Kurzętnik[178]; konsultacje z mieszkańcami odbyły się w terminie od 5 do 22 marca; przeciwnych zmianie statusu Kurzętnika było 51,83% głosujących, choć „za” swój głos oddało 39,95% mieszkańców; ostatecznie starania o odzyskanie praw miejskich nie będą podejmowane[179];
  • Lanckorona – konsultacje w całej gminie Lanckorona odbyły się 26 czerwca. W głosowaniu wzięło udział 375 osób, czyli 7% z ponad 4000 uprawnionych. Za przywróceniem praw miejskich opowiedziało się 108 osób (28,8%), przeciwko było 238 osób (63,5%) a 29 osób wstrzymało się (7,7%). Mimo negatywnych wyników i niskiej frekwencji, Rada Gminy miała na lipcowej sesji przegłosować uchwałę, która zezwoliłaby na wystąpienie do rządu z wnioskiem o przywrócenie praw miejskich dla Lanckorony, co jednak nie nastąpiło[180]. Pierwszym krokiem do uzyskania statusu miasta może być nadanie nazw ulicom w Lanckoronie, co nastąpiło zgodnie z uchwałą XIX/162/16;
  • Mielno – na 4150 uprawnionych, w konsultacjach wzięło udział 636 osób (z czego 575 ankiet było ważnych); za nadaniem statusu miasta oddano 534 głosy, przeciwko – 31, a 10 osób wstrzymało się od głosu;
  • Morawica – mieszkańcy opowiedzieli się za nadaniem miejscowości gminnej statusu miasta; w konsultacjach udział wzięły 3864 osoby (31,59% uprawnionych), z czego 79% było za, niespełna 15% przeciw, a 6% wstrzymało się[181];
  • Opatówek – głosowało 3705 osób: za było 1955, przeciwko 1475, a wstrzymało się 267 osób;
  • Radoszyce – konsultacje w poszczególnych miejscowościach gminy Radoszyce odbyły się w terminie od 7 kwietnia do 4 czerwca 2016[182]. 93% biorących udział w konsultacjach (co stanowiło około 10% uprawnionych do głosowania). Uchwałą XX/115/2016 Rada Gminy wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie Radoszycom praw miejskich do wojewody świętokrzyskiego, a następnie do MSWiA. Biorąc pod uwagę bardzo wysoki wskaźnik miejskości Radoszyc[183], Radoszyce z bardzo dużym prawdopodobieństwem zostaną ponownie miastem 1 stycznia 2018[184];
  • Rejowiec – w konsultacjach wzięło udział 69,41% uprawnionych (3755 osób z 5410); 89,8% opowiedziało się za nadaniem statusu miasta, przeciwko było 6,71%, a 3,49% nie miało zdania;
  • Sokoły - konsultacje, poprzedzone ogólnym zebraniem gminnym (20 listopada 2016)[69], miały zostać przeprowadzone do 31 grudnia 2016 r., a ogłoszenie wyników miało nastąpić w terminie miesiąca od ich zakończenia[185]. Ponieważ większość mieszkańców Sokół i sąsiednich miejscowości podczas konsultacji byli przeciwni nadaniu praw miejskich miejscowości Sokoły, konsultacje w tej sprawie w pozostałych miejscowościach nie były przeprowadzane[186].
  • Wiślica – konsultacje społeczne przeprowadzone zostały od 7 listopada do 16 grudnia 2016[187]. Z 4784 uprawnionych do głosowania w referendum udział wzięło 2830 osób (59%), z czego głosów "za" było 2490 (88%), przeciw - 154 (5%), a wstrzymało się 186 głosujących (7%). W samej Wiślicy uprawnionych były 424 osoby, z czego w referendum uczestniczyły 302 (71%). 293 osoby chcą mieszkać w mieście (97% głosujących), 7 osób jest przeciwnego zdania, a 2 osoby nie miały zdania. Mała liczba mieszkańców (niespełna 600) może być najpoważniejszą przeszkodą w odzyskaniu statusu miasta (gdyby ewentualny wniosek spotkał się z pozytywną opinią Rady Ministrów Wiślica stałaby się najmniejszym miastem w Polsce, i przez to precedensem dla innych zdegradowanych miast, których liczba mieszkańców nie przekracza 1000);
  • Wielbark – z wnioskiem o rozpoczęcie konsultacji w tej sprawie wystąpiło Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Wielbarskiej; podpisało go 166 mieszkańców[188]. 14 grudnia 2016 w Urzędzie Gminy Wielbark odbyło się wspólne posiedzenie komisji odnośnie przywrócenia praw miejskich Wielbarkowi[189]
  • Wydminy – mimo przewagi głosów na „tak” – 906 głosów (na „nie” – 610 głosów przy 127 wstrzymujących się) zadecydowano, że z uwagi na niską frekwencję (30,3%), konsultacje społeczne z mieszkańcami w przedmiotowej sprawie będą przeprowadzone ponownie. W październiku 2016 przeprowadzono kolejne konsultacje[190], o jeszcze niższym zainteresowaniu; frekwencja w całej gminie wyniosła 7,67%, a w samym sołectwie Wydminy – zaledwie 3,33%[191].

1 stycznia 2017 miastami zostały: Mielno, Morawica, Opatówek i Rejowiec[121].

Konsultacje lokalne w sprawie nadania statusu miasta (2017)[edytuj]

W 2017 roku konsultacje społeczne w sprawie praw miejskich zostały lub zostaną przeprowadzone w Chełmcu[192], Józefowie nad Wisłą[193][194], Łagowie[195], Nowej Słupii[196], Nowym Korczynie[197], Otyniu[198], Pierzchnicy[199], Rakowie[63], Sannikach[200], Skarbimierzu-Osiedlu[201], Szydłowie[202], Tułowicach[203], Wielbarku[204] i Wydminach[205].

  • Chełmiec – Rada Gminy w Chełmcu uchwałą XXI/405/2016, w oparciu o wcześniej przeprowadzone konsultacje, wyraziła pozytywną opinię w sprawie nadania statusu miasta miejscowości Chełmiec. 21 lutego 2017 wniosek o zmianę statusu miejscowości Chełmiec został podpisany przez Przewodniczącego Rady Gminy Chełmiec Józefa Zygmunta[206][207].
  • Józefów nad Wisłą – konsultacje społeczne dotyczących przywrócenia praw miejskich Józefowa nad Wisłą odbyły się w terminie od 24 lutego do 5 marca 2017[208] W Józefowie nad Wisłą na 773 osoby uprawnione do głosowania, w konsultacjach udział wzięło 111 osób (14,36%). 62 osoby głosowały "za" (55,86%), 42 - "przeciw"(37,84%), 6 wstrzymało się, a jeden głos był nieważny. W pozostałych sołectwach gminy na 4787 uprawnionych do głosowania, wypełniono 460 kart (9,61%). Z tej liczby 399 było głosów "za"(86,74%), 44 "przeciw" (9,56%), 16 wstrzymało się (3,48%), a jeden głos był nieważny[209].
  • Łagów – w oparciu o wcześniej (w 2008 r.) przeprowadzone konsultacje Rada Gminy w Łagowie uchwałą XXXV/306/17 złożyła wniosek o nadanie statusu miasta[195].
  • Nowa Słupia - Uchwałą XLII/72/17 Rada Gminy postanowiła o przeprowadzeniu konsultacji w sprawie nadania statusu miasta w terminie 1.01-28.02.2018 r.[210]
  • Nowy Korczyn - w efekcie rozmów i spotkań z mieszkańcami Nowy Korczyn, którzy wstępnie przychylnie odnieśli się do planów samorządu, w ciągu roku zostaną przeprowadzone formalne konsultacje[197]
  • Otyń – zebranie z mieszkańcami wsi Otyń w sprawie przywrócenia miejscowości Otyń statusu miasta odbyło się 27 lutego 2017, a w pozostałych miejscowościach gminy Otyń do 6 marca 2017[211]. Spośród 339 osób, które oddały głos w konsultacjach 271 osób było za, a 35 przeciw nadaniu Otyniowi statusu miasta. Uchwałą XXXVII.31.2017 z 30 marca 2017 Rada Gminy wystąpiła z wnioskiem o nadanie statusu miasta[212].
  • Pierzchnica - przeprowadzenie konsultacji zaplanowano w dniach od 1 maja do 30 czerwca 2017 r.[213].
  • Raków - 25 czerwca 2017 podczas uroczystości 450. rocznicy lokacji Rakowa, senator Krzysztof Słoń zaopiniował że warto starać się o przywrócenie praw miejskich, zarówno jako atut gospodarczo-rozwojowy jak i element sprawiedliwości dziejowej[63].
  • Sanniki – W konsultacjach udział wzięło 56,3% uprawnionych (2869 osób z 5095 uprawnionych). Za nadaniem statusu miasta opowiedziało się 2145 osób (74,7% głosujących), a przeciwnych było 394 głosujących (13,7%). 330 osób wstrzymało się od głosu. W Sannikach spośród 1695 uprawnionych głos oddało 1040 osób (61,3%), z czego: oddano 848 głosów za (81,5%), 46 przeciw, a 146 wstrzymało się od wyrażenia opinii[214]. Brak informacji o formalnym złożeniu wniosku.
  • Skarbimierz-Osiedle - przeprowadzenie konsultacji zaplanowano w terminie 6.11.2017-8.01.2018r.[215]
  • Szydłów – przeprowadzenie konsultacji w sprawie nadania statusu miasta odbyły się w terminie od 15 maja do 31 lipca 2017 r.[216]. 79,36% mieszkańców gminy Szydłów opowiedziało się za przywróceniem praw miejskich Szydłowowi przy frekwencji 54,88% (w tym 81,97% mieszkańców Szydłowa przy frekwencji 61,41%)[217]
  • Tułowice – w gminie Tułowice udział w konsultacjach wzięło 1851 osób. Z tej liczby: 95,57% osób zagłosowało "za", 3,57% - "przeciw" a 0,87% mieszkańców wstrzymało się od głosu. W samych Tułowicach oddano 70,39% głosów. Na mocy uchwały XXXIII/179/17 Rada Gminy Tułowice złożyła wniosek o nadanie statusu miasta[218].
  • Wielbark - konsultacje zostaną przeprowadzone w dniach 20-25 i 29 września 2017 r. [219] W konsultacjach udział wzięło 2735 osób (52,64% uprawnionych), z czego 2027 osób było za (74,11%), 559 przeciw (20,44%), 141 wstrzymało się, a 11 głosów było nieważnych. W Wielbarku uczestniczyło 1098 osób (46,47% uprawnionych), z czego: "za" oddano 758 głosów (69,03%), "przeciw" było 280 (25,5%), a 59 wstrzymało się (37%)[220]
  • Wydminy – 28 marca 2017 Rada Gminy Wydminy pozytywnie zaopiniowała starania w sprawie nadania statusu miasta Wydminom, uchwalając (Uchwała XXXI/218/2017) postanowienie e wystąpieniu do MSWiA z odpowiednim wnioskiem, co nastąpiło 30 marca 2017[221]. Wojewoda warmińsko-mazurski negatywnie zaopiniował wniosek Rady Gminy o nadaniu wsi praw miejskich, powołując się na nieprawidłowo przeprowadzone konsultacje społeczne, choć w ocenie wójta, wszystkie formalności w tej sprawie zostały spełnione[205].

Czas składania wniosków minął w marcu 2017 roku, aby uzyskać status miasta 1 stycznia 2018. Starania o nadanie/przywrócenie statusu miasta (także na podstawie pozytywnych wyników konsultacji z 2016 roku) podjęło w tym celu dziewięć miejscowości: Chełmiec[206], Józefów nad Wisłą[222], Łagów[223] Otyń[212][224], Radoszyce[225], Sanniki[128], Tułowice[218], Wiślica[226] i Wydminy[221].

Rada Ministrów rozporządzeniem z 26 lipca 2017 zarządziła o nadaniu statusu miasta ośmiu z nich; jedynie wniosek Wydmin został odrzucony[128]. Pozytywne zaopiniowanie wniosku Wiślicy oznacza, że 1 stycznia 2018 Wiślica stanie się najmniejszym miastem Polski z 503 mieszkańcami, wypierając dotychczasowe Wyśmierzyce (920 mieszkańców w 2016 roku) o 45%. Również pozytywne zaopiniowanie wniosku Józefowa nad Wisłą utworzy kolejne miasto w Polsce poniżej tysiąca ludności (oprócz Wyśmierzyc do tej grupy należą obecnie także Działoszyce i Suraż)[127].

Odbieranie statusu miasta[edytuj]

Odbieranie statusu miasta w Polsce, będące dawniej dość częstym zjawiskiem, nie jest praktykowane od lat 70. XX wieku.

Ostatnimi miejscowościami pozbawionymi statusu miasta były: 1 stycznia 1972 – Boleszkowice, oraz 1 stycznia 1973 – Lędyczek, Miasteczko Krajeńskie i Sulmierzyce (tym ostatnim status miasta przywrócono na skutek protestów 11 miesięcy później).

Inkorporacje, czyli włączanie miast do sąsiednich większych miast (pozbawienie odrębności) praktykowane było do 1977 roku. Ostatnimi miastami zniesionymi w ten sposób były: 1 stycznia 1977 – Chodaków, 1 lutego 1977 – Jeleń, Sławków, Wojkowice i Ząbkowice, oraz 1 sierpnia 1977 – Ursus (Sławków i Wojkowice zostały odtąd restytuowane). Wyjątkowo inkorporacja odbyła się w 2002 roku w przypadku Wesołej (por. Miejscowości w Polsce pozbawione praw miejskich).

Podstawy prawne[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Norman Davies. Boże Igrzysko. s. 284.
  2. Norman Davies, Boże Igrzysko, s. 290.
  3. Norman Davies, Boże Igrzysko, s. 292.
  4. Dymitrow M., 2015, Pojęcie miejskości w świetle reformy gminnej w Polsce międzywojennej, [in] Krzysztofik R., Dymitrow M. (Eds), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems / Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce. Geneza, rozwój, problemy, University of Gothenburg, Gothenburg, pp. 61–63 / 65–115.
  5. Interpelacja nr 12423 w sprawie przywrócenia praw miejskich miejscowościom, które zostały ich pozbawione w wyniku represji carskich po upadku Powstania Styczniowego
  6. Kierunki zagospodarowania przestrzennego województwa - Sieć osadnicza
  7. Protokół nr XIX/04 z obrad XIX sesji Rady Gminy Adamów z 21 grudnia 2004.
  8. XI Sesja Rady Gminy z dn. 28 września 2007 r.
  9. a b c d e f g h i j k l m n Zaniewska, H. (1998). Polskie miasteczka w okresie transformacji społeczno-gospodarczej. Warszawa: Instytyt Gospodarki Mieszkaniowej.
  10. Uchwała Rady Gminy XVI/117/08.
  11. Serwis turystyczny Przemyśl – Bieszczady – Bircza chce zostać miastem.
  12. Projekt rozporządzenia Rady Ministrow, 2006.
  13. 77 posiedzenie Senatu, oświadczenie złożone przez senatora W. Łęckiego skierowane do ministra spraw wewnętrznych w sprawie nadania Bninowi statusu miasta. 2005-02-18.
  14. Projekt Kurier lokalny powiatu kępińskiego.
  15. Tygodnik Nowy, P. Z. Kujawa: Budzyń staje do walki. 2007-11-27.
  16. Polska – Głos Wielkopolski, M. Maciejewska: Budzyń – chcą być miastem. 2007-12-05.
  17. Serwis internetowy www.sudety.info.pl.
  18. Uchwała Rady Gminy XXXIII/224/13.
  19. a b c d Będą walczyć o odzyskanie praw miejskich (Jasielski Portal Informacyjny z dnia 1 lutego 2010 r.).
  20. Projekt rozporządzenia Rady Ministrow, 2005.
  21. Czy Domaradz będzie miastem?
  22. Wspólnota Samorządowa Doliny Sanu.
  23. Serwis internetowy gminy Frysztak: www.frysztak.pl.
  24. Serwis internetowy gminy Pszczew: Dziennik Bałtycki:Gardeja będzie miastem?. 2008-01-22.
  25. Tygodnik Pałuki: http://paluki.tygodnik.pl/artykuly/zobacz/5044/146/620-lecie_nadania_praw_miejskich.html.
  26. TZ nr 35 z dnia 27 sierpnia 2008 r.
  27. Gminne Centrum Kultury w Gródku - Od Redaktora, gckgrodek.pl [dostęp 2017-11-19] (ang.).
  28. Serwis internetowy gminy Jawornik Polski: www.gmina-jawornik-polski.republika.pl.
  29. Tygodnik Radomski :: strona głowna.
  30. Kamieniec Ząbkowicki miastem?
  31. OBWIESZCZENIE WÓJTA GMINY KAMIENIEC ZĄBKOWICKI.
  32. Uchwała Rady Gminy XX/112/08.
  33. Serwis internetowy Sandomierskie Klimaty: www.sandomierskie.com.
  34. Klimontów: Będą starania o odzyskanie praw miejskich.
  35. Miasto i gmina Komorów – Informacje o planach powstania gminy.
  36. Tygodnik Nowy, M. Domagalski: Zmiany na mapie administracyjnej Polski. 2007-12-19.
  37. Wyniki konsultacji społecznych.
  38. Korczyna pod Krosnem: Referendum ws. przywrócenia praw miejskich.
  39. Koszyce chcą odzyskać prawa miejskie.
  40. [1].
  41. Koźminek znów chce być miastem. Ruszyły konsultacje.
  42. kroscienko24.pl- Kroscienko, Krościenko, Krościenko nad Dunajcem, Pieniny, Szczawnica, Grywałd, Krościenko,Kroscienko.
  43. a b Ksawerów będzie miastem? Pierwsza próba nieudana
  44. a b Kurów i Markuszów będą miastami?
  45. Gmina Kurzętnik - www.kurzetnik.pl
  46. a b Gmina Lanckorona
  47. LANCKORONA CHCE ODZYSKAĆ PRAWA MIEJSKIE
  48. Dziennik Polski (ziob): Będzie najmniejszym miastem?. 2006-01-09.
  49. Program Klubu Miłośników Ziemi Magnuszewskiej: http://www.magnuszew.info/index.php?option=com_content&task=view&id=47&Itemid=44.
  50. Serwis internetowy powiatu pilskiego: www.powiat-pilski.intrux.pl.
  51. Serwis internetowy gminy Mstów: www.mstow.pl.
  52. Kurier Południowy, www.kurierpoludniowy.pl [dostęp 2017-11-19].
  53. Nadarzyn jednak bez praw miejskich.
  54. [2]
  55. Ziemia Myszkowska.
  56. Hot spot Parzęczew – miasto za kasę UE.
  57. Panorama Leszczyńska: http://panorama.media.pl/content/view/2584/9/.
  58. http://prawomiejscowe.pl/UrzadGminyPierzchnica/document/195623/Uchwa%C5%82a-XXI_37_2017
  59. Tygodnik Nowodworski: http://nowodworski.info/index.php?option=com_content&task=view&id=672&Itemid=1.
  60. Serwis internetowy gminy Pszczew: www.pszczew.pl.
  61. a b c Mieszkańcy Rakowa, turyści i zaproszeni goście świętowali 450. rocznicę lokacji miejscowości
  62. Region: Rozprza też chce być miastem – ePiotrkow.pl – Multimedialny Portal – Piotrków Trybunalski.
  63. a b Lepiej być miastem.
  64. [3]
  65. Skierbieszów: Informacja dla mieszkańców Gminy Skierbieszów.
  66. Chcą być miastem. Władze Skierbieszowa starają się o odzyskanie praw miejskich.
  67. a b Sokoły miastem? Zaproszenie na konsultacje społeczne.
  68. Próba odzyskania praw miejskich: [4].
  69. Czy mieszkańcy Stanisławowa chcą aby odzyskać prawa miejskie?
  70. STRZELECZKI – Urząd Gminy.
  71. Uchwała Rady Gminy XL/358/14.
  72. Tarnowski Gosc Niedzielny – Tarnów.
  73. Zapytanie w sprawie uwarunkowań restytucji praw miejskich dla Szydłowa.
  74. Opole: Tarnów Opolski chce być miastem – 25 września 2008.
  75. Pismo w sprawie o przywrócenie Turobinowi praw miejskich, 20 marca 2007.
  76. Roztocze Online, B. Nowak: Miasto Turobin?. 2006-08-10.
  77. Wąwolnica nie chce już dłużej być wsią.
  78. Widuchowa nie chce już wójta? Rządzić może burmistrz
  79. Mieszkańcy Widuchowej chcą żyć w mieście
  80. Widuchowa nadal wsią, czy miastem? Link do audycji w Polskim Radiu Szczecin
  81. a b Chcą być miastem
  82. Chcą odzyskać prawa miejskie.
  83. Radio Kielce: Wodzisław znowu miastem?
  84. Wojsławice chcą być miastem!
  85. Czy Wydminy zostaną miastem?
  86. a b c d e f g Większość ludności.
  87. W latach 1956-1972 status osiedla.
  88. Przejściowo jako miasteczko.
  89. Projekt Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie utworzenia, ustalenia granic i nazw gmin oraz siedzib ich władz, ustalenia granic niektórych miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta.
  90. a b Biuletyn Informacji Publicznej MSWIA :: BIP :: – 2009.
  91. a b c d e f Komunikat o zmianach w podziale terytorialnym krajuza okres od 02.01.2009 r. do 01.01.2010 r.. Główny Urząd Statystyczny, 2014-04. [dostęp 2014-06-29].
  92. Jedynie prawa miasteczka 1870–1934.
  93. Dz.U. z 2010 r. Nr 138, poz. 929.
  94. a b Uzasadnienie.
  95. a b c d e Komunikat o zmianach w podziale terytorialnym krajuza okres od 02.01.2010 r. do 01.01.2011 r.. Główny Urząd Statystyczny, 2014-04. [dostęp 2014-06-29].
  96. Większość mieszkańców.
  97. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2013 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany siedziby władz gminy (Dz.U. poz. 869).
  98. a b Uzasadnienie do projektu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany siedziby władz gminy. Rządowe Centrum Legislacji, 2013-07-17. [dostęp 2013-07-18].
  99. a b c d e f g h i Komunikat o zmianach w podziale terytorialnym krajuza okres od 02.01.2013 r. do 01.01.2014 r.. Główny Urząd Statystyczny, 2014-04. [dostęp 2014-06-29].
  100. W sołectwie Dobrzyca; frekwencja: 54,43%.
  101. W sołectwie Dobrzyca Nowy Świat; frekwencja: 49,67%.
  102. W sołectwie Modliborzyce; frekwencja: 77,71%.
  103. W sołectwie Mrozy; frekwencja: 38,65%.
  104. W sołectwie Stepnica; frekwencja: 40,91%.
  105. W sołectwie Zaklików; frekwencja: 31,46%.
  106. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2014 r. w sprawie połączenia gmin, ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany siedziby władz gminy. Rządowe Centrum Legislacji, 2014-07-31. [dostęp 2014-08-01].
  107. a b Uzasadnienie projektu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany siedziby władz gminy. Rządowe Centrum Legislacji, 2014-06-27. [dostęp 2014-07-06].
  108. W sołectwie Chocz; frekwencja: 47,66%.
  109. W sołectwie Stopnica; frekwencja: 89,66%.
  110. a b Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie ustalenia granic niektórych miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta, ustalenia granic oraz zmiany nazw i siedzib władz niektórych gmin (Dz.U. z 2015 r. poz. 1083).
  111. a b Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta, utworzenia gminy, ustalenia granic oraz zmiany nazwy i siedzib władz niektórych gmin (2015-06-18).
  112. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Jaraczewo (Jaraczewo).
  113. Konsultacje społeczne – przywrócenie praw miejskich dla miejscowości Jaraczewo.
  114. W latach 1784-1934 jako miasteczko.
  115. W sołectwach projektowanego obszaru miasta Lubycza Królewska (Lubycza Królewska, Dęby i Zatyle-Osada).
  116. W sołectwach projektowanego obszaru miasta Siedliszcze (Siedliszcze i Siedliszcze-Kolonia).
  117. W sołectwach projektowanego obszaru miasta Urzędów (Urzędów i Zakościelne).
  118. a b Dz.U. z 2016 r. poz. 1134
  119. a b c Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta (2016-07-11).
  120. Mielno: 3174 + Unieście: 988
  121. W sołectwach projektowanego obszaru miasta Mielno (Mielno i Unieście).
  122. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Morawica (Morawica).
  123. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Opatówek (Opatówek).
  124. W sołectwach projektowanego obszaru miasta Rejowiec (Rejowiec i Rejowiec-Kolonia).
  125. a b c Dz.U. z 2017 r. Nr 0, poz. 1427
  126. a b c d [5]
  127. 2017 r.
  128. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Chełmiec (Chełmiec) przy frekwencji 54,00 %; w pozostałych sołectwach gminy poparcie wynosiło 21,1% przy frekwencji 2,87%
  129. 2011 r.
  130. 80% mieszkańców Józefowa jest czynnych zawodowo, z czego 36 osoby są zatrudnione w rolnictwie (80% z 964 = 771; 36 z 771 = 4,7; 100 - 4, 7 = 95,3)
  131. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Józefów nad Wisłą (Józefów nad Wisłą) przy frekwencji 14,36 %; w pozostałych sołectwach gminy poparcie wynosiło 86,7% przy frekwencji 9,61%
  132. 2011 r.
  133. Większość mieszkańców Łagowa utrzymuje się z działalności pozarolniczej
  134. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Łagów (Łagów) przy frekwencji 8,70%; w pozostałych sołectwach gminy poparcie wynosiło 84,3% przy frekwencji 8,09%
  135. 8 marca 2017
  136. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Otyń (Otyń) przy frekwencji 12,05%; w pozostałych sołectwach gminy poparcie wynosiło 81,1% przy frekwencji 4,59%
  137. 31 sierpnia 2016
  138. 2/3 mieszkańców Radoszyc utrzymuje się z działalności pozarolniczej
  139. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Radoszyce (Radoszyce) przy frekwencji 1,86%; w pozostałych sołectwach gminy poparcie wynosiło 90,1% przy frekwencji 4,31%
  140. 2011 r.
  141. Większość mieszkańców Sannik utrzymuje się z działalności pozarolniczej
  142. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Sanniki (Sanniki-Mocarzewo) przy frekwencji 61,36%; w pozostałych sołectwach gminy poparcie wynosiło 70,9% przy frekwencji 53,79%
  143. 31 grudnia 2016
  144. Gospodarka rolna prowadzona jest głównie na obrzeżach miejscowości
  145. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Tułowice (Tułowice) przy frekwencji 35,25%; w pozostałych sołectwach gminy poparcie wynosiło 70,5% przy frekwencji 52,25%
  146. 2016 r.
  147. Ponad 2/3 mieszkańców Wiślicy utrzymuje się z działalności pozarolniczej
  148. W sołectwie projektowanego obszaru miasta Wiślica (Wiślica) przy frekwencji 71,23%; w pozostałych sołectwach gminy poparcie wynosiło 86,91% przy frekwencji 57,98%
  149. Uzasadnienie.
  150. Uzasadnienie.
  151. Uzasadnienie.
  152. Uzasadnienie.
  153. Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz zmiany siedzib władz niektórych gmin. RM-110-71-11.
  154. Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz zmiany siedziby władz gminy.
  155. Dz.U. z 2012 r. Nr 0, poz. 873 (PDF).
  156. MAC.
  157. Kamieniec miastem – dobrze czy źle?
  158. Mielno: wieś czy miasto- najczęściej zadawane pytania
  159. Zarządzenie Nr 45/145//2015 Wójta Gminy Mielno
  160. Mieszkańcy zadecydują czy Radoszyce staną się miastem
  161. Siedliszcze chce być miastem. Bo to prestiż
  162. UCHWAŁA NR IV/21/15 RADY GMINY URZĘDÓW
  163. Konsultacje społeczne w sprawie uzyskania praw miejskich dla gminy Kamieniec Ząbkowicki - galeria 1/29 - Express-Miejski.pl
  164. http://kalisz.naszemiasto.pl/artykul/kozminek-znow-chce-byc-miastem-ruszyly-konsultacje,3621512,artgal,t,id,tm.html.
  165. Biuletyn Informacji Publicznej – Porządek XVII sesji Rady Gminy Kurzętnik w dniu 19 lutego 2016 roku o godzinie 13:30 w Gminnym Centrum Kultury w Kurzętniku
  166. http://www.mielno.pl/files/zalaczniki/e83510237b26bf23d3bbdc7343a13a0d.pdf.
  167. Morawica wsią już nie jest. Wójt: Niech będzie miastem Cały tekst: http://kielce.wyborcza.pl/kielce/1,47262,17926258,Morawica_wsia_juz_nie_jest__Wojt__Niech_bedzie_miastem.html#ixzz402Yur0fw.
  168. http://kalisz.naszemiasto.pl/artykul/opatowek-che-byc-miastem,3584923,art,t,id,tm.html.
  169. http://tkn24.pl/radoszyce-kiedy-konsultacje-w-sprawie-praw-miejskich-wideo/.
  170. http://ugrejowiec.bip.e-zeto.eu/bip/ugrejowiec_13/fckeditor/file/Konsultacje_miasto//03%20Informacja%20dotycz%C4%85ca%20wynik%C3%B3w%20konsultacji%20w%20podziale%20na%20jednostki%20pomocnicze%20gminy.pdf.
  171. [6].
  172. Wiślica chce odzyskać prawa miejskie
  173. Wielbark konsultacje w sprawie miasta
  174. Czy Wydminy zostaną miastem? - Gazeta Olsztyńska
  175. http://kalisz.naszemiasto.pl/artykul/kozminek-jednak-nie-bedzie-miastem,3630114,art,t,id,tm.html.
  176. Jednogłośne „TAK” radnych dla miasta Kurzętnik
  177. Kurzętnik nie będzie miastem. Wójt przyjął sprzeciw mieszkańców
  178. Bunt w Lanckoronie. Ludzie zbierają podpisy, bo nie chcą by ich wieś stała się miastem
  179. http://www.morawica.pl/UserFiles/File/pdf/zalacznik_nr_2_wyniki_konsultacji.pdf.
  180. Radoszyczanie chcą być mieszczanami? Póki co tak!
  181. Krzysztofik, R., & Dymitrow, M. (2015). Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems / Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce. Geneza, rozwój, problemy. Gothenburg: University of Gothenburg
  182. Powrót do przeszłości? Mieszkańcy Radoszyc znów chcą mieszkać w mieście
  183. UCHWAŁA NR XIV/96/2016 RADY GMINY SOKOŁY z dnia 18 października 2016 r.w sprawie przeprowadzenia konsultacji z mieszkańcami Gminy Sokoły
  184. Wypowiedź Wandy Barbary Idźkowskiej, sekretarza Gminy Sokoły
  185. Wiślica ponownie będzie miastem...
  186. Pierwszy krok ku miastu
  187. https://www.facebook.com/aneta.krzyszkowska.3/posts/1079439198831649
  188. Wydminy coraz bliżej praw miejskich
  189. Wyniki konsultacji ws. praw miejskich Wydmin kompromitacją wójta
  190. Stawiarski marzy o Helenie
  191. Nie wieś, a miasto. Józefów walczy o przywrócenie praw miejskich
  192. Józefów nad Wisłą odzyska prawa miejskie? Tego chce wójt
  193. a b Uchwala XXXV/305/17
  194. [7]
  195. a b Nowy Korczyn chce odzyskać prawa miejskie
  196. Otyń walczy o prawa miejskie
  197. http://prawomiejscowe.pl/UrzadGminyPierzchnica/document/195623/Uchwa%C5%82a-XXI_37_2017
  198. [8]
  199. [9]
  200. Konsultacje społeczne w sprawie praw miejskich
  201. Wieś Tułowice stara się o prawa miejskie
  202. Wielbark coraz bliżej miasta
  203. a b Wydminy nie będą miastem, przynajmniej nie teraz
  204. a b https://bip.malopolska.pl/ugchelmiec,a,1310498,uchwala-nr-xxvii5252017-rady-gminy-chelmiec-z-dnia-21-lutego-2017-roku-w-sprawie-wyrazenia-zgody-na-.html
  205. Mieszkańcy Chełmca chcą praw miejskich, Rada Gminy przeciwna.
  206. ZAPRASZAMY DO UDZIAŁU W KONSULTACJACH SPOŁECZNYCH
  207. [10]
  208. [11]
  209. Powiedz, co o tym myślisz!
  210. a b .[12]
  211. http://prawomiejscowe.pl/UrzadGminyPierzchnica/document/195623/Uchwa%C5%82a-XXI_37_2017
  212. Czy Sanniki powinny zostać miastem? Znamy opinie mieszkańców Gminy Sanniki – Sanniki24.pl – Portal informacyjny
  213. [13]
  214. Uchwała: XXXVI/231/2017, z dnia: 27 czerwca 2017 r. | Uchwały Rady Gminy 2017 | BIP - Urząd Gminy Szydłów
  215. Prawa miejskie - wyniki konsultacji społecznych
  216. a b [14]
  217. [15]
  218. [16]
  219. a b Uchwała XXXI/218/2017 w sprawie wystąpienia z wnioskiem o nadanie statusu miasta miejscowości Wydminy.
  220. [17]/
  221. Kolejka po prawa miejskie
  222. Otyń miastem? Weź udział w konsultacjach
  223. [18]
  224. [19]

Bibliografia[edytuj]

  • Maria Bogucka, Henryk Samsonowicz. Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Wrocław 1986