Święcany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Święcany
Widok na centrum wsi
Widok na centrum wsi
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jasielski
Gmina Skołyszyn
Wysokość Patryja (Wymyśle) 382,9 [1] m n.p.m.
Liczba ludności (2017) 2170[2]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-242[3]
Tablice rejestracyjne RJS
SIMC 0360402
Położenie na mapie gminy Skołyszyn
Mapa lokalizacyjna gminy Skołyszyn
Święcany
Święcany
Położenie na mapie powiatu jasielskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jasielskiego
Święcany
Święcany
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Święcany
Święcany
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Święcany
Święcany
Ziemia49°46′54″N 21°16′44″E/49,781667 21,278889

Święcanywieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jasielskim, w gminie Skołyszyn[4].

W Święcanach znajduje się zabytkowy kościół św. Anny włączony do szlaku architektury drewnianej województwa podkarpackiego.

Powierzchnia wsi wynosi 2015,7 ha.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Święcany[5][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0360419 Bugaj część wsi
0360425 Czernianka część wsi
0360431 Mała Strona część wsi
0360448 Nadole część wsi
0360454 Pogwizdoł część wsi
0360460 Ryczak część wsi
0360477 Wielka Strona część wsi

Dzieje[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi jest nazwą etniczną i wywodzi się od zasadźców pochodzących z miejscowości Święte lub Święcice[6][7].

Przynależność państwowa i administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Święcany w drugiej połowie XIV wieku założył na prawie niemieckim król Kazimierz Wielki. Jako osada istniały co najmniej od XII wieku i rządziły się prawem zwyczajowym. Pierwsza źródłowa wzmianka historyczna o Święcanach pochodzi z 1369 roku kiedy wymieniany jest Andrzej ze Święcan jako założyciel wsi Lipnica. Wieś była królewszczyzną do 1386 roku. Potem będąc w prywatnych rękach często zmieniała właścicieli i między innymi byli nimi:

  • w latach 1386–1524 wieś w posiadaniu rycerskiego rodu Melsztyńskich, przez nadanie jej za wybitne zasługi Spytkowi z Melsztyna 9 marca 1386 roku w Krakowie przez Władysława Jagiełłę.
  • w latach 1548–1620-stych wieś w rękach Ocieskich: Jana i Zofii i ich synów Joachima i Jakuba
  • w latach 1620-stych- 1727 właścicielami wsi w tym okresie byli Dąbscy (Piotr, jego syn Jacek, synowie Jacka Wojciech i Michał od 1686 roku)
  • w latach 1727–1760 wieś trzyma rodzina Uniatyckich (Teresa córka Michała Dąbskiego Uniatycka z mężem Stefanem i ich syn Józef Fabian Sebastian)
  • w roku 1760-wieś nabyła Teresa ze Zborowskich Lubieniecka i drogą koligacji rodzinnych przechodziła kolejno na: Augustyna, Jana Kantego Lubienieckiego, Balbinę Lubieniecką (1838–1870), jej męża Tomasza Romera (1870–1881), siostrzenicę Balbiny Felicję Bobrowską-Pruszyńską (1881–1900), córkę Felicji Olgę z mężem Józefem Brykczyńskim (1900–1904).

W latach 1904–1908 znaczna część dóbr dworskich została rozparcelowana, po nabyciu ich przez Bank Parcelacyjny we Lwowie i Józefa i Kazimierę Olszewskich. W 1927 roku majątek dworski o powierzchni zaledwie 48 morgów nabył Wojciech Grzegorczyk i uległ on w latach następnych dalszemu rozdrobnieniu w wyniku podziałów spadkowych.

Czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

    

  • Wykres liczby ludności w Święcanach na przestrzeni lat [9][10][11][2]:
        
wykształcenie
dane z Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 roku
brak podstawowe zawodowe średnie wyższe
osób 86 694 544 439 62
kobiet 64 373 196 267 38
mężczyzn 22 321 348 172 24
  • Ludność w wieku 13 lat i więcej wg płci i poziomu wykształcenia w 2002 roku[12]

Oświata i kultura[edytuj | edytuj kod]

W Święcanach znajduje się szkoła podstawowa i gimnazjum. Początki szkolnictwa sięgają XVI wieku, kiedy to przy kościele założono szkołę parafialną.

Gospodarka i życie społeczne[edytuj | edytuj kod]

Święcany to wieś o charakterze rolniczym o dużym rozdrobnieniu gospodarstw. W wysokim stopniu zurbanizowana (posiada sieć gazową, wodociągową) z dobrze rozwinięta siecią drogową.

W Święcanach działa Ludowy Klub Sportowy Standart Święcany. Powstał on w roku 1980, a największym sukcesem klubu były występy w krośnieńskiej A-klasie. Mecze rozgrywane są na stadionie w Święcanach.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Rzymskokatolicka parafia w Święcanach pw. św. Anny i św. Jana Nepomucena została erygowana w II poł. XIV wieku. Zapewne niedługo zbudowano tutaj kościół, jednak pierwszą informację o jego istnieniu podaje dopiero Jan Długosz. Przy parafii działa Oddział Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Diecezji Rzeszowskiej

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Szlaki piesze

Znane osoby[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Bienias – urodzony w Święcanach (1850–1912), wójt gminy Święcany po 1877 roku, XIX-wieczny działacz społeczny i samorządowy, członek Galicyjskiej Rady Powiatowej
  • Jan Kulpa – proboszcz w Święcanach, kapelan honorowy Ojca Świętego, wicedziekan dekanatu jasielskiego
  • Karol Krementowski – proboszcz święcański w latach 1868–1901, kanonik przemyski, sędzia Sądu Biskupiego
  • Maciej Mazurkiewicz – urodzony w Święcanach (1947), naukowiec, profesor, kierownik Katedry Inżynierii Środowiska i Przeróbki Surowców na Wydziale Górnictwa i Geoinżynierii AGH[13][14]
  • Tadeusz Ślawski – urodzony w Święcanach (1920), doktor, historyk, przewodnik turystyczny, autor ponad 60 publikacji naukowych i popularnonaukowych dotyczących historii Biecza i regionu. Zmarł w Bieczu w 2008 roku.
  • Stanisław Zając – urodzony w Święcanach (1949), adwokat i polityk, wicemarszałek Sejmu III kadencji, poseł na Sejm I, III, V i VI kadencji, senator VII kadencji, zginął 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem[15]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. ArcGIS – mapy topograficzne.
  2. a b Sołectwo Święcany – liczba mieszkańców. Strona gminy Skołyszyn. [dostęp 2018-02-20].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  4. a b GUS. Rejestr TERYT
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Józef Garbacik – redakcja, Studia z dziejów Jasła i powiatu jasielskiego, PWN Kraków 1964 str. 343, 588
  7. Władysława Kołodziej, Gabriela Ślawska, Gmina Skołyszyn: przeszłość i teraźniejszość, Skołyszyn 2006, str. 293
  8. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 110.
  9. Tadeusz Ślawski, Święcany. Zarys monograficzny, Skołyszyn 1995, str.53
  10. Demografia – na stronie gminy Skołyszyn. [dostęp 2015-07-10].
  11. Ludność w latach 2000–2007 – na stronie BIP Skołyszyn. [dostęp 2015-07-10].
  12. Święcany – Bank Danych Lokalnych-GUS. [dostęp 2015-08-17].
  13. Sylwetka zawodowa Prof. dr hab. inż. Macieja Mazurkiewicza. [dostęp 2015-07-21].
  14. Profil Prof. dr hab. inż. Macieja Mazurkiewicza w bazie Ludzie Nauki portalu Nauka Polska.
  15. Życiorys senatora Stanisława Zająca na stronie jego żony senator Alicji Zając.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Józef Garbacik – redakcja, Studia z dziejów Jasła i powiatu jasielskiego, PWN Kraków 1964
  • Wiesław Hap, Ziemia Jasielska naszą Małą Ojczyzną, Jasło 2014, wyd.II, ​ISBN 978-83-63105-04-4
  • Władysława Kołodziej, Gabriela Ślawska, Gmina Skołyszyn: przeszłość i teraźniejszość, Skołyszyn: Urząd Gminy, 2006, ISBN 83-86744-73-1, OCLC 170018816.
  • Tadeusz Ślawski, Święcany. Zarys monograficzny, Skołyszyn: Stowarzyszenie Miłośników Skołyszyna i Okolicy, 1995, ISBN 83-86744-10-3, OCLC 69457921.
  • Edward Wojtuń, Pomniki, tablice i miejsca pamięci narodowej w Gminie Skołyszyn woj. krośnieńskie, Skołyszyn 1996,68, ​ISBN 83-86744-15-4

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]