Harklowa (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Harklowa
Widok na wieś
Widok na wieś
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jasielski
Gmina Skołyszyn
Wysokość 239–438 m n.p.m.
Liczba ludności (2014) 1628[1]
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-243
Tablice rejestracyjne RJS
SIMC 0359965
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Harklowa
Harklowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Harklowa
Harklowa
Ziemia 49°42′56″N 21°20′32″E/49,715556 21,342222
Centrum wsi
Infrastruktura społeczna
Szkoła podstawowa
Szkoła podstawowa
Zabytkowy kościół św. Doroty
Zabytkowa dzwonnica
Na kopalni
Cmentarz wojenny nr 15
Pomnik ofiar II wojny światowej

Harklowawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jasielskim, w gminie Skołyszyn nad rzeką Ropą.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Miejscowość jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej św. Doroty z kościołem z XIX wieku, należącej do dekanatu Dębowiec, w diecezji rzeszowskiej.

Od 1861 roku w Harklowej istnieje Kopalnia ropy naftowej.

W Harklowej urodziła się i mieszkała polska superstulatka – pani Aleksandra Dranka (1903-2014).

9 maja 2013 roku wieś obchodziła jubileusz 650-lecia lokacji przez króla Kazimierz Wielkiego.

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Harklowa leży w południowo-wschodniej Polsce w Obniżeniu Gorlickim na Pogórzu Karpackim. Wieś graniczy ze wschodu z Osobnicą, z zachodu z Głęboką i Kunową, od południa z Pagorzyną, od północy z Pustą Wolą, Sławęcinem poprzez rzekę Ropę i Przysiekami. Powierzchnia wsi wynosi 992,1 ha.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś Harklową, zwaną dawniej Hartlową Wolą założył król Kazimierzowi Wielki. Dokumentem wydanym w Dębowcu 9 maja 1363 r.[2]. ustanawia sołtystwo we wsi Harklowej i przenosi ją z prawa polskiego na prawo niemieckie. Odtąd Harklowa należy do dóbr królewskich, aż do pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku. Na sołtysa król powołuje Mikołaja Czocznera. W dokumencie lokacyjnym przeznacza król 6 łanów wolnych i 4 łany uprawne dla sołtysa, 1 dla kościoła, który ma być wybudowany, a 1 na wspólne pastwiska. Pozwala dalej król wybudować jedną karczmę wolną i na wieczne czasy nie wolno będzie budować nikomu drugiej karczmy; jeden wolny młyn na rzece Ropie wśród granic tej wsi, a to w miejscu, gdzie oba brzegi rzeki będą w granicach Harklowej. Mógł założyć tyle stawów, ile sam chciał. Miał pobierać trzeci grosz ze sądu od każdej sprawy sądowej, 6. grosz z czynszu, 6. miarę owsa czynszowego i daniny, tzw. gody. Miał to pobierać sołtys i jego następcy dwa razy do roku, a nie dwór królewski ani król. Daje król sołtysowi prawo do pozwalania osadzania się tamże zagrodników i komorników, a to dla użytku sołtysa według jego woli. Wszyscy kmiecie osiadli w Harklowej mieli odrabiać rocznie po 5 dni tzw. tłoków, a temu nie mogli się sprzeciwiać dzierżawcy. Król znosi wszystkie prawa polskie; kmieci miał sądzić sołtys, a sołtysa król według prawa niemieckiego. Sołtys miał zupełną władzę sądzenia w sprawach cywilnych i karnych. Miał również prawo sprzedać sołtystwo. W 1383 roku Jakusz z Kunowej w obecności wójta z Biecza odstąpił swoje sołtystwo w Harklowej synowi swojemu Klemensowi. Z kolei w 1399 roku Klemens sprzedał sołectwo szlachcicowi Wojtkowi ze Skołyszyna. Od 1460 roku wieś znajduje się w posiadaniu Jana Radwana z Kunowej i jego spadkobierców. Długosz pisze o Harklowej, zwanej przez niego Hartlową, że miała kościół parafialny, należała do króla Polski, że były w niej łany kmiece, młyn mający szerokie pola, z których płacono dzierżawę snopową kanonikowi czwartej prebendy św. Floriana w Krakowie, a wartość jej była wymieniana na czwartą część grzywny. W 1535 roku sołectwo wykupił Stanisław Winiarski, potem przechodzi w ręce kasztelana bieckiego Seweryna Bonera. W 1545 roku jako dziedzic większych dóbr z Harklową występuje abp gnieźnieński i bp krakowski Piotr Gamrat. Od niego sołectwo otrzymuje Zofia Ocieska, ktora następnie daruje je Janowi Ocieskiemu. W roku 1581 Harklowa należała do starostwa bieckiego i było w niej 11 łanów kmiecych, czterech komorników z bydłem i czterech bez bydła, jeden łan sołtysi, do karczmy należało 1 1/2 łana. W wykazie podatkowym z 1680 roku wieś liczy 5 łanów kmiecych, 3 komorników z bydłem, 4 komorników bez bydła i 1 łan sołtysi.

Za czasów austriackich sprzedawano królewszczyzny i Harklową nabył starosta biecki Wilhelm Siemieński. W roku 1858 odziedziczyła Harklową z wójtostwem po hr. Konstantym Siemieńskim na mocy testamentu oraz na skutek oświadczenia Wilhelma hr. Siemieńskiego z 27 sierpnia 1868 roku - Seweryna z hr. Siemieńskich hr. Kolawrath. Seweryna Siemieńska 13 czerwca 1870 roku sprzedała wieś Wandzie z Dobrzańskich Wittig. Po niej - 24 marca 1895 roku odziedziczył Harklową dr Witold Wittig. Do połowy XX wieku dobra dworskie w Harklowej pozostawały w posiadaniu Wittigów. W pierwszych latach XX wieku wieś miała powierzchnię 991 ha (815 ha obszar włościański i 176 ha dworski) i liczyła 1020 mieszkańców.

Kopalnictwo naftowe[edytuj | edytuj kod]

Ślady ropy naftowej odkryto w Harklowej w 1861 roku. W 1863 roku wykonano ręcznie pierwsze szyby naftowe. Takie były początki powstania kopalni. Wydobyciem ropy zainteresował się po 1865 roku Prosper Zborowski, dziedzic pobliskiego Skołyszyna, a prace wydobywcze kontynuowała zawiązana w 1871 roku z jego udziałem Spółka Harklowska. Przedsiębiorstwo posiadało wtedy 8 szybów kopanych o głębokościach od 19 do 55 m na 34 ha gruntów. W kolejnych latach następuje dalszy jego rozwój. W 1874 roku spółka ma 24 szyby, zatrudnia 30 robotników i wydobywa 450 ton ropy. Z kolei w 1881 roku działają 33 szyby w tym 31 wiercone na 87 ha i zatrudnieniu 56 pracowników. Pojawia się wiele innych podmiotów zajmujących się poszukiwaniem ropy. W 1889 roku wybudowano 5 kilometrowy rurociąg z kopalni do stacji kolejowej w Skołyszynie skąd koleją przewożono ropę do nowej rafinerii w Jaśle. Na początku XX wieku Spółka Harklowska wydobywa rocznie około 600 ton mając 120 szybów i działają jeszcze między innymi Galicyjskie Gwarectwo Naftowe Harklowa z 39 szybami i wydobyciem 529 ton, Galicyjskie Przedsiębiorstwo Naftowe- 25 szybów, produkcja 62 tony i Niemiecko Galicyjskie Akcyjne Towarzystwo Naftowe w Berlinie. Okres I wojny światowej przerywa działalność kopalni w Harklowej. Z kolei w okresie międzywojennym następuje dynamiczny rozwój wydobycia ropy i tak w 1926 roku osiąga ogółem 7488 ton. Podczas okupacji niemieckiej (1939-1945) kopalnię harklowską włączono do koncernu Beskiden. Po zakończeniu wojny upaństwowioną kopalnię przejęło Kopalnictwo Naftowe w Jaśle później w Krośnie, a obecnie w Sanoku. Pod koniec XX wieku z uwagi na wyczerpanie złoża rozpoczęto stopniową likwidację szybów.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Parafia rzymsko-katolicka zapewne została utworzona zaraz po przeniesieniu wsi na prawo magdeburskie, ale w roku 1365 jeszcze nie istniała. Długosz wspomina, że za jego czasów był w niej kościół. Według księgi probostw z roku 1529 uposażenie kościoła stanowił grunt położony w Harklowej i dziesięciny z gruntu wójtostwa; ze wsi zaś Harklowa otrzymał proboszcz 70 korców żyta, tyleż owsa i 70 groszy mesznego. Proboszcz zgodził się pobierać zamiast 70 korców żyta i owsa z dóbr wójtostwa - 4 korce żyta, 4 korce owsa i sumę 200 zł p.

Według zeznań z roku 1598 należały do kościoła 2 stajania pola i rola. Przysługuje również kościołowi prawo poboru drzewa 12 1/2 sążni kwadratowych opałowego i dawniej przysługiwało prawo poboru drzewa budulcowego na budowę, reperację budynków plebańskich.

Harklowa do roku 1889 posiadała kościół mały, drewniany, jednoramienny z przysionkiem zbitym z desek i zakrystię malutką. Ks. Hański powiększył kościół w roku 1889 o 9 m kw. i zbudował nową, obszerną zakrystię. 21 lipca 1894 r. kościół spłonął doszczętnie, pozostało tylko kilka niedopalonych belek.

Dzięki niestrudzonej pracowitości ks. Hańskiego i ofiarności i współdziałania miejscowego społeczeństwa powstał nowy kościół murowany, tynkowany w stylu ostrołukowym, bogato ciosem zdobiony. Jest jednonawowy, w kształcie krzyża, którego boczne ramiona stanowią dwie kaplice. Kościół jest długi na 30m, szerokość samej nawy wynosi 10 m. Ze strony zewnętrznej kościół jest wsparty 12 skarpami. W kościele są 3 ołtarze: wielki i 2 boczne. Kościół został zbudowany w roku 1896. Na dzwonnicy znajdowały się 2 dzwony: jeden z r. 1594, drugi z czasów późniejszych. Na rozkaz władz niemieckich w roku 1941 zostały zabrane. Kościół poświęcił 9 lipca 1906 r. ks. biskup sufragan przemyski Karol Fischer, nadając mu tytuł starego kościoła św. Doroty P.M.W okresie okupacji była aktywnym ośrodkiem ruchu oporu.

Historia wsi za "Kronika szkolna harklowska".

Zabytki i turystyka[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół parafialny p.w. św. Doroty, 1896 rok wraz z dzwonnicą wpisany do rejestru zabytków pod nr A-199 dnia 5 kwietnia 1990 roku[3]
  • Cmentarz nr 15 z okresu I wojny światowej w okręgu nr II Jasło
  • Cmentarz rzymsko-katolicki
  • Drewniana kapliczka datowana na lata 1875-1899
  • Park o powierzchni 2,5 ha[4]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Informacje na stronie gminy
  2. Stanisław Kuraś, Zbiór Dokumentów Małopolskich, Dokumenty z lat 1257-1420, PAN Kraków 1962 cz.I, lp 103
  3. Rejestr zabytków ruchomych województwa podkarpackiego – str. 33. [dostęp 2015-05-01].
  4. Zabytki – strona gminy. [dostęp 2015-05-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Józef Garbacik - redakcja, Studia z dziejów Jasła i powiatu jasielskiego, PWN Kraków 1964
  • Wiesław Hap, Ziemia Jasielska naszą Małą Ojczyzną, Jasło 2014, wyd.II, ISBN 978-83-63105-04-4
  • Władysława Kołodziej, Gabriela Ślawska, Gmina Skołyszyn: przeszłość i teraźniejszość, Skołyszyn 2006, ISBN 83-86744-73-1
  • Stanisław Kuraś, Zbiór Dokumentów Małopolskich, Dokumenty z lat 1257-1420, PAN Kraków 1962 cz.I
  • Ryszard Oleszkowicz, Skołyszyn. Zarys monograficzny, Skołyszyn 1998. wyd. II, ISBN 83-86744-50-2
  • Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno - statystycznym. Małopolska. T.III, Warszawa 1886
  • Praca zbiorowa, W Gminie Skołyszyn, Roksana Krosno 2000, wyd. I, ISBN 83-88126-85-7
  • Władysław Sarna, Opis powiatu jasielskiego, 1908 reprint JDK Jasło 1995, ISBN 83-903825-2-0
  • Tadeusz Ślawski, Początki i rozwój kopalnictwa naftowego na Podkarpaciu w historycznym zarysie, Biecz 1997, ISBN 83-86744-28-6
  • Zdzisław Świstak Słownik biograficzny znanych postaci Jasła i regionu, Jasło 1998, ISBN 83-86744-77-4
  • Mieczysław Wieliczko, Informator o miejscach walk i męczeństwa ludności w powiecie jasielskim w okresie II wojny światowej, Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, 1975
  • Mieczysław Wieliczko, Jasielskie w latach drugiej wojny światowej, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej wyd.I, 1974
  • Edward Wojtuń, Pomniki, tablice i miejsca pamięci narodowej w Gminie Skołyszyn woj. krośnieńskie, Skołyszyn 1996,68,ISBN 83-86744-15-4

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]