Alejandro Jodorowsky

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Alejandro Jodorowsky
Ilustracja
Prawdziwe imię i nazwisko Alejandro Jodorowsky Prullansky
Data i miejsce urodzenia 17 lutego 1929
Iquique
Zawód reżyser, scenarzysta, aktor
Lata aktywności od 1957
Odznaczenia
Wielki Oficer Orderu Zasługi Naukowej i Kulturalnej Gabrieli Mistral (Chile)
Strona internetowa

Alejandro Jodorowsky Prullansky (ur. 17 lutego 1929 w Tocopilla[1]) – chilijski artysta awangardowy, surrealista, głównie reżyser filmowy i teatralny, pisarz i autor komiksów.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie żydowskich emigrantów z Ukrainy. Ojcem był Jakub (Jaime) Chodorowski, matką Sara (Felicidad) Prullansky[2][3].

Jodorowsky rozpoczął swoją działalność artystyczną w bardzo młodym wieku, inspirowany przede wszystkim filmem i literaturą. Pierwsze wiersze opublikował w Chile w wieku 16 lat, rok później zadebiutował jako aktor, a w kolejnym stworzył trupę pantomimiczną Teatro Mimico. W 1953 napisał swoją pierwszą sztukę El minotauro (Minotaur).

W tym samym roku wyjechał do Paryża, by pobierać nauki pantomimy u Étienne Decroux , nauczyciela słynnego francuskiego mima Marcela Marceau. W 1954 rozpoczął współpracę z samym Marceau, do którego grupy teatralnej dołączył i dla którego napisał sztukę Klatka.

W 1957 tworzy swój pierwszy film La Cravate, będący adaptacją opowiadania Tomasza Manna z 1940 Die vertauschten Köpfe - Eine indische Legende (ang. The Transposed Heads).

W lutym 1962 Jodorowsky inicjuje razem z Fernando Arrabalem i Rolandem Toporem tzw. Mouvement panique (Ruch Paniczny), który opierał się na trzech podstawowych elementach: terrorze, humorze i spontaniczności. Patronem ruchu był grecki Pan, a inspiracją twórczość Luis Buñuela i teatr okrucieństwa Antonina Artauda. Jedną z form działalności był Teatr paniczny. Występy miały charakter eksperymentalny.

W latach 60. i 70. Jodorowsky pracował w Paryżu i Meksyku, wystawiając ponad sto przedstawień. Reżyserował zarówno własne sztuki, jak i sztuki napisane przez Becketta, Ionesco, Strindberga, czy Leonorę Carrington. Od 1966 zaczyna tworzyć komiksy w duchu Ruchu Panicznego, zarówno samodzielnie, jak i we współpracy z rysownikiem Jeanem „Moebiusem” Giraudem.

W tym samym czasie wraca do twórczości filmowej, kręcąc pierwszy, pełnometrażowy film - Fando i Lis, a dwa lata później surrealistyczny western Kret (El Topo). W 1973 powstaje Święta góra (La montaña sagrada).

W 1975 Jodorowsky rozpoczął pracę nad adaptacją Diuny Franka Herberta, jednakże prace nad filmem zostały przerwane. W 2013 roku powstał dokument Jodorowsky's Dune przedstawiający historię niedokończonego filmu[4].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Komiksy[edytuj | edytuj kod]

Dorobek literacki[edytuj | edytuj kod]

  • Cuentos pánicos (Editorial Novaro, 1963), ilustrado por Roland Topor
  • Teatro pánico (Editorial Novaro, 1965)
  • Juegos pánicos (Editorial Novaro, 1965)
  • El Topo, fábula pánica con imágenes (Editorial Novaro, 1970), guión original de El Topo
  • El loro de las siete lenguas (Grijalbo 1991, 2ª Ed. Siruela, 2005) Novela
  • La trampa sagrada: Conversaciones con Gilles Farcet (Grijalbo, 1991) Libro de entrevistas. Edición ampliada: Editorial Chandra, 2007
  • Donde mejor canta un pájaro (Grijalbo 1992, 2ª Ed. Siruela, 2002) Novela
  • Las ansias carnívoras de la nada (Grijalbo 1995, 2ª Ed. Siruela, 2006) Novela
  • Psicomagia (Seix Barral, 1995, 2ª edición ampliada: Siruela, 2007). Ensayo
    wydanie polskojęzyczne: Psychomagia, Okultura, 2012, ​ISBN 978-83-88922-35-0
  • Sombras al Mediodia (1995 Primera Edicion Dolmen escritores de chile)
  • Antología pánica (1996), recopilación de textos por Daniel González-Dueñas
  • Los Evangelios para sanar (Siruela, 1997, 2ª edición 2007) Ensayo
  • La sabiduría de los chistes (Obelisco, 1997), ilustraciones de George Bess Ensayo
  • El niño del jueves negro (Siruela, 1999) Novela
  • Albina y los hombres-perro (Grijalbo, México / Siruela, Madrid, 2000) Novela. Ilustraciones de François Boucq
  • No basta decir (Visor, 2000) Poesía
  • La danza de la realidad (Siruela, 2001) Memorias
    wydanie polskojęzyczne: Taniec rzeczywistości, Okultura, 2014, ​ISBN 978-83-88922-42-8
  • El paso del ganso (Visor, 2001) Relatos
  • La sabiduría de los cuentos (Obelisco, 2001) Ensayo
  • La escalera de los ángeles (Obelisco, 2001) Ensayo
  • El tesoro de la sombra (Siruela, 2003) Memorias
  • El dedo y la luna (Obelisco, 2004) Ensayo
  • Piedras del camino (Obelisco, 2004) Poesía
  • La vía del tarot (Siruela, 2004) Ensayo escrito con Marianne Costa
  • Yo, el tarot (Siruela, 2004) Ensayo y poesía
  • El maestro y las magas (Siruela, 2005) Memorias
    wydanie polskojęzyczne: Mistrz i czarownice, Okultura, 2011, ​ISBN 978-83-88922-33-6
  • Solo de amor (Visor, 2006) Poesía
  • Cabaret místico (Siruela, 2006) Filosofía y Psicología
  • Teatro sin fin (tragedias, comedias y mimodramas) (Siruela, 2007) Teatro
  • Correo terapéutico (La esfera de los libros, 2008) Ensayo
  • Manual de Psicomagia (consejos para sanar tu vida) (Siruela, 2009)
  • Pasos en el vacío (Visor, 2009) Poesía
  • Tres cuentos mágicos (para niños mutantes) (Siruela, 2009), incluye tres cuentos: Memorias de un niño bombero (semiautobiográfico), Loïe del cielo y La increíble mosca humana. Reeditado en Cuentos mágicos y del intramundo, incluye los tres mismos cuentos y „Cuentos del intramundo” (56 microcuentos) (Random House Mondadori, 2010)
  • Poesía sin fin (Editorial Huacanamo, 2009) Poesía completa
  • Metagenealogía (Siruela, 2011) Ensayo escrito con Marianne Costa

Teatr[edytuj | edytuj kod]

  • La fantasma cosquillosa (farsa iniciática) (1948)
  • La princesa Araña (1958)
  • Melodrama sacramental (1965)
  • Zaratustra (aventura metafísica) (1970)
  • El túnel que se come por la cola (auto sacramental pánico) (1970)
  • El Juego que todos jugamos (1970)
  • El mirón convertido (tragedia pánica) (1971)
  • El Ensueño (Paráfrasis de la obra de Augusto Strindberg) (1971)
  • Pedrolino (mimodrama ballet) (1998)
  • Ópera pánica (cabaret trágico) (2001)
  • Escuela de ventrílocuos (comedia absurda) (2002)
  • Las tres viejas (melodrama grotesco) (2003)
  • Hipermercado (paporreta infame) (2004)
  • El sueño sin fin (drama sublime) (2006)
  • Sangre real (drama antiguo) (2007).
  • Teatro sin fin (tragedias, comedias y mimodramas) (Ediciones Siruela, Madrid, 2007). Antología teatral que incluye todos los títulos anteriores.
  • Le gorille (El gorila) (2009), obra teatral inédita, inspirada en el relato Informe para una academia (Ein Bericht für eine Akademie, 1917), de Franz Kafka.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tak podaje sam artysta na oficjalnej stronie [1] (w jęz. hiszp.); w niektórych źródłach podaje się miasto Iquique
  2. Biografia Jodorowsky’ego
  3. genealogia matki
  4. Strona oficjalna Jodorowsky's Dune.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]