Andrzej Pityński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Andrzej Pityński
Data i miejsce urodzenia

15 marca 1947
Ulanów

Data i miejsce śmierci

18 września 2020[1]
Mount Holly, New Jersey

Zawód, zajęcie

rzeźbiarz

Narodowość

polska

Uczelnia

Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie

Rodzice

Aleksander
Stefania

Krewni i powinowaci

Michał Krupa

Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RP Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

Andrzej Piotr Pityński (ur. 15 marca 1947 w Ulanowie, zm. 18 września 2020 w Mount Holly w hrabstwie Burlington w stanie New Jersey) – polski rzeźbiarz mieszkający w Stanach Zjednoczonych. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się jako syn pary partyzantów antykomunistycznych, Aleksandra Pityńskiego ps. „Kula” i Stefanii Pityńskiej ps. „Perełka”. Był siostrzeńcem Michała Krupy ps. „Pułkownik”. Pod koniec lat 50. wraz z ojcem wspomagał i zaopatrywał aktywnych żołnierzy wyklętych, w tym Michała Krupę.

Ukończył liceum ogólnokształcące w Ulanowie, następnie Technikum Wodno-Melioracyjne w Trzcianie[2] uzyskując zawód technika melioranta. Pracował jako starszy pomiarowy w geodezji w Ulanowie. Rodzina Pityńskich była poddana prześladowaniu, w postaci rewizji, najścia domu, przeszukań, pobić ze strony funkcjonariuszy komunistycznych władz (wiązały się z poszukiwaniem Michała Krupy, nadal aktywnego partyzanta). W wyniku prowokacji służb specjalnych PRL wobec niego i ojca w grudniu 1967, sprokurowaniu bójki, obaj zostali skazani w pokazowym procesie w Ulanowie. Następnie wyprowadził się z Ulanowa, podjął naukę w Studium Nauczycielskim w Krakowie, po czym studiował rzeźbę na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u profesorów Mariana Koniecznego i Jerzego Bandury. Jako student stworzył popiersie Ignacego Paderewskiego ustawione przed Collegium Paderevianum w Krakowie. 3 października 1974 wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Początkowo utrzymywał się tam z pracy fizycznej na budowach, równocześnie studiując rzeźbę w Arts Students League w Nowym Jorku. Jego rzeźba pt. „Partyzanci I” stanowi upamiętnienie wspomnień autora ze spotkania z oddziałem partyzantów Michała Krupy z 1958. Monument był zrealizowany w 1979, został odsłonięty w 1983 w Bostonie, a ten dzień został nazwany przez władze miasta Dniem Partyzantów. W 2006 został przeniesiony w inne miejsce[3]. Inny pomnik „Partyzanci” autorstwa Pityńskiego stanął w Hamilton.

Został członkiem National Sculpture Society (NSS), profesorem rzeźby w Johnson Atelier Technical Institute of Sculpture w Mercerville, komendantem Placówki 123 SWAP[4].

W 1987 otrzymał obywatelstwo USA. W 1989 przyjechał ponownie do Polski. Był fundatorem i wykonawcą popiersia Jana Pawła II, ustawionego bez zgody władz na rynku w Ulanowie.

Jest autorem Pomnika Katyńskiego w Jersey City odsłoniętego w 1991 roku, upamiętniającego ofiary zbrodni katyńskiej popełnionej w 1940 roku przez radziecką policję polityczną NKWD na polskich jeńcach wojennych na polecenie Biura Politycznego KC WKP(b). W 2013 roku otrzymał Nagrodę Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich[5].

Zaprojektowany przez Andrzeja Pityńskiego w 2017 na zamówienie Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce pomnik ofiar rzezi wołyńskiej (1943–1944) po odlaniu w brązie w Gliwickim Zakładzie Urządzeń Technicznych miał zostać ustawiony w Parku Pamięci Narodowej w Toruniu[6][7].

Ostatnim dziełem Andrzeja Pityńskiego był pomnik Żołnierzy Wyklętych w Jaśle[8], którego projekt wykonał bezpłatnie. Odsłonięcie pomnika przedstawiającego Orła Białego atakowanego przez hydry symbolizujące okupanta i sprzyjające mu organizacje (Armię Czerwoną, Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych Związku Radzieckiego (NKWD), Urząd Bezpieczeństwa, Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą, Polską Partię Robotniczą, Komitet Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów Związku Radzieckiego (KGB), Milicję Obywatelską, Ochotniczą Rezerwę Milicji Obywatelskiej) został odsłonięty 27 września 2019 r.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Twórczość Andrzeja Pityńskiego.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nie żyje prof. Andrzej Pityński, twórca Pomnika Katyńskiego w New Jersey (pol.). dorzeczy.pl. [dostęp 2020-09-18].
  2. Historia szkoły | Zespół Szkół Techniczno-Weterynaryjnych w Trzcianie k. Rzeszowa, www.zstw.pl [dostęp 2018-11-21] (pol.).
  3. Polish Partisans Finds A Home In South Boston (ang.). mbta.com, 1 listopada 2014. [dostęp 2014-11-05].
  4. “Partyzanci” Andrzeja Pityńskiego. dziennik.com, 29 lutego 2012. [dostęp 2014-11-05].
  5. Nagroda Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich. Ewa Stachniak, 2013-06-11. [dostęp 2021-11-30].
  6. Pomnik Ofiar Rzezi Wołyńskiej. gazeta.pl. [dostęp 2018-05-08].
  7. Piotr Głuchowski: Pomnik Ofiar Rzezi Wołyńskiej wyląduje na Podkarpaciu. Nie chciał go nawet Rydzyk. wyborcza.pl, 11 października 2021. [dostęp 2021-10-11].
  8. Odsłonięcie Pomnika Żołnierzy Wyklętych w Jaśle | Moje Jasło, mojejaslo.pl, 28 września 2019 [dostęp 2019-09-28] (pol.).
  9. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 99, nr 6 z 15 grudnia 1989. 
  10. M.P. z 1996 r. nr 55, poz. 509
  11. M.P. z 2018 r. poz. 40
  12. Prezydent wręczył Ordery Orła Białego. prezydent.pl, 2017-11-11. [dostęp 2017-11-11].
  13. Odznaka Zasłużony dla Województwa Podkarpackiego. bip.podkarpackie.pl. [dostęp 2017-12-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]