Ignacy Jan Paderewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ignacy Jan Paderewski
Ignacy Paderewski 02.jpg
Ignacy Jan Paderewski (1921)
Data i miejsce urodzenia 18 listopada 1860
Kuryłówka, gubernia podolska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 29 czerwca 1941
Nowy Jork, Nowy Jork, USA
Narodowość polska
Dziedzina sztuki muzyka
Styl neoromantyzm
Ważne dzieła Symfonia h-moll
Koncert fortepianowy a-moll
Fantazja polska
Ignacy Jan Paderewski
Ignacy Jan Paderewski.PNG
Prezydent Ministrów
Okres od 18 stycznia 1919
do 27 listopada 1919
Poprzednik Jędrzej Moraczewski
Następca Leopold Skulski
Minister spraw zagranicznych
Okres od 16 stycznia 1919
do 9 grudnia 1919
Poprzednik Leon Wasilewski
Następca Władysław Wróblewski (p.o.)
Przewodniczący Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej
Okres od 9 grudnia 1939
do 24 czerwca 1941
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski Złoty Wawrzyn Akademicki Kawaler Orderu Korony Rumunii Komandor Orderu Korony Włoch Krzyż Wielki Orderu Karola III (Hiszpania) Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Królestwo Włoch) Order Imperium Brytyjskiego 1917–1935 (cywilny) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Jedyny zachowany dom Paderewskiego – dworek w Kąśnej Dolnej, nieopodal Tarnowa
Fortepian Paderewskiego ofiarowany polskiej ambasadzie w Waszyngtonie
Paderewski gra Chopinowskiego walca Op. 64, nr 2. Nagranie z 1917 r.

Ignacy Jan Paderewski herbu Jelita (ur. 6 listopada?/18 listopada 1860 w Kuryłówce, zm. 29 czerwca 1941 w Nowym Jorku) – polski pianista, kompozytor, działacz niepodległościowy i polityk. W 1919 roku sprawował funkcje premiera i ministra spraw zagranicznych RP[1]. Paderewski był absolwentem Instytutu Muzycznego (póź­niej­szego Konserwatorium Warszawskiego)[2]. Otrzymał m.in. Order Orła Białego, francuski Krzyż Wielki Legii Honorowej oraz tytuł Rycerza Wielkiego Krzyża Orderu Imperium Brytyjskiego[3].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Ignacy Jan Paderewski przyszedł na świat w Kuryłówce na Podolu w 1860. Matka, Poliksena z domu Nowicka, córka Zygmunta, filomaty i przyjaciela Adama Mickiewicza, zmarła kilka miesięcy po jego narodzinach. Jedynym opiekunem Ignacego i jego starszej siostry Antoniny był ojciec – uczestnik powstania styczniowego, który za udział w nim odbył karę roku więzienia w Kijowie, a następnie zarabiał na życie jako administrator jednego z majątków na Podolu.

Rodzice Paderewskiego pochowani zostali na cmentarzu w Żytomierzu. W tym czasie małym Paderewskim opiekowała się ciotka. Duży wpływ na jego wychowanie wywarł były powstaniec listopadowy, Michał Babiński[potrzebne źródło]. Zajmował się on nauczaniem dziecka historii, geografii, języka francuskiego i literatury polskiej. Młody Paderewski od dzieciństwa przejawiał uzdolnienia muzyczne, początkowo grając na starym rodzinnym fortepianie.

W latach 1872–1878 zdobył wykształcenie w warszawskim Instytucie Muzycznym, noszącym od 1919 roku nazwę Konserwatorium Warszawskie. Tam studiował grę na fortepianie pod kierunkiem Rudolfa Strobla, Juliusza Janoty, Romana Schloczera i jego brata Pawła Schloczera. Z przedmiotów teoretycznych kształcił się pod kierunkiem Gustawa Regulskiego, który był uczniem Hektora Berlioza[4]. Po ukończeniu szkoły z odznaczeniem otrzymał posadę nauczyciela kursu średniego fortepianu w tejże szkole. Paderewski utrzymywał się, grając na przyjęciach, komponując i wykonując własne utwory, a także udzielając lekcji gry. W 1880 roku poślubił Antoninę Korsakównę. Pomimo zachwytów otoczenia, sam twierdził, iż musi jeszcze wiele się nauczyć – przez to potrafił ćwiczyć nawet po 12 godzin dziennie. W 1881 roku, po śmierci żony (która pozostawiła go z kalekim kilkumiesięcznym synem Alfredem), wyjechał doskonalić swój warsztat do Berlina.

Kariera muzyczna[edytuj | edytuj kod]

W czasie zagranicznych wojaży Paderewski spotkał m.in. słynną polską aktorkę Helenę Modrzejewską. Ta, zafascynowana jego talentem, podarowała mu pokaźną sumę pieniędzy. Za tę kwotę mógł kontynuować naukę w Wiedniu pod kierownictwem Teodora Leszetyckiego. Jego mistrz polecił go później na posadę nauczyciela gry na fortepianie w Strasburgu. Pierwszy większy sukces odniósł, debiutując jako pianista w 1887, a w 1888 roku miał miejsce jego pierwszy duży koncert w Paryżu. Tam też spotkał i zaprzyjaźnił się z kompozytorem Camille Saint-Saëns.

Później przez pewien czas przebywał w Londynie, gdzie koncertował między innymi przed samą królową Wiktorią. Wielkim sukcesem okazało się jego pierwsze tournée po Stanach Zjednoczonych w latach 1891–1892, na które Paderewski zmuszony był się udać z powodu kłopotów finansowych. Na stałe zamieszkał w USA. Zyskał sobie ogromną popularność, nazywany był „największym ze wszystkich”, „mistrzem”, „królem pianistów”, „czarodziejem klawiatury”. Podczas koncertowania w USA odniósł kontuzję dłoni, myślał nawet o zakończeniu kariery. Sprawność dłoni przywrócił mu Friedrich Lange – pionier niemieckiej chirurgii w Stanach. W 1899 roku Paderewski ożenił się z Heleną Marią Górską z domu Rosen, czym sprawił zawód wielu wielbicielkom urzeczonym jego talentem i wyglądem (zwłaszcza długimi, falującymi włosami). Pomimo zakupienia dworku w Kąśnej Dolnej k. Tarnowa państwo Paderewscy osiedli w Szwajcarii, w posiadłości Riond-Bosson w Tolochenaz koło Morges, niedaleko Lozanny.

Paderewski skomponował swoje jedyne dzieło sceniczne, operę Manru, na przełomie stulecia. Jej prapremiera odbyła się w Dreźnie 29 maja 1901 roku, a wkrótce zaprezentowano dzieło we Lwowie. Prapremiera amerykańska odbyła się w Metropolitan Opera 14 lutego 1902 roku. Odbyło się jeszcze 9 przedstawień w tym samym sezonie, po czym dzieło zdjęto z afisza i nigdy nie zostało wznowione. Manru pozostaje jedyną operą skomponowaną przez Polaka, wystawioną w Metropolitan Opera.

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Na zlecenie Paderewskiego w 1908 roku rzeźbiarz Antoni Wiwulski wykonał pomnik upamiętniający zwycięstwo wojsk polskich w bitwie pod Grunwaldem. Monument został odsłonięty w 1910 roku w Krakowie, w obecności ponad 150 tys. osób[5]. Paderewski wygłosił wówczas przemówienie o charakterze niepodległościowym.

Po wybuchu I wojny światowej zaczął prowadzić szeroko zakrojoną działalność dyplomatyczną na rzecz Polski i Polaków, wykorzystując swą popularność na Zachodzie. Paderewski zbierał m.in. fundusze na pomoc ofiarom wojny i był jednym ze współzałożycieli komitetów pomocy Polakom w Paryżu i Londynie. W 1915 roku wraz z Henrykiem Sienkiewiczem założył w Vevey Szwajcarski Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. W tym samym roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie kontynuował swą działalność. Przed każdym ze swoich występów przemawiał na temat postulowanej przez niego niepodległości Polski. W krótkim czasie udało mu się zbliżyć do doradcy prezydenta Wilsona, Edwarda House’a. Później spotkał się z samym prezydentem, któremu w styczniu 1917 roku przekazał memoriał na temat Polski. Być może z tego powodu sprawa polskiej niepodległości znalazła się w słynnych 14 punktach Wilsona. W sierpniu 1917 roku został przedstawicielem na USA Komitetu Narodowego Polski z Romanem Dmowskim na czele.

Po powrocie do kraju Józefa Piłsudskiego i powierzeniu przez niego misji formowania rządu Jędrzejowi Moraczewskiemu, również i Paderewski powrócił do Polski. 25 grudnia 1918 roku pojawił się w Gdańsku, skąd następnie udał się do Poznania. Jego przybycie do stolicy Wielkopolski i entuzjastyczne przywitanie stało się impulsem do wybuchu zakończonego sukcesem powstania. Po przyjeździe do Warszawy, Paderewski spotkał się z Piłsudskim i podjął się roli mediatora pomiędzy nim a obozem Dmowskiego. 16 stycznia 1919 roku został premierem, pełniąc również funkcję ministra spraw zagranicznych[6].

Wraz z Romanem Dmowskim jako delegat pełnomocny reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w Paryżu[7], zakończonej podpisaniem traktatu wersalskiego, kończącego I wojnę światową. W tym czasie wsparł gen. Tadeusza Rozwadowskiego w jego planach tworzenia Legionu Amerykańskiego, który miał walczyć w Polsce z bolszewikami. W wyniku tych działań powstała polsko-amerykańska Eskadra Lotnicza im. Tadeusza Kościuszki. Paderewskiemu nie udało się zrealizować wszystkich założeń strony polskiej, jednak dał się poznać jako sprawny negocjator i dyplomata. Pomimo tego jego bezpartyjny rząd był krytykowany w kraju zarówno przez lewicę, jak i prawicę. Paderewski wiedział, iż jego gabinet ma charakter tylko i wyłącznie przejściowy, dlatego w grudniu 1919 podał się do dymisji[8]. Następnie wyjechał do Szwajcarii, aby odpocząć od polityki.

Powrócił jednak do Polski w kulminacji wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku. Został wysłannikiem rządu polskiego do Ligi Narodów. Wkrótce jednak zrezygnował z tej funkcji w 1921 roku.

Należał do „Bohemian Club” jako honorowy członek niejawnego ugrupowania.

Ostatnie lata[edytuj | edytuj kod]

Ignacy Jan Paderewski

W 1922 roku wyjechał ponownie do USA, gdzie powrócił do koncertowania. Za odbycie trasy koncertowej po Stanach udało mu się zarobić 500 tys. dolarów, sumę jak na owe czasy astronomiczną. Później zajął się także działalnością charytatywną (w 1932 roku na występ Paderewskiego w Madison Square Garden przybyła rekordowa liczba widzów – 16 tys., a dochód z tego koncertu artysta przeznaczył na bezrobotnych amerykańskich muzyków). W tym czasie otrzymał wiele tytułów i odznaczeń, m.in. tytuł lordowski od brytyjskiego monarchy Jerzego V[9].

Po śmierci Piłsudskiego w 1935 roku Paderewski współtworzył tzw. Front Morges[a]. Organizacja ta, opozycyjnie nastawiona wobec polskiego reżimu autorytarnego, miała charakter centroprawicowy, a jednym z jej głównych założycieli był generał Władysław Sikorski. Front Morges domagała się demokratyzacji życia politycznego w kraju, ale również postulowała wybór Paderewskiego na prezydenta Polski.

26 maja 1939 przeszedł zawał serca przed planowanym koncertem w Nowym Jorku, na który zostało wyprzedanych ok. 16 tys. biletów[10].

Po wybuchu II wojny światowej Paderewski wszedł w skład władz Polski na uchodźstwie. Został przewodniczącym Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, która stanowiła substytut Sejmu na emigracji. We wrześniu 1940 roku, mimo podupadającego zdrowia, udał się raz jeszcze do USA, by działać na rzecz Polski. Spowodował między innymi uzyskanie przez rząd Sikorskiego kredytów na uzbrojenie Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. W czasie II wojny światowej jego nazwisko naziści niemieccy umieścili na liście wrogów III Rzeszy tzw. Czarnej Księdze.

Paderewski zmarł na zapalenie płuc[11] 29 czerwca 1941 roku o jedenastej rano, w pokoju hotelowym Hotelu Buckingham na Manhattanie[12][13]. Następnego dnia premier Rządu RP na uchodźstwie i Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski wydał rozkaz nr 11, w którego ostatnich słowach napisał:

Naród polski okryty głęboką żałobą po pamięci I. J. Paderewskiego traci z Jego odejściem od nas na zawsze jednego z największych swych duchów przewodnich. Cześć Jego pamięci! Rozkaz niniejszy odczytać przed frontem oddziałów i na pokładach okrętów Rzeczypospolitej Polskiej.

Pierwotnie pochowano go na Narodowym Cmentarzu w Arlington w pobliżu Waszyngtonu. Jednak 29 czerwca 1992 roku trumnę z jego prochami sprowadzono do Polski, gdzie spoczęła w krypcie archikatedry św. Jana w Warszawie. Pośmiertnie odznaczony orderem wojennym Virtuti Militari[14].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Lawrence Alma-Tadema, Portret Ignacego Jana Paderewskiego, 1891

7 stycznia 1880 roku Ignacy Jan Paderewski poślubił pochodzącą z Kresów Wschodnich Antoninę Korsak, absolwentkę Instytutu Muzycznego w Warszawie. Ślub odbył się w Rudni na Wołyniu – majątku panny młodej. Antonina zmarła 9 miesięcy później, 18 października 1880 roku, krótko po porodzie[12]. Ich syn, Alfred urodził się 9 października 1880 roku z chorobą Heinego-Medina[15]. Zmarł on w 1901 roku, w wyniku powikłań związanych z chorobą krążenia[16].

31 maja 1899 roku Paderewski ożenił się ponownie, z Heleną Marią Górską z domu Rosen, wywodzącą się z rodziny spolonizowanych inflanckich Niemców. Ślub odbył się w kościele Świętego Ducha w Warszawie. Helena Paderewska zmarła 16 stycznia 1934 roku[17].

Braćmi przyrodnimi Ignacego Jana Paderewskiego byli Józef Paderewski (1875–1958), wieloletni nauczyciel gimnazjalny w Bydgoszczy i Stanisław Paderewski (1875–1914), polski inżynier górniczy oraz porucznik Legionów Polskich, który poległ 14 listopada 1914 roku w bitwie pod Krzywopłotami.

Odznaczenia, tytuły i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Ordery
Doktoraty honoris causa
Inne

Jako patron[edytuj | edytuj kod]

Tablica pamiątkowa na ścianie koszalińskiego amfiteatru
Instytucje
Miejsca publiczne
Szkoły

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1991 roku powstał biograficzny film dokumentalny pt. Powrót Paderewskiego w reżyserii Aliny Czerniakowskiej.

11 listopada 2003 roku w parku im. Henryka Jordana w Krakowie odsłonięto popiersie Ignacego Paderewskiego zrealizowane w ramach projektu „słynni Polacy XX w.” (IV.6). 3 listopada 1985 roku jedną ze skał w Skamieniałym Mieście w Ciężkowicach nazwano Basztą I.J. Paderewskiego i zamontowano na niej tablicę upamiętniającą kompozytora[28].

29 października 2010 roku Sejm RP przyjął uchwałę, w której uczcił pamięć Ignacego Jana Paderewskiego w 150. rocznicę jego urodzin[29]. Z tej samej okazji Poczta Polska wydała znaczek pocztowy z fotografią pianisty[30].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nazwa pochodzi od miejscowości, gdzie znajdowała się rezydencja Paderewskiego w Szwajcarii i gdzie ogłoszono deklarację ideową ugrupowania.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Paderewski Ignacy Jan. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2015-05-11].
  2. Ryszard Zimak: Przemówienie J.M. Rektora, prof. zw. Ryszarda Zimaka, wygłoszone podczas Inauguracji Nowego Roku Akademickiego 2012/2013. chopin.edu.pl, 4 paź­dzier­nika 2012. [dostęp 2015-05-11].
  3. Jan Paderewski. radawarszawy.um.warszawa.pl. [dostęp 2015-05-11].
  4. Piotr Świerc, Wspomnienia o Paderewskim', Kalendarz Opolski na rok 1971, s. 216.
  5. R. Dmowski, Polityka polska i odbudowa Państwa.
  6. Ignacy Jan Paderewski – mąż stanu, który łagodził obyczaje. polskieradio.pl, 16 stycznia 2015. [dostęp 2015-05-11].
  7. Eugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918–1919. przypisy Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, t. I Wrocław 2010, s. 25.
  8. Ryszard Jaśkowski: Rząd premiera Ignacego Jana Paderewskiego. spchd.lca.pl. [dostęp 2015-05-11].
  9. Koncert Fundacji Ava Arte. muzeumpilsudski.pl. [dostęp 2015-05-11].
  10. Ignacy Paderewski uległ atakowi serca. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 119 z 28 maja 1939. 
  11. Ignacy Jan Paderewski (1860–1941).
  12. 12,0 12,1 Kalendarium. Państwowa Szkoła Muzyczna w Koninie.
  13. Serce Paderewskiego. pilsudzki.org.
  14. Krzysztof Filipow: Order Virtuti Militari. Białystok: Łuk, 1992, s. 51. ISBN 83-85183-27-2.
  15. Art Wielgus: The Man Behind the Star 150th anniversary of Paderewski's birth (ang.). author-me.com. [dostęp 2015-05-11].
  16. Maciej Łukas Gołębiowski: Ignacy Jan Paderewski – wielki artysta, wielki Polak. HFM.pl. [dostęp 04-2011].
  17. Piotr Majewski, Posłowie i Senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939. Słownik biograficzny, tom IV M-P, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa, 2009, s. 306–307.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 18,5 18,6 18,7 Małgorzata Perkowska-Waszek Mała kronika życia artysty i męża stanu (1860–1941)
  19. Lista nazwisk osób odznaczonych Orderem Virtuti Militari (pol.). [dostęp 8 maja 2010].
  20. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 15.
  21. Polskie Radio Historia – Ignacy Jan Paderewski (pol.) [dostęp 2011-10-12].
  22. Rocznik Polskiej Akademii Literatury, Warszawa 1937, s. 256.
  23. Małgorzata Perkowska-Waszek: Diariusz koncertowy Ignacego Jana Paderewskiego. 1990, s. 73
  24. Doktoraty HC. uw.edu.pl. [dostęp 21 lutego 2011].
  25. Ignacy Paderewski we Lwowie.
  26. Honorowi i zasłużeni obywatele Miasta Poznania. [dostęp 2013-02-17].
  27. Archiwum Korporacyjne – Archiwum i Muzeum Polskich Korporacji Akademickich.
  28. Wiesław Szura, Wiesław Ziomek: Skamieniałe Miasto w Ciężkowicach. Tuchów: Mała Poligrafia Redemptorystów w Tuchowie. ISBN 978-837631-524-9.
  29. M.P. z 2010 r. Nr 94, poz. 1074
  30. Andrzej Polakowski: Zarządzenie nr 116/2010. bip.poczta-polska.pl, 15 listopada 2010. [dostęp 2015-05-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • I.J. Paderewski, Szopen. Warszawa 1926. Nakładem czasopisma „Muzyka”
  • Ignacy Jan Paderewski, Pamiętniki. Spisała Mary Lawton. Przekład z j. ang.: W. Lisowska i T. Mogilnicka. Wstęp: Witold Rudziński. Kraków, P. W. M. [1961]
  • Władysław Dułęba, Zofia Sokołowska, Ignacy Jan Paderewski – Mała kronika życia pianisty i kompozytora. Wstęp: Tadeusz Szeligowski. Ilustracje. Kraków, P. W. M. [1960]. Wyd. II, zmienione [1976]
  • Henryk Opieński, I. J. Paderewski. Esquisse de sa vie et de son oeuvre. Lausanne, Éditions SPES, 1928, 2e édition 1948
  • Werner Fuchss, Paderewski: reflets de sa vie. Genève: La Tribune, coll. « Un homme, une vie, une œuvre », 1981, 278 p.
  • Éric Lipmann, Paderewski, l’idole des années folles. Paris, Balland, 1984. 341 p.
  • Bogusław Raba, Między romantyzmem a modernizmem. Twórczość kompozytorska Ignacego Jana Paredrewskiego. Wrocław, Wydawnictwo UWr, 2010, s. 267

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]