Argania żelazna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Argania żelazna
Argania żelazna: zdjęcie
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad astrowych
Rząd wrzosowce
Rodzina sączyńcowate
Rodzaj argania
Gatunek argania żelazna
Nazwa systematyczna
Argania spinosa L.) Skeels
Bull. Bur. Pl. Industr. U.S.D.A. 227:28. 1911
Synonimy

Argania sideroxylon Roem. & Schult..
Sideroxylon spinosum L.[2]

Argania spinosa.jpg
Sawanna z drzewami arganowymi na północny wschód od Tarudant.
Owoce i nasiona

Argania żelazna, argania żelazodrzew, olejara żelazna, tłuścianka żelazna, drzewo arganowe[3] (Argania spinosa (L.) Skeels) – gatunek drzewa z monotypowego rodzaju Argania z rodziny sączyńcowatych. Endemit występujący wyłącznie w regionie Sus w południowym Maroku, pomiędzy As-Sawirą, a Agadirem na terenach obejmujących 700-800 tys. hektarów. Ocenia się, że na terenie tym występuje około 21 milionów drzew arganowych, odgrywających ważną rolę w funkcjonowaniu tego środowiska. Notuje się jednak ciągły spadek ich liczby. Zdziczałe drzewa tego gatunku rosną także w południowej Hiszpanii[2].

Morfologia[edytuj]

Pokrój 
Drzewo osiągające 4-10 m wysokości. Gałęzie cierniste[3]. Pień arganii jest często poskręcany i sękaty, co pozwala kozom wspinać się na drzewa i zjadać ich liście oraz owoce.
Liście
Łopatkowatego kształtu są skupione w szczytowych partiach gałązek[3].
Kwiaty
Drobne, skupione w pęczkach w kątach liści. Kielich i korona kwiatu pięciokrotne, korona kubeczkowata. Jeden okółek 5 płodnych pręcików i okółek 5 prątniczków otacza pojedynczy słupek[3].
Owoce 
Jajowata jagoda o długości do 5 cm. Zawiera 2–3 złączone nasiona o bardzo twardych łupinach, przypominających pestkę[3]. Owoc początkowo zielony, po dojrzeniu jasnożółty. Egzokarp jest gruby, kleisty i gorzki. Mezokarp i endokarp jest mięsisty i przesycony nieprzyjemnym w smaku sokiem mlecznym[4][5].

Systematyka[edytuj]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG IV z 2016)

Należy do podrodziny Sapotoideae, rodziny sączyńcowatych Sapotaceae, rzędu wrzosowców, grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots)[1].

Zastosowanie[edytuj]

Z nasion wytwarzany jest jadalny olej arganowy, wykorzystywany również do oświetlenia i wyrobu mydeł. Wytłoki z nasion wykorzystywane są jako pasza dla wielbłądów, owiec, bydła i kóz. W wyniku fermentacji miąższu owoców uzyskiwany jest napój alkoholowy o nazwie mahia d'Argan[3].

Drewno służy do wyrobu mebli oraz dobrej jakości węgla drzewnego[3].

Przypisy

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-28].
  2. a b Argania spinosa (ang.). USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network – (GRIN). [dostęp 26 grudnia 2008].
  3. a b c d e f g Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  4. Argania spinosa (L.) Skeels (ang.). FAO. [dostęp 2013-09-04].
  5. Argania spinosa (ang.). worldagroforestry.org. [dostęp 2013-09-04].