Awalokiteśwara

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Avalokitesvara z tysiącem ramion
Bogini Guanyin, Kuala Lumpur

Awalokiteśwara (skt. अवलोकितेश्वर trl. Avalokiteśvara, ang. Avalokiteshvara, dosł. Pan patrzący w dół ([na świat], tzn. ze współczuciem); tyb. སྤྱན་རས་གཟིགས།, Wylie: spyan ras gzigs, wymowa: Czenrezig lub Cienrezig – jest jednym z najważniejszych bodhisattwów w buddyzmie mahajany i wadżrajany, uosabiającym współczucie.

Avalokiteśwara w buddyzmie tybetańskim[edytuj | edytuj kod]

W wadżrajanie praktyka związana z tym aspektem buddy rozwija współczucie i prowadzi medytującego do stanu buddy. Jego imię bywa niekiedy tłumaczone jako "Słuchający płaczów świata", "Kochające Oczy"[potrzebne źródło]. Istnieje wiele form Avalokiteśvary, lecz podstawowa i najbardziej popularna to czteroramienny budda o kolorze kryształu siedzący w pozycji medytacyjnej, w lewej ręce trzymający kwiat lotosu a w prawej malę.

Adepci buddyzmu tybetańskiego uważają, że kolejnymi inkarnacjami Avalokiteśwary są Dalajlamowie (szkoła Gelugpa) i Karmapowie (szkoła Kagyupa).

Avalokiteśwara w buddyzmie dalekowschodnim[edytuj | edytuj kod]

W Chinach od ok. IX wieku czczona jest żeńska forma bodhisattwy współczucia, bogini Guanyin (觀音, pinyin: Guānyīn) lub Guanshiyin 観世音. Formy te przyjęły się w buddyzmie koreańskim, północnowietnamskim i japońskim (jap. Kannon 観音, lub Kanzeon 観世音; kor. Kuanŭm 관음 lub Kuanseŭm bosal 관세음보살; wiet. Quan Âm lub Quan Thế Âm Bồ Tát). Guanyin jest skrótem od Guanshiyin i oznacza dosłownie "Postrzegająca Dźwięki Świata".

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kiedy rozpoczął się kult Awalokiteśwary w Indiach dokładnie nie wiadomo. Prawdopodobnie po raz pierwszy imię tego bodhisattwy pojawia się w Suvarṇaprabhāsa sūtra, jednak trudno jest określić datę powstania tej sutry. Można być pewnym, że istniała już w I w. skoro jeden z pierwszych propagatorów buddyzmu w Chinach – Kāśyapa Mātaṇga – prowadził dyskusję na temat tej sutry jeszcze w Indiach, przed przybyciem do Chin[1].

W północnych Indiach kult tego bodhisattwy rozwinął się ok. III w i osiągnął apogeum w VII w. Notują to w swoich dziełach chińscy podróżnicy po Indiach – Faxian i Xuanzang. Obaj zresztą darzyli Awalokiteśwarę wielkim szacunkiem[2]. Jednak od VIII w. buddyzm zaczął tracić w Indiach popularność i po zniszczeniach ostoi buddyzmu – klasztorów – przez muzułmanów, praktycznie w XII w. zniknął.

Kult Awalokiteśwary został w połowie VII w. wprowadzony do Tybetu przez króla Songcena Gampo. Wkrótce stał się tam najpopularniejszym ze wszystkich buddów i bodhisattwów. Traktowano go i traktuje się go dalej jako przedstawiciela Buddy i strażnika wiary buddyjskiej. I jego kult będzie zapewne istniał do pojawienia się Maitrei na ziemi[3].

Zarówno w Indiach jak i w Tybecie Awalokiteśwara był zawsze identyfikowany pod postacią męską. Gdy bodhisattwa ten został wprowadzony do Chin, również obdarzony był męską postacią. Faxian i Xuanzang także nie znali go jeszcze w postaci żeńskiej. Jednak prawdopodobnie pierwsze wyobrażenia Awalokiteśwary w postaci żeńskiej pojawiły się w w Chinach w VII w. a w wieku XII były już powszechne – także w Korei i Japonii[4].

Ilość wyobrażeń poszczególnych buddów i bodhisattwów przedstawionych np. w grotach Longmen, informuje o ich popularności w różnych okresach. Znajduje się tam najwięcej wyobrażeń Buddy Amitabhy – 222. Awalokiteśwara jest reprezentowany przez 197 wyobrażeń. Budda Siakjamuni występuje w 94 wyobrażeniach, a Maitreja – w 62.

Maitreja największą popularnością cieszył się na początku VI w. jednak bardzo szybko, bo jeszcze przed połową tego wieku, popularność Awalokiteśwary przewyższyła kult Maitrei. Wiek VII to już całkowity tryumf Amitabhy i Awalokiteśwary; ilość ich wyobrażeń przewyższa kilkakrotnie wyobrażenia Siakjamuniego i Maitrei[5].

Na powstanie żeńskiej formy tego bodhisattwy złożyły się dwie postacie; jedna z panteonu tybetańskiego, druga z legendy chińskiej. W buddyzmie tybetańskim boską emanacją bodhisattwy Awalokiteśwary jest Tara, która jest bóstwem żeńskim. Legenda chińska związana była z Miao Shan – mniszką-księżniczką.

                              Schemat powstania żeńskiej formy bodhisattwy
     
                                                 BODHIBUDDA AMITABHA
                                        (pierwotne wcielenie zasady współczucia)
                                                   ↓
                                BODHISATTWA AWALOKITEŚWARA
                              (wtórne wcielenie zasady współczucia)
                             ↓                                 
                        TARA                                          MIAO SHAN
           (boska emanacja bodhisattwy – żeńska)     (i inne symbole współczucia – forma żeńska)
                             ↓                                           ↓
                             --------------------------------------------
                                               ↓
                                            GUANYIN
                                            (żeńska)

Podstawowe formy Awalokiteśwary[edytuj | edytuj kod]

Poniżej uwidoczniono główne formy bodhisattwy Awalokiteśwary[6]. Jednak nawet bodhisattwowie noszący to samo imię, np. Padmapāṇi – mogli się różnić w zależności od tego, czy np. reprezentowali formę tantryczną czy nietantryczną oraz czy są związani z sādhaną.

W krajach buddyzmu Azji południowo-wschodniej, Awalokiteśwara prawie zawsze nosił nazwę Lokeśwara.

  • I. Jednogłowa
1. Ludzka forma
A. Awalokiteśwara. Mudra: namahkāra (dewocjonalna). Symbole: różaniec i różowy lotos
B. Padmapāṇi. Mudra: vara (miłosierdzie, dobroczynność). Symbole: waza i lotos. Szczególny znak: Amitabha w koronie
C. Awalokita jako budda
D. Simhanādāvalokiteśwara. Pozycja: siedzi na ryczącym lwie. Szczególny znak: półksiężyc we włosach.
E. Nīlakaṇṭhāryāvalokiteśvara.
F. Trailokyavaśamkara–lokeśvara.
G. Hariharihariuvāhanodbhava.
2. Ludzka forma z emanacjami
A. Awalokiteśwara: z emanacjami 12 ukoronowanych" buddów. Symbol: lotos
B. Simhanāda-lokeśvara z emanacjami 5 buddów
3. Czwororamienna.
A. Forma inkarnowana w dalajlamie. Mudra: namahkāra. Symbole: lotos, waza, różaniec lub mudry
B. Górne ręce: mudra namahkāra. Dolne ręce: mudra dhyāna (medytacyjna), trzyma patrę (miskę żebraczą))
C. Mudra: dharmacakra (obracająca Koło Dharmy)
D. Rakta-lokeśvara
4. Od dziesięciu do osiemnastu ramion
A. Dziesięcioramienna. Mudra: añjali- trzymająca Tārę
B. Padmanarteśvara
5. Dogmatyczna forma Awalokiteśwary
A. Dwunastoramienna (Nāmasangiti?)
6. Od sześciu do dwudziestu ramion
A. Amoghapāśa. Mudra: namahkāra lub dharmacakra. Szczególny atrybut: pāśa (lasso). Symbole: różaniec, lotos, łuk itd.
  • II. Trzygłowa
1. Trzecie oko, cztery ramiona. Mudra: vara. Symbole: różaniec, padma (lotos), łuk i strzała.
2. Hālāhala-lokeśvara
  • III. Pięciogłowa
1. Māyājālakramāryāvalokiteśvara. Trzecie oko, dwanaście ramion.
2. Trzecie oko, dwadzieścia cztery ramiona. Mudra: aňjali (pozdrawiająca), namahkāara, dhyāna
  • IV. Jedenastogłowa (skt. Ekadaśamukha lub Āryapāla)
1. Od sześciu do ośmiu ramion. Mudra: namahkāra. Jedna para ramion wzniesiona w mudrze aňjala, trzymająca wyobrażenie Amitabhy.
  • V. Inne
1. Tysiącramienna. Jeśli ma oczy na dłoniach – tysiącooka. Mudra: dharmacakra lub namahkāra. Symbole: różaniec, lotus, kalaśa itd.
2. Tysiącramienna. Dwie górne ręce trzymają miecz i tarczę. Kroczy w prawo po wężu.

Przypisy

  1. Alice Getty. The Gods of Northern Buddhism. Str. 58
  2. Tamże, str. 58
  3. John Blofeld. Bodhisattva of Compassion. Str. 39
  4. Tamże, str. 40.
  5. Kenneth Ch'en. Buddhism in China. Ss. 171, 172
  6. Alice Getty. The Gods of Northern Buddhism. Ss.55–70

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • John Blofeld: Bodhisattva of Compassion. The Mystical Tradition of Kuan Yin. Shambala: Boston 1988 ISBN 0-87773-126-8
  • Alice Getty: The Gods of Northern Buddhism. Their History and Iconography. Dover Publications, Inc.: Nowy Jork 1988 ISBN 0-486-25575-1
  • Kenneth Ch'en: Buddhism in China. A Historical Survey. Princeton University Press: Princeton 1973 ISBN 0-691-00015-8

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]