Białowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Białowice
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat zielonogórski
Gmina Nowogród Bobrzański
Liczba ludności (2011) 126 [1]
Strefa numeracyjna (+48) 68
Kod pocztowy 66-011
Tablice rejestracyjne FZI
SIMC 0912480
Położenie na mapie gminy Nowogród Bobrzański
Mapa lokalizacyjna gminy Nowogród Bobrzański
Białowice
Białowice
Położenie na mapie powiatu zielonogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu zielonogórskiego
Białowice
Białowice
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Białowice
Białowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Białowice
Białowice
Ziemia51°46′13,223″N 15°10′21,503″E/51,770340 15,172640

Białowice (niem. Billendorf)[1]wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie zielonogórskim, w gminie Nowogród Bobrzański.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zielonogórskiego.

Historia[edytuj]

Wieś w drugiej połowie XIV wieku należała do dominium żarskiego Bibersteinów[1]. Ówczesna Belendörff według wzmianki z 1381 roku liczyła 18 łanów i znajdowała się wówczas w posiadaniu Henzla von Rothenburga oraz stanowiła lenno kościelne proboszcza z Żar. Nazwa Bolindorff pojawia się w 1433 roku. Wenzel von Biberstein w 1449 roku nadał tu lenno Bernhardowi Bunschowi. Właścicielem Białowic w połowie XV wieku był Hans von Unwürde, a Hansa Bunscha wymienia się w latach 1508-1512 oraz Nikola von Gablenza składającego hołd lenny Bibersteinom w 1531[1]. Hans von Wiedebach panował w Białowicach w 1343 roku . Za jego czasów, od 1540 roku mieszkańcy wsi zaczęli przechodzić na luteranizm. W roku 1551 po śmierci ostatniego właściciela z rodziny Bibersteinów dominium żarskie, a wraz z nim Białowice, przeszło na własność cesarza niemieckiego i króla czeskiego Ferdynanda Habsburga. Od 1558 roku stanowiło ono własność rodziny Promnitzów, kiedy to lenno kupił biskup wrocławski Balthasar von Promnitz. Po wygaśnięciu białowickiej linii Wiedebachów wieś otrzymywali w formie lenna przedstawiciele innych rodów: von Rothenburg i von Berg. Majątek białowicki po 1734 roku przeszedł pod zarząd Hansa Erdmanna von Promnitza, który jako ostatni z rodu, w 1765 roku zrzekł się praw do państwa stanowego Żary-Trzebiel na rzecz elektorów saskich. Białowice na początku XVII wieku liczyły 100 mieszkańców, natomiast w 1818 roku 290[1].

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[2]:

  • zamek, obecnie spichlerz, zbudowany w XVI wieku w stylu renesansowym[3]. W roku 1758 został przez Promnitzów przebudowany na spichlerz. W wyniku przebudowy zostały zatarte cechy stylowe budowli[3]. Murowany z kamienia i cegły, dwuskrzydłowy, pierwotnie dwupiętrowy, a obecnie jednokondygnacyjny z trzema rzędami małych okien. W latach 70 XX wieku zawaliła się więźba dachowa. Zachowały się ślady pierwotnych ścian wewnętrznych, oraz okien[3]
  • kościół filialny pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa, zbudowany w końcu XV/XVI wieku z wykorzystaniem murów starszego[3]; późnogotycki. W XVIII wieku został powiększony o zakrystię i kruchtę. Murowany z kamienia polnego, jednonawowy z wyodrębnionym trójbocznie zamkniętym prezbiterium i prostokątną wieżą od zachodu[3]. Przy prezbiterium znajduje się zakrystia, a przy nawie kruchta. Prezbiterium we wnętrzu nakryte sklepieniem sieciowym, a w zakrystii znajduje się sklepienie kolebkowe[3]. W nawie jest strop z 1714 roku. We wnętrzu znajdują się renesansowe drewniane empory wykonane przez Martena Bisela w 1567 roku[3]. Wyposażenie wnętrza z okresu renesansu i baroku z XVI - XVII w. Zachowała się również późnoromańska kamienna chrzcielnica z XIII w. Kościół jest otoczony kamiennym murem z bramą z 1711 r. Przy murze stała nagrobna kaplica z 1720 r., która w 1968 roku została zdemontowana[3] podczas likwidacji cmentarza ewangelickiego
  • plebania, zbudowana w 1765 roku, barokowa, przez wiele lat nie była użytkowana i bliska ruiny została w 1983 roku przejęta do zagospodarowania, zabezpieczona i częściowo wyremontowana[3]. Prace remontowe są kontynuowane od 1997 roku, a od 2000 roku plebania jest miejscem corocznych polsko–niemieckich Spotkań Białowickich.

Przypisy

  1. a b c d Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. s. 56.
  2. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego - stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 28.2.13]. s. 106.
  3. a b c d e f g h i Stanisław Kowalski Zabytki Województwa Zielonogórskiego s. 29

Bibliografia[edytuj]

  • Stanisław Kowalski: Zabytki Województwa Zielonogórskiego. Zielona Góra: Lubuskie Towarzystwo Naukowe, 1987
  • Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza „PDN”, 2011, s. 56–58. ISBN 978-83-919914-8-0.
  • Jacek Wesołowski: „Grenze”. Rostock-Lübeck-Szczecin. 2002
  • „Jehsen – zaginiona wieś”. red.: Jacek Wesołowski. Białowice-Berlin, 2002