Bluszcz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bluszcz
Ilustracja
Kwitnący bluszcz pospolity
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

astropodobne

Rząd

selerowce

Rodzina

araliowate

Rodzaj

bluszcz

Nazwa systematyczna
Hedera L.
Sp. Pl. 202. 1753
Typ nomenklatoryczny

Hedera helix L.[3]

Owoce bluszczu himalajskiego

Bluszcz (Hedera L.) – rodzaj roślin z rodziny araliowatych (Araliaceae). Obejmuje w zależności od ujęcia systematycznego od ok. 12[4], poprzez 18[5] do ok. 22[6] gatunków. Występują one w Europie, północnej Afryce, w tym na Wyspach Kanaryjskich, Maderze i Azorach, na Kaukazie oraz w zachodniej, centralnej i wschodniej Azji[4][6]. Do flory Polski należy jeden gatunek – bluszcz pospolity Hedera helix[7]. Rośliny te zasiedlają lasy i tereny skaliste, wspinając się po drzewach i skałach. Kwiaty zapylane są przez pszczoły i muchówki. Owoce są chętnie jadane przez ptaki, a zimozielone liście chętnie zgryzane bywają zimą przez jeleniowate i owce[6].

Liczne gatunki i odmiany uprawiane są jako rośliny ozdobne, zarówno w domach jako rośliny doniczkowe, jak i w ogrodach i parkach jako pnącza lub rośliny okrywowe. Kwiaty są miododajne[8]. Rośliny te wykorzystywane są także jako lecznicze, źródło ślimakobójczych saponin, źródło drewna i barwników[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Pnącza wspinające się dzięki drobnym korzeniom przybyszowym, tworzącym się na płonnych pędach po stronie stykającej się z podporą. Pędy pokryte włoskami promienistymi lub tarczkowatymi[8]. Osiągają do ponad 10 m wysokości[6].
Liście
Pojedyncze, zimozielone, skrętoległe. Charakterystyczne dla większości przedstawicieli rodzaju jest występowanie liści dwupostaciowych – na pędach kwitnących liście są całkowite i całobrzegie, na pędach wegetatywnych są klapowane lub grubo ząbkowane[8].
Kwiaty
Zebrane są w szczytowe, kuliste baldachy. Kwiaty są drobne, obupłciowe, 5-krotne, zielonkawożółte. Działek kielicha 5, całobrzegich lub ząbkowanych. Płatków korony 5, krótkich, szeroko rozpostartych w czasie kwitnienia. Pręcików i owocolistków jest po 5. Zalążnia jest dolna, cztero- lub pięciokomorowa, szyjka słupka pojedyncza na szczycie rozdzielona[6].
Owoce
Okrągłe, czarne, żółte, pomarańczowe lub czerwonawe pestkowce podobne do jagód, zawierające 3–5 nasion. Dojrzewają wiosną lub latem następnego roku po kwitnieniu[8].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna rodzaju[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna

Jeden z rodzajów wyróżnianych w obrębie podrodziny Aralioideae w rodzinie araliowatych (Araliaceae)[2].

Podział rodzaju[edytuj | edytuj kod]

Niektóre gatunki zaliczane do tego rodzaju są czasem traktowane jako podgatunki czy odmiany gatunku H. helix, który był opisany jako pierwszy. Dlatego zalicza się do rodzaju od 5[9] do 16[10], czy nawet 22 gatunków[6]. Między wieloma gatunkami brak ostrych granic pozwalających na ich identyfikację[4]. W obrębie rodzaju wyróżnia się dwa klady. Jeden obejmuje gatunki diploidalne (w tym bluszcz pospolity) wraz z pochodzącymi od nich taksonami poliploidalnymi, których centrum zróżnicowania jest Makaronezja i zachodnia część basenu Morza Śródziemnego. Centrum różnicowania drugiej linii rozwojowej jest wschodnia część basenu Morza Śródziemnego oraz zachodnia część Azji[10].

Wykaz gatunków[5]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-27] (ang.).
  3. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-04].
  4. a b c d David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 425. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b Hedera L.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-03-12].
  6. a b c d e f Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 380. ISBN 0-333-73003-8.
  7. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  8. a b c d Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste D-H. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996, s. 277-278. ISBN 83-01-12029-0.
  9. Władysław Bugała: Drzewa i krzewy dla terenów zieleni. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1991. ISBN 83-09-00013-8.
  10. a b Jennifer Ackerfield, Jun Wen. Evolution of Hedera (The Ivy Genus, Araliaceae): Insights from Chloroplast DNA Data. „International Journal of Plant Sciences”. 164, 4, s. 593-602, 2003 (ang.). [dostęp 2010-04-27].