Browar we Wrzeszczu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Browar w Gdańsku-Wrzeszczu
b. Danziger Aktien-Bierbrauerei
Państwo  Polska
Siedziba Gdańsk
Data założenia XVIII wiek
Data zamknięcia 2001
Właściciel Danziger Aktien-Bierbrauerai-Kleinhammer,
Danziger Aktien Bierbrauerei,
Państwowy Browar Nr 1 w Gdańsku-Wrzeszczu,
Gdańskie Zakłady Piwowarskie,
Gdańskie Zakłady Piwowarskie im. Jana Heweliusza,
Hevelius Brewing Company Ltd.
Produkcja piwa piwa górnej i dolnej fermentacji
Marki do 1945: Artus-Bräu, Artus-Gold, Artus-Pils, Bankenbräu, Caramel, Edelpils, Jopenbier, Jopenquell, Maltzbier, Münchener, Putziger, Uhrbock, Weißbier
od 1945: Artus, Gdańskie, Gdańskie Eksportowe, Hevelius, Jasne, Kaper królewski, Karmelowe, Krzepkie, Menora, Mentor, Morskie, Napój piwny, Neptun, Patrycjusz, Pełne, Porter, Prazdrój Gdański, Regatowe, Remus, Special,
Dane adresowe
ul. Kilińskiego 6-7 (Labesweg)
Gdańsk-Wrzeszcz
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Browar we Wrzeszczu
Browar we Wrzeszczu
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Browar we Wrzeszczu
Browar we Wrzeszczu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Browar we Wrzeszczu
Browar we Wrzeszczu
Ziemia54°23′00,6″N 18°36′20,4″E/54,383500 18,605667

Browar we Wrzeszczu – nieczynny browar w gdańskim Wrzeszczu, położony na osiedlu Kuźniczki.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Początki browaru we Wrzeszczu sięgają początków rozkwitu osady dworskiej Kuźniczki (niem. Kleinhammer) w XVI wieku. Wtedy to w Kuźniczkach powstała osada dworska wraz z parkiem, ogrodem oraz obiektami gospodarczymi. W XVIII wieku nad Stawem Parkowym powstał niewielki drewniany browar.

Rewolucja przemysłowa[edytuj | edytuj kod]

Browar na planie z 1899
Browar i wypływająca z jego terenu Strzyża, w środku willa dyrektora z 1914, po prawej magazyn

Pod koniec XVIII wieku browar przeżywał kryzys, lecz w 1869 w związku z budową linii kolejowej Gdańsk GłównyWejherowo, z powrotem zainteresowali się nim inwestorzy. W 1871 browar przeszedł w ręce spółki Danziger Aktien-Bierbrauerei (DAB), która zburzyła drewniane osiemnastowieczne zabudowania i wybudowała w jego miejsce nowoczesny zakład przemysłowy, dostosowany do standardów narzuconych przez drugą rewolucję przemysłową, który zaczął pracę już w 1873 i osiągał zdolność produkcyjną 60 000 hl piwa rocznie. W tym czasie do browaru doprowadzono także istniejącą do dziś bocznicę ze stacji Gdańsk Wrzeszcz. W 1908 w browarze było zatrudnionych 166 pracowników.

Zakład został dodatkowo rozbudowany w latach 1910-1913, co przyczyniło się do osiągnięcia zdolności produkcyjnej 175 000 hl piwa na rok.

W 1913 spółka przejęła browar w Gdańsku (Alte Danziger Schloßbrauerei), w 1917 słodownię w Wejherowie (Mälzerei Neustadt/Westpr.), oraz w 1918 browar w Sopocie (Bergschlösschen Brauerei Zoppot)[1].

Lata międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

W dwudziestoleciu międzywojennym browar ponownie przeżywał głęboki kryzys ekonomiczny, lecz nie przeszkodziło to w budowie nowoczesnych, jak na ówczesne czasy, budynków zarządu zakładu. W 1929 zakłady przejęły kolejny browar w Gdańsku (Bierbrauerei Leonhard Waas).

Po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Browar w Kuźniczkach ocalał po II wojnie światowej, więc od razu mógł wznowić produkcję. Do 1946 znaczna część produkcji była przeznaczona na rzecz Armii Czerwonej. Formalnie browar upaństwowiono i został wchłonięty przez firmę Państwowe Zjednoczone Browary, jako Państwowy Browar Nr 1 w Gdańsku-Wrzeszczu, któremu w 1950 zmieniono nazwę na Gdańskie Zakłady Piwowarskie. W 1962 browar otrzymał nagrodę jako najlepszy zakład piwowarski. W latach 60. XX wieku przeprowadzono dalszą rozbudowę i zwiększono zdolność produkcyjną do 300 000 hl piwa rocznie. Piwo eksportowane było do ZSRR i Bułgarii.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

W 1988 zakładom nadano im. Jana Heweliusza, w 1991 browar został sprywatyzowany pod nazwą Hevelius Brewing Company Ltd., zaś w 2001 zakończono produkcję, m.in. z powodu braku dalszej możliwości rozbudowy browaru i dużej konkurencyjności marek zachodnich. W 1991 browar zatrudniał 480 pracowników[2].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Budynek dyrekcyjny z 1937

Zespół browaru przy ul. Kilińskiego 25, zbudowany w latach 1871-1930: piwnice słodowni i leżakowni (po 1870), warzelnia (z 1885), szalet (z 1885), magazyn zbożowy (z 1903), stajnia (z 1903), piwnice „wodne” (z 1903), hale obciągu piwa, piwa butelkowego i przeładunku (z 1903), maszynownia (z 1913), willa dyrektora (z 1914), magazyn i suszarnia słodu (z 1927), bednarnia (z 1929), transformatornia (z 1929), budynek dyrekcyjny (z 1937)[3][4].

Przyszłość[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 2006 teren browaru został sprzedany deweloperowiPrzedsiębiorstwu Budowlanemu Górski, które ma wybudować na jego miejscu osiedle mieszkaniowe, zachowując jednocześnie na nim tradycję warzelniczą. Ma tam powstać bowiem minibrowar[5].

Marki piwa[edytuj | edytuj kod]

Produkowane do 1945[edytuj | edytuj kod]

  • Artus-Bräu
  • Artus-Gold
  • Artus-Pils (specjalne piwo jasne)
  • Bankenbräu (piwo bankowe, ciemne piwo typu monachijskiego)
  • Caramel (piwo karmelowe, słodowe)
  • Edelpils (piwo jęczmienne, jasne)
  • Jopenbier (piwo jopejskie)
  • Jopenquell
  • Maltzbier (piwo słodowe)
  • Münchener
  • Putziger (piwo puckie, jasne)
  • Uhrbock (piwo ciemne typu Koźlak)
  • Weißbier (piwo białe, pszeniczne)

Produkowane po 1945[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Danziger Aktien-Bierbrauerei - Hanseatisches Sammlerkontor für Historische Wertpapiere, www.historische-wertpapiere.de [dostęp 2017-11-22] (niem.).
  2. Dystrybucja produktów jako element marketingu na przykładzie Hevelius Breewing Company Ltd., Politechnika Gdańska, Wydz. Zarządzania i Ekonomii [1991], [w:] [1]
  3. Rejestr zabytków nieruchomych. kobidz.pl.
  4. Co dalej z browarem we Wrzeszczu?. trojmiasto.pl, 26 września 2007. [dostęp 26 września 2007].
  5. trojmiasto.pl – Skończył się browar we Wrzeszczu

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Abramowicz, Mieczysław: Gdańsk według Guntera Grassa, Urząd Miejski Gdańsk 2007, s. 11

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]