Gdańsk Główny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy stacji kolejowej. Zobacz też: Główne Miasto – część Gdańska.
Gdańsk Główny
Widok na budynek dworca
Widok na budynek dworca
Państwo  Polska
Miejscowość Gdańsk
Lokalizacja Śródmieście
Zarządca PKP PLK i PKP SKM
Data otwarcia 1894-1900 (SKM od 1951)
Poprzednie nazwy Danzig Hbf.(1896-1945)

Gdańsk (1945-1946)

Dane techniczne
Liczba peronów 6 (5 używanych w tym 3 dla SKM)
Liczba krawędzi
peronowych
12 (10 używanych)
Kasy T
Przejścia nadziemne N
Przejścia podziemne T
Linie kolejowe
Położenie na mapie Trójmiasta
Mapa lokalizacyjna Trójmiasta
Gdańsk Główny
Gdańsk Główny
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Gdańsk Główny
Gdańsk Główny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gdańsk Główny
Gdańsk Główny
Ziemia 54°21′26″N 18°38′40″E/54,357222 18,644444
Portal Portal Transport szynowy

Gdańsk Główny – największa pasażerska stacja kolejowa w Gdańsku, położona na trasie TczewGdynia. Mieści się w zabytkowym[1] budynku przy ulicy Podwale Grodzkie, w Śródmieściu Gdańska. Obsługuje połączenia zarówno międzymiastowe, jak i międzynarodowe. Ze stacji Gdańsk Główny odprawianych jest najwięcej pociągów trójmiejskiej SKM. Na stacji zatrzymują się pociągi pasażerskie wszystkich kategorii. Według kategoryzacji PKP stacja Gdańsk Główny ma najwyższą kategorię A (Premium).

Położenie[edytuj]

Stacja znajduje się w centrum Gdańska, w dzielnicy Śródmieście, przy ulicy Podwale Grodzkie 2. Gdańsk Główny jest częścią ważnego węzła kolejowo-tramwajowo-autobusowego. Budynek jest połączony przejściem podziemnym z dworcem autobusowym, znajdującym się przy ulicy 3 Maja.

Po drugiej stronie ulicy zlokalizowano hotel Scandic (wcześniejsze nazwy: Hotel Monopol, Hotel Holiday Inn). Do 1945 tego typu obiektów było w tym miejscu więcej – hotele Continental, Reichshof (Dwór Rzeszy) oraz Norddeutscher Hof (Dwór Północno-Niemiecki).

Historia[edytuj]

Gdańsk Główny (Hauptbahnhof) w trakcie budowy, na pierwszym planie drewniana zabudowa tymczasowej obsługi podróżnych, ok. 1900
Gdańsk Główny, ok. 1903

Pierwsza linia kolejowa w Gdańsku została otwarta w 1852[2]. Około 1867 w rejonie dzisiejszego Dworca Głównego zbudowano niewielki, prowizoryczny dworzec pasażerski Gdańsk Brama Wyżynna. Dostęp do niego był jedynie od zachodu, od strony położonej wyżej tzw. "Promenady" (ul. 3 Maja). Od wschodu dworzec od miasta oddzielała jeszcze fosa nowożytnych fortyfikacji Gdańska. Dworzec można było zacząć rozbudowywać dopiero po zasypaniu starej fosy i zlikwidowaniu zachodnich bastionów[3].

Oficjalna nazwa inwestycji brzmiała: "Rozbudowa dworca Gdańsk Brama Wyżynna", a na jej realizację przeznaczono specjalną ustawą kwotę 5 milionów marek[4].

Reprezentacyjny i przestronny Dworzec Główny został wybudowany w latach 1894-1900, w stylu tzw. "gdańskiego renesansu". Projektantami kompleksu dworcowego byli Alexander Rundel, Paul Thomer i Georg Cuny. Jest zlepkiem eklektycznych form renesansu i baroku. Gmach dworca i wieżę zbudowano z cegły i bogato ozdobiono piaskowcem z Wartkowic. 28 października 1900 oddano do użytku część główną, tzw. Empfangsgebäude (budynek powitalny); uroczyste otwarcie całości nastąpiło 30 października 1900 r. Wieża o wysokości 50 m (z zegarami) została zbudowana w latach 1900-1903. Spełniała funkcję ukrytej, wkomponowanej w zabudowę wieży ciśnień, do czasu zelektryfikowania kolei. Tarcze zegarowe (o średnicy 3,25 m) umieszczone zostały na wysokości 25,6 m[5]. Stary dworzec "Brama Wyżynna" zamknięto 30 października 1896 i rozebrano w czasie budowy nowego dworca.

Układ dworca odpowiadał najnowszym ówcześnie osiągnięciom i wymogom. Wyposażony został w dużą halę recepcyjną z kasami, przechowalnię bagażu, budki telefoniczne, urząd telegraficzny, komisariat policji, poczekalnie wspólną dla klas I i II, oraz osobne dla III i IV klasy, umywalnię, toaletę męską oraz damską i bufet.

Wybudowanie dworca spowodowało zmiany w tej części miasta. Okolice w pobliżu stały się terenami atrakcyjnymi dla inwestorów, przede wszystkim branży hotelarskiej. Jednak już niedługo po uruchomieniu wskazywano na jego niefortunną lokalizację między miastem a Górą Gradową, w wyniku której niemożliwa była jego rozbudowa w miarę zwiększających się potrzeb miasta.

18 maja 1939 roku w północnej głowicy rozjazdowej stacji wykoleił się pociąg pospieszny Warszawa-Gdynia[6]. W wyniku wypadku 2 członków załogi parowozu doznało ciężkich obrażeń i w rezultacie zmarło[7].

W 1945 został podpalony, a po II wojnie światowej odrestaurowany. Wieża uniknęła spalenia.

Na początku lat 90. podczas generalnego remontu dworca hala dworca została zabudowana dwupoziomową antresolą handlową, która jednak nie cieszyła się popularnością podróżnych i w 2013 została wyburzona.

Od 2014 spodziewana jest kolejna przebudowa budynku dworca przez PKP SA[8], skoordynowana z projektem rewitalizacji stacji przez PKP Polskie Linie Kolejowe. Rozpoczęcie prac budowlanych ma nastąpić na początku 2017. W toku prac usunięte będą zmiany dokonane w l. 90. w północnej części obiektu, wymieniona stolarka okienna i drzwiowa, system informacji pasażerskiej, monitoring, pojawią się ruchome schody oraz odtworzone strome dachy nad dawnymi poczekalniami, odnowiona elewacja i wykonane przedłużenie tunelu znajdującego się w osi dworca na wschodnią stronę ul. Podwale Grodzkie (powierzchnia przedłużonej części - ok. 1300 m kw.). ujednolicona zostanie również nawierzchnia przed placem dworcowym. Szacowane koszty przebudowy części należącej do PKP SA wyniosą około 50 mln zł, a czas realizacji - około 18 miesięcy.

W zakresie przebudowy infrastruktury kolejowej dworca przez PKP PLK planuje się remont peronów dalekobieżnych nr 1 i 2 oraz tuneli, wymianę wiat (z zachowaniem ich historycznych kształtów) i elementów małej architektury oraz instalację systemu informacji pasażerskiej, wind oraz ruchomych schodów[9].

Linie kolejowe[edytuj]

Według nomenklatury PKP na stacji Gdańsk Główny spotyka się 5 linii kolejowych. Wszystkie są normalnotorowe, zelektryfikowane. Najważniejszymi z nich są linie z Warszawy Wschodniej i do Stargardu, wykorzystywane intensywnie zarówno w ruchu pasażerskim, jak i towarowym. Lokalnie duże znaczenie ma linia do Rumi, czyli wydzielona linia SKM. Ponadto na stacji początek mają dwie równoległe linie jednotorowe w kierunku Nowego Portu – do stacji Gdańsk Zaspa Towarowa (głównie ruch towarowy) oraz linia pasażerska biegnąca dawniej do stacji Gdańsk Nowy Port, obecnie używana okazjonalnie w czasie imprez sportowych i targowych na odcinku do przystanku Gdańsk Stadion Expo.

Infrastruktura[edytuj]

Dworzec z zewnątrz
Wnętrze dworca
Dawny hotel[10]
Dawne kasy
Dawna poczta

Dworzec[edytuj]

Kompleks dworcowy, oprócz kas biletowych i stanowiska informacji kolejowej, mieści różnego rodzaju sklepy i kilka punktów małej gastronomii. Główną halę dworca z wyjściem w kierunku peronów SKM łączy korytarz z punktami handlowymi oraz restauracją McDonald’s. W bezpośrednim sąsiedztwie dworca znajdował się Urząd Pocztowy Gdańsk 2, obecnie przeniesiony do budynku głównego. W budynku dawnych kas mieści się restauracja KFC, a w budynku położonym bardziej na północ – posterunek SOK. Po zachodniej stronie stacji zlokalizowany jest dworzec autobusowy, połączony z dworcem przejściem podziemnym.

Budynek dworca jest zbudowany według tego samego projektu co dworzec w Colmar. Ponadto pałac ślubów w japońskim mieście Imari został zbudowany na podobieństwo dworca w Gdańsku[11].

Położony na południe od dworca budynek przy ul. Podwale Grodzkie powstał w 1910 i mieścił wówczas siedzibę naczelnika stacji (względnie inspekcji kolei żelaznych). Po 1945 w budynku mieściła się przychodnia kolejowa. Obecnie w budynku trwają prace mające na celu jego przekształcenie na czterogwiazdkowy hotel z 40 pokojami i salą konferencyjną oraz browar restauracyjny serwujący m.in. piwo jopejskie[12][13].

Przejścia podziemne[edytuj]

Przejścia podziemne
schody przejścia podziemnego pod peronami 1 i 2
przejście podziemne pod wszystkimi peronami
szyby wind towarowych prowadzących do tunelu bagażowego

Na stacji znajdują się dwa przejścia podziemne. Krótsze łączy główną halę dworca z peronami 1 i 2. Dłuższe przejście, wykorzystywane w celach handlowych, łączy wszystkich pięć peronów, biegnąc od dworca autobusowego poprzez schody ruchome, pod peronami, i dalej pod ulicą Podwale Grodzkie. Przejście to umożliwia także dostęp do przystanków tramwajowych, zarówno od strony Podwala Grodzkiego, jak i ulicy 3 Maja (przy dworcu autobusowym). Na stacji znajduje się również nieczynny tunel bagażowy z nieużywanymi windami towarowymi.

Poprzednia stacja kolejowa, Dworzec Brama Wyżynna, której tory znajdowały się w tym samym miejscu, posiadała jedynie przejście naziemne, obecnie nieistniejące, zwane od swego kształtu trąbą słonia[14].

Perony[edytuj]

Perony
Peron 1 i mur oporowy oddzielający dworzec od części miasta położonej wyżej
Peron 2
Peron 3
Peron 4
Peron 5
widok na perony
perony, w tle dźwigi Stoczni Gdańskiej
peron 3 nocą
Pomnik Kindertransportów przed dworcem, upamiętniający dzieci żydowskie ewakuowane z Gdańska w 1939 r.

Stacja posiada w sumie pięć peronów, w tym dwa wyspowe, przeznaczone do obsługi ruchu regionalnego i dalekobieżnego, a także trzy perony obsługujące pociągi Szybkiej Kolei Miejskiej. Wszystkie perony są w większości zadaszone. Perony ponumerowane są od 1 do 5, począwszy od zachodniej części stacji.

  • Peron 1 (niski) – przyjmuje pociągi z kierunku Gdańska Wrzeszcza w kierunku Tczewa, a także pociągi kończące tutaj bieg i odstawiane na tory pod wiaduktem Błędnik.
  • Peron 2 (niski) – przyjmuje pociągi przyjeżdżające z kierunku Tczewa w kierunku Gdyni. Na peronie znajduje się nieużywane pomieszczenie dyżurnego ruchu peronowego.
  • Peron 3 (wysoki) – krawędź od strony peronu drugiego służyć mogła dawniej pociągom SKM nie kończącym biegu na stacji Gdańsk Gł. – to jest odjeżdżającym lub przyjeżdżającym z Tczewa. Druga krawędź spełniała podobne funkcje jak perony 4 i 5. 9 sierpnia 2013 rozpoczęła się przebudowa peronu na wyspowy, z przeznaczeniem dla pociągów SKM do przystanku Gdańsk Śródmieście[15], w wyniku której nadano mu historyczny wygląd ze stylizowanymi lampami oświetleniowymi. Przebudowa ta wymusiła konieczność rozbiórki znajdującego się pod peronami 3 i 4 schronu przeciwlotniczego z II wojny światowej o pow. 413 m2 i mieszczącego 428 osób[16].
  • Perony 4 i 5 (wysokie) – obsługują pociągi SKM kończące bieg na stacji Gdańsk Gł., a następnie rozpoczynające przejazd w przeciwnym kierunku. Dawniej z peronu 5 odjeżdżały pociągi SKM do Nowego Portu. Przedłużenie linii 250 do przystanku Gdańsk Śródmieście spowodowało znaczące zmniejszenie ruchu przy tych peronach.

Semafory[edytuj]

Na terenie całej stacji Gdańsk Główny używane są jedynie semafory świetlne, wszystkie tory przy peronach są zelektryfikowane. Nastawnia dysponująca "G" znajduje się na końcu peronu 4.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych. kobidz.pl.
  2. Nasza historia. skm.pkp.pl.
  3. W piątek można będzie wejść na wieżę dworca w Gdańsku i poznać jej tajemnice. dziennikbaltycki.pl, 21 października 2010. [dostęp 21 października 2010].
  4. Dworzec Główny w Gdańsku. ibedeker.pl, 29 listopada 2009. [dostęp 29 listopada 2009].
  5. 110 lat budynku dworca kolejowego w Gdańsku. trojmiasto.pl.
  6. Gdańsko-warszawskie historie kolejowe
  7. Katastrofa kolejowa, która wstrząsnęła nie tylko Gdańskiem
  8. Przygotowania do przebudowy dworca PKP w Gdańsku
  9. Ewa Karendys Wielki remont Gdańska Głównego. Powstanie m.in. nowy tunel, trojmiasto.wyborcza.pl [dostęp 01.03.2016]
  10. Nowy duch w starych murach. Drugie życie przychodni kolejowej w Gdańsku. trojmiasto.pl, 10 maja 2011. [dostęp 10 maja 2011].
  11. Jacek Friedrich: Gdańsk : [zwiedzanie, rozrywki, okolice]. Warszawa: Wiedza i Życie, 2006, s. 63. ISBN 83-7184-554-5.
  12. Ewa Karendys Hotel i browar w dawnej przychodni kolejowej w Gdańsku
  13. Ewa Karendys Zmienia się teren przy dworcu PKP. Czterogwiazdkowy hotel i restauracja z browarem
  14. Tęsknota za Lux Torpedą. trojmiasto.pl, 2 maja 2009. [dostęp 2 maja 2009].
  15. Michał Brancewicz Jak SKM Śródmieście zmieni dworzec Gdańsk Główny [dostęp 1.09.2013]
  16. Ewa Karendys "Schron z II wojny światowej do rozbiórki. Koliduje z budową przystanku SKM Śródmieście" [dostęp 12.10.2013]
Gdańsk Główny
Linia 9 Warszawa Wschodnia – Gdańsk Główny (327,741 km)
BSicon KBHFl.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Gdańsk Biskupia Górka
odległość: 1,041 km
BSicon KBHFr.svg
Linia 202 Gdańsk Główny – Stargard (0,000 km)
BSicon KBHFl.svg
odległość: 4,180 km
Linia 227 Gdańsk Główny – Gdańsk Zaspa Towarowa (0,672 km)
BSicon KBHFl.svg
odległość: 4,241 km
Linia 249 Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port (0,140 km)
BSicon KBHFl.svg
odległość: 0,903 km
Linia 250 Gdańsk Śródmieście – Rumia (0,080 km)
BSicon KBHFl.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Gdańsk Śródmieście
odległość: 1,093 km
BSicon BHFq.svg
odległość: 0,960 km

Linki zewnętrzne[edytuj]