Gdańsk Główny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy stacji kolejowej. Zobacz też: Główne Miasto – część Gdańska.
Gdańsk Główny
Widok na budynek dworca
Widok na budynek dworca
Państwo  Polska
Miejscowość Gdańsk
Lokalizacja Śródmieście
Data otwarcia 1894-1900 (SKM od 1951)
Poprzednie nazwy Danzig Hbf.
Dane techniczne
Liczba peronów 5 (3 dla SKM)
Liczba krawędzi
peronowych
11
Kasy T
Przejścia nadziemne N
Przejścia podziemne T
Linie kolejowe
Położenie na mapie Trójmiasta
Mapa lokalizacyjna Trójmiasta
Gdańsk Główny
Gdańsk Główny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gdańsk Główny
Gdańsk Główny
Ziemia 54°21′26″N 18°38′40″E/54,357222 18,644444
Portal Portal Transport szynowy

Gdańsk Główny – największa pasażerska stacja kolejowa w Gdańsku, położona na trasie TczewGdynia. Mieści się w zabytkowym[1] budynku przy ulicy Podwale Grodzkie, w Śródmieściu Gdańska. Obsługuje połączenia zarówno międzymiastowe, jak i międzynarodowe. Ze stacji Gdańsk Główny odprawianych jest najwięcej pociągów trójmiejskiej SKM. Na stacji zatrzymują się pociągi pasażerskie wszystkich kategorii. Według kategoryzacji PKP stacja Gdańsk Główny ma najwyższą kategorię A (Premium).

Położenie[edytuj]

Stacja znajduje się w centrum Gdańska, w dzielnicy Śródmieście, przy ulicy Podwale Grodzkie 2. Gdańsk Główny jest częścią ważnego węzła kolejowo-tramwajowo-autobusowego. Budynek jest połączony przejściem podziemnym z dworcem autobusowym, znajdującym się przy ulicy 3 Maja.

Po drugiej stronie ulicy zlokalizowano hotel Scandic (wcześniejsze nazwy: Hotel Monopol, Hotel Holiday Inn). Do 1945 tego typu obiektów było w tym miejscu więcej – hotele Continental, Reichshof (Dwór Rzeszy) oraz Norddeutscher Hof (Dwór Północno-Niemiecki).

Historia[edytuj]

Gdańsk Główny (Hauptbahnhof) w trakcie budowy, na pierwszym planie drewniana zabudowa tymczasowej obsługi podróżnych, ok. 1900
Gdańsk Główny, ok. 1903

Pierwsza linia kolejowa w Gdańsku została otwarta w 1852[2]. Około 1867 w rejonie dzisiejszego Dworca Głównego zbudowano niewielki, prowizoryczny dworzec pasażerski Gdańsk Brama Wyżynna. Dostęp do niego był jedynie od zachodu, od strony położonej wyżej tzw. "Promenady" (ul. 3 Maja). Od wschodu dworzec od miasta oddzielała jeszcze fosa nowożytnych fortyfikacji Gdańska. Dworzec można było zacząć rozbudowywać dopiero po zasypaniu starej fosy i zlikwidowaniu zachodnich bastionów[3].

Oficjalna nazwa inwestycji brzmiała: "Rozbudowa dworca Gdańsk Brama Wyżynna", a na jej realizację przeznaczono specjalną ustawą kwotę 5 milionów marek[4].

Reprezentacyjny i przestronny Dworzec Główny został wybudowany w latach 1894-1900, w stylu tzw. "gdańskiego renesansu". Projektantami kompleksu dworcowego byli Alexander Rundel, Paul Thomer i Georg Cuny. Jest zlepkiem eklektycznych form renesansu i baroku. Gmach dworca i wieżę zbudowano z cegły i bogato ozdobiono piaskowcem z Wartkowic. 28 października 1900 oddano do użytku część główną, tzw. Empfangsgebäude (budynek powitalny); uroczyste otwarcie całości nastąpiło 30 października 1900 r. Wieża o wysokości 50 m (z zegarami) została zbudowana w latach 1900-1903. Spełniała funkcję ukrytej, wkomponowanej w zabudowę wieży ciśnień, do czasu zelektryfikowania kolei. Tarcze zegarowe (o średnicy 3,25 m) umieszczone zostały na wysokości 25,6 m[5]. Stary dworzec "Brama Wyżynna" zamknięto 30 października 1896 i rozebrano w czasie budowy nowego dworca.

Układ dworca odpowiadał najnowszym ówcześnie osiągnięciom i wymogom. Wyposażony został w dużą halę recepcyjną z kasami, przechowalnię bagażu, budki telefoniczne, urząd telegraficzny, komisariat policji, poczekalnie wspólną dla klas I i II, oraz osobne dla III i IV klasy, umywalnię, toaletę męską oraz damską i bufet.

Wybudowanie dworca spowodowało zmiany w tej części miasta. Okolice w pobliżu stały się terenami atrakcyjnymi dla inwestorów, przede wszystkim branży hotelarskiej. Jednak już niedługo po uruchomieniu wskazywano na jego niefortunną lokalizację między miastem a Górą Gradową, w wyniku której niemożliwa była jego rozbudowa w miarę zwiększających się potrzeb miasta.

18 maja 1939 roku w północnej głowicy rozjazdowej stacji wykoleił się pociąg pospieszny Warszawa-Gdynia[6]. W wyniku wypadku 2 członków załogi parowozu doznało ciężkich obrażeń i w rezultacie zmarło[7].

W 1945 został podpalony, a po II wojnie światowej odrestaurowany. Wieża uniknęła spalenia.

Na początku lat 90. podczas generalnego remontu dworca hala dworca została zabudowana dwupoziomową antresolą handlową, która jednak nie cieszyła się popularnością podróżnych i w 2013 została wyburzona.

Od 2014 spodziewana jest kolejna przebudowa budynku dworca przez PKP SA[8], skoordynowana z projektem rewitalizacji stacji przez PKP Polskie Linie Kolejowe. Rozpoczęcie prac budowlanych ma nastąpić na początku 2017. W toku prac usunięte będą zmiany dokonane w l. 90. w północnej części obiektu, wymieniona stolarka okienna i drzwiowa, system informacji pasażerskiej, monitoring, pojawią się ruchome schody oraz odtworzone strome dachy nad dawnymi poczekalniami, odnowiona elewacja i wykonane przedłużenie tunelu znajdującego się w osi dworca na wschodnią stronę ul. Podwale Grodzkie (powierzchnia przedłużonej części - ok. 1300 m kw.). ujednolicona zostanie również nawierzchnia przed placem dworcowym. Szacowane koszty przebudowy części należącej do PKP SA wyniosą około 50 mln zł, a czas realizacji - około 18 miesięcy.

W zakresie przebudowy infrastruktury kolejowej dworca przez PKP PLK planuje się remont peronów dalekobieżnych nr 1 i 2 oraz tuneli, wymianę wiat (z zachowaniem ich historycznych kształtów) i elementów małej architektury oraz instalację systemu informacji pasażerskiej, wind oraz ruchomych schodów[9].

Linie kolejowe[edytuj]

Według nomenklatury PKP na stacji Gdańsk Główny spotyka się 5 linii kolejowych. Wszystkie są normalnotorowe, zelektryfikowane. Najważniejszymi z nich są linie z Warszawy Wschodniej i do Stargardu Szczecińskiego, wykorzystywane intensywnie zarówno w ruchu pasażerskim, jak i towarowym. Lokalnie duże znaczenie ma linia do Rumi, czyli wydzielona linia SKM. Ponadto na stacji początek mają dwie równoległe linie jednotorowe w kierunku Nowego Portu – do stacji Gdańsk Zaspa Towarowa (głównie ruch towarowy) oraz linia pasażerska biegnąca dawniej do stacji Gdańsk Nowy Port, obecnie używana okazjonalnie w czasie imprez sportowych i targowych na odcinku do przystanku Gdańsk Stadion Expo.

Infrastruktura[edytuj]

Dworzec z zewnątrz
Wnętrze dworca
Dawny hotel[10]
Dawne kasy
Dawna poczta

Dworzec[edytuj]

Kompleks dworcowy, oprócz kas biletowych i stanowiska informacji kolejowej, mieści różnego rodzaju sklepy i kilka punktów małej gastronomii. Główną halę dworca z wyjściem w kierunku peronów SKM łączy korytarz z punktami handlowymi oraz restauracją McDonald’s. W bezpośrednim sąsiedztwie dworca znajdował się Urząd Pocztowy Gdańsk 2, obecnie przeniesiony do budynku głównego. W budynku dawnych kas mieści się restauracja KFC, a w budynku położonym bardziej na północ – posterunek SOK. Po zachodniej stronie stacji zlokalizowany jest dworzec autobusowy, połączony z dworcem przejściem podziemnym.

Budynek dworca jest zbudowany według tego samego projektu co dworzec w Colmar. Ponadto pałac ślubów w japońskim mieście Imari został zbudowany na podobieństwo dworca w Gdańsku[11].

Położony na południe od dworca budynek przy ul. Podwale Grodzkie powstał w 1910 i mieścił wówczas siedzibę naczelnika stacji (względnie inspekcji kolei żelaznych). Po 1945 w budynku mieściła się przychodnia kolejowa. Obecnie w budynku trwają prace mające na celu jego przekształcenie na czterogwiazdkowy hotel z 40 pokojami i salą konferencyjną oraz browar restauracyjny serwujący m.in. piwo jopejskie[12][13].

Przejścia podziemne[edytuj]

Przejścia podziemne
schody przejścia podziemnego pod peronami 1 i 2
przejście podziemne pod wszystkimi peronami
szyby wind towarowych prowadzących do tunelu bagażowego

Na stacji znajdują się dwa przejścia podziemne. Krótsze łączy główną halę dworca z peronami 1 i 2. Dłuższe przejście, wykorzystywane w celach handlowych, łączy wszystkich pięć peronów, biegnąc od dworca autobusowego poprzez schody ruchome, pod peronami, i dalej pod ulicą Podwale Grodzkie. Przejście to umożliwia także dostęp do przystanków tramwajowych, zarówno od strony Podwala Grodzkiego, jak i ulicy 3 Maja (przy dworcu autobusowym). Na stacji znajduje się również nieczynny tunel bagażowy z nieużywanymi windami towarowymi.

Poprzednia stacja kolejowa, Dworzec Brama Wyżynna, której tory znajdowały się w tym samym miejscu, posiadała jedynie przejście naziemne, obecnie nieistniejące, zwane od swego kształtu trąbą słonia[14].

Perony[edytuj]

Perony
Peron 1 i mur oporowy oddzielający dworzec od części miasta położonej wyżej
Peron 2
Peron 3
Peron 4
Peron 5
widok na perony
perony, w tle dźwigi Stoczni Gdańskiej
peron 3 nocą
Pomnik Kindertransportów przed dworcem, upamiętniający dzieci żydowskie ewakuowane z Gdańska w 1939 r.

Stacja posiada w sumie pięć peronów, w tym dwa wyspowe, przeznaczone do obsługi ruchu regionalnego i dalekobieżnego, a także trzy perony obsługujące pociągi Szybkiej Kolei Miejskiej. Wszystkie perony są w większości zadaszone. Perony ponumerowane są od 1 do 5, począwszy od zachodniej części stacji.

  • Peron 1 (niski) – przyjmuje pociągi z kierunku Gdańska Wrzeszcza w kierunku Tczewa, a także pociągi kończące tutaj bieg i odstawiane na tory pod wiaduktem Błędnik.
  • Peron 2 (niski) – przyjmuje pociągi przyjeżdżające z kierunku Tczewa w kierunku Gdyni. Na peronie znajduje się nieużywane pomieszczenie dyżurnego ruchu peronowego.
  • Peron 3 (wysoki) – krawędź od strony peronu drugiego służyć mogła dawniej pociągom SKM nie kończącym biegu na stacji Gdańsk Gł. – to jest odjeżdżającym lub przyjeżdżającym z Tczewa. Druga krawędź spełniała podobne funkcje jak perony 4 i 5. 9 sierpnia 2013 rozpoczęła się przebudowa peronu na wyspowy, z przeznaczeniem dla pociągów SKM do przystanku Gdańsk Śródmieście[15], w wyniku której nadano mu historyczny wygląd ze stylizowanymi lampami oświetleniowymi. Przebudowa ta wymusiła konieczność rozbiórki znajdującego się pod peronami 3 i 4 schronu przeciwlotniczego z II wojny światowej o pow. 413 m2 i mieszczącego 428 osób[16].
  • Perony 4 i 5 (wysokie) – obsługują pociągi SKM kończące bieg na stacji Gdańsk Gł., a następnie rozpoczynające przejazd w przeciwnym kierunku. Dawniej z peronu 5 odjeżdżały pociągi SKM do Nowego Portu. Przedłużenie linii 250 do przystanku Gdańsk Śródmieście spowodowało znaczące zmniejszenie ruchu przy tych peronach.

Semafory[edytuj]

Na terenie całej stacji Gdańsk Główny używane są jedynie semafory świetlne, wszystkie tory przy peronach są zelektryfikowane. Nastawnia dysponująca "G" znajduje się na końcu peronu 4.

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych. kobidz.pl.
  2. Nasza historia. skm.pkp.pl.
  3. W piątek można będzie wejść na wieżę dworca w Gdańsku i poznać jej tajemnice. dziennikbaltycki.pl, 21 października 2010. [dostęp 21 października 2010].
  4. Dworzec Główny w Gdańsku. ibedeker.pl, 29 listopada 2009. [dostęp 29 listopada 2009].
  5. 110 lat budynku dworca kolejowego w Gdańsku. trojmiasto.pl.
  6. Gdańsko-warszawskie historie kolejowe
  7. Katastrofa kolejowa, która wstrząsnęła nie tylko Gdańskiem
  8. Przygotowania do przebudowy dworca PKP w Gdańsku
  9. Ewa Karendys Wielki remont Gdańska Głównego. Powstanie m.in. nowy tunel, trojmiasto.wyborcza.pl [dostęp 01.03.2016]
  10. Nowy duch w starych murach. Drugie życie przychodni kolejowej w Gdańsku. trojmiasto.pl, 10 maja 2011. [dostęp 10 maja 2011].
  11. Jacek Friedrich: Gdańsk : [zwiedzanie, rozrywki, okolice]. Warszawa: Wiedza i Życie, 2006, s. 63. ISBN 83-7184-554-5.
  12. Ewa Karendys Hotel i browar w dawnej przychodni kolejowej w Gdańsku
  13. Ewa Karendys Zmienia się teren przy dworcu PKP. Czterogwiazdkowy hotel i restauracja z browarem
  14. Tęsknota za Lux Torpedą. trojmiasto.pl, 2 maja 2009. [dostęp 2 maja 2009].
  15. Michał Brancewicz Jak SKM Śródmieście zmieni dworzec Gdańsk Główny [dostęp 1.09.2013]
  16. Ewa Karendys "Schron z II wojny światowej do rozbiórki. Koliduje z budową przystanku SKM Śródmieście" [dostęp 12.10.2013]
Gdańsk Główny
Linia 9 Warszawa Wschodnia – Gdańsk Główny (327,741 km)
BSicon KBHFl.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Gdańsk Biskupia Górka
odległość: 1,041 km
BSicon KBHFr.svg
Linia 202 Gdańsk Główny – Stargard Szczeciński (0,000 km)
BSicon KBHFl.svg
odległość: 4,180 km
Linia 227 Gdańsk Główny – Gdańsk Zaspa Towarowa (0,672 km)
BSicon KBHFl.svg
odległość: 4,241 km
Linia 249 Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port (0,140 km)
BSicon KBHFl.svg
odległość: 0,903 km
Linia 250 Gdańsk Śródmieście – Rumia (0,080 km)
BSicon KBHFl.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Gdańsk Śródmieście
odległość: 1,093 km
BSicon BHFq.svg
odległość: 0,960 km