Bruno Kiciński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bruno Kiciński
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 7 października 1797
Lachowice
Data i miejsce śmierci 23 marca 1844
Ojrzeń
Zawód Polski dziennikarz, publicysta, redaktor, wydawca, poeta i tłumacz.

Bruno Kiciński, właśc. Bruno Dionizy hr. Kiciński z Kicina h. Rogala, krypt. i pseud.: B. hr. K., Lajbuś, *** (ur. 7 października 1797 w Lachowicach, zm. 23 marca 1844 w Ojrzeniu) – hrabia w Królestwie Kongresowym w 1820 roku[1], dziennikarz, publicysta, redaktor, wydawca, poeta i tłumacz. Współtwórca polskiej prasy o charakterze politycznym i literackim. Twórca pierwszego koncernu prasowego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Galicji, jako syn Piusa, byłego kasztelana połanieckiego (od roku 1806 hrabiego), i Franciszki z Cieciszowskich. Od roku 1804 uczył się w Theresianum w Wiedniu, a w latach 1809–1814 w kolegium pijarów na warszawskim Żoliborzu. Następnie mieszkał u swego krewnego, Joachima Lelewela. W latach 1814–1815, podczas pobytu we Lwowie, wraz z grupą współpracowników (Brykczyński, Chotomski, Dmochowski, Godebski, Lisiecki, Morawski) prowadził działalność wydawniczą. Był inicjatorem powstania „Pamiętnika Lwowskiego”, który zaczął wychodzić w roku 1816 (już po jego wyjeździe ze Lwowa). W swojej pracy zastosował nowoczesne możliwości kolportażu, płacił honoraria publicystom, stosował reklamę. W roku akademickim 1815/1816 podjął studia w warszawskiej Szkole Prawa i Administracji. Wkrótce potem (prawdopodobnie już w roku 1816) otrzymał stanowisko sekretarza Komisji Trzech Dworów do uregulowania stosunków handlu i żeglugi. W roku 1819 nabył część dóbr Grochów, wówczas pod Warszawą.

W roku 1821 założył „Kurier Warszawski”. W tym samym roku sprzedał go wraz ze swoją drukarnią Ludwikowi Adamowi Dmuszewskiemu. Cenzura przeszkodziła Kicińskiemu w realizacji dalszej pracy wydawniczej. Rozpoczął polityczną działalność konspiracyjną, był członkiem Towarzystwa Patriotycznego. Zaprzestał uczestnictwa w życiu publicznym i powrócił do niego w czasie powstania listopadowego. Był związany z działaczami prawicowymi, współpracował z pismem „Polak sumienny”. Pisał wiersze o charakterze patriotycznym. Jego poglądy były bliskie klasycyzmowi postanisławowskiemu. Był także tłumaczem dzieł greckich i epoki romantyzmu.

W czasie powstania listopadowego w 1831 roku pisał artykuły do związanego z Aleksandrem Wielopolskim dziennika Zjednoczenie[2].

Był członkiem loży wolnomularskiej Bracia Polacy Zjednoczeni w 1820 roku[3].

Wydawca gazet[edytuj | edytuj kod]

  • 1817–1818 – Tygodnik Warszawski
  • 1818–1819 – Tygodnik Polski i Zagraniczny
  • 1819–1820 – Tygodnik Polski
  • lipiec 1820–1822 – Wanda
  • 1818–1819 – Gazeta Codzienna Narodowa i Obca
  • 1819 – Kronika Drugiej Połowy Roku 1819
  • 1819 – wrzesień 1820 – Orzeł Biały
  • 1821–1822 – Kurier Warszawski
  • 1822–1823 – Pamiętnik Zagraniczny

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze dzieła[edytuj | edytuj kod]

  1. Kobiety. Poema w 2 pieśniach[4], powst. 1817, wyd. Warszawa 1818; wyd. następne: Minkowce 1818 (według inf. autora w poz. 13, wyd. 2 datowano na rok 1819); zobacz poz. 13, t. 1 (tu: Kobiety. Poema w 3 pieśniach)
  2. Wiersz do wojsk polskich, Warszawa 1830
  3. Do dyktatora Chłopickiego. Wiersz, brak miejsca i roku wydania; wyd. także w poz. 11
  4. Dwa dni zwycięstw odniesionych pod naczelnym dowództwem Jana Skrzyneckiego. Wiersz, (Warszawa 1831); wyd. także w poz. 11
  5. Oda do ziomków, (Warszawa) 1831
  6. Pieśń wieśniaków polskich, Warszawa 1831
  7. Pieśń żołnierska z r. 1794, zastosowana do teraźniejszych okoliczności, Warszawa 1831
  8. Nowa wiara, (Warszawa 1831); wyd. także w poz. 11; przedr. P. Hertz w: Zbiór poetów polskich XIX w. księga 1, Warszawa 1959
  9. Śpiew Żydka warszawskiego o Rożnieckim, Warszawa 1831 (pod pseudonimem Lajbuś)
  10. Trzeci Mai na znaną nutę, (Warszawa 1831), wyd. także w poz. 11, oraz Dziesięcioro przykazania ojczyzny, brak miejsca wydania (1831)
  11. Zbiór poezji... wydanych w czasie powstania narodowego[5], Warszawa 1831; wyd. 2 Warszawa brak roku wydania, (tu m.in.: poz. 3-4, 8, 10; Przekłady poz. 12)
  12. Myśliwy, czyli dwoje oczu za jedno. Komedioopera w 2 aktach przerobiona z niemieckiego[6] (muzyka: F. K. Zaremba), Warszawa 1840; wyd. następne zobacz poz. 13, t. 3; rękopis: Ossolineum, sygn. 11173/I
  13. Poezje..., częścią przekładane, częścią oryginalne w XII tomach (wydał autor); oddzielnie 1: t. 1-5, Warszawa 1840-1841; oddzielnie 2: t. 6-8, Warszawa 1843, (wydanie nieukończone); zawartość – t. 1 (1840): dedykowana rodzicom; Przedmowa; Poezje Piusa hr. Kicińskiego; (cykle wierszy): Trzy obrazy rodzinne, Dumy, Ballady, Sielanki, Alegorie, Różne wiersze; Ważniejsze dzieła poz. 1; Przekłady poz. 1, 5, 9, 14; (tu także kilka przekładów z T. Paine'a, I. F. Castellego, J. B. Rousseau, Woldemara) – t. 2 (1840) pt. Poezje myśliwskie: dedykowane S. Kicińskiemu; Poezje myśliwskie (oryginalne): Kaczołowstwo, czyli polowanie na kaczki dzikie, Polowanie na jelenie, Czarne pole, czyli łowy na wilki i odyńce, w 2 częściach, Wiersze różne, Przycinki; Przekłady poz. 15-16; Wyjątki z terminologii łowieckiej W. Kozłowskiego – t. 3 (1840): Powieści oryginalne (wiersze); Ważniejsze dzieła poz. 12; Przekłady poz. 17, 18, 19, 20 – t. 4 (1840) pt. Antologia niemiecka: dedykowana J. D. Minasowiczowi; Przekłady poz. 21 (cz. 1), 22-25, 26 (cz. 1) – t. 5 (1841) pt. Antologia grecka: wiersz dedykowany F. Skarbkowi; Przekłady poz. 3, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36 – t. 6 (1843) pt. Antologia niemiecka. T. 2: Przedmowa; Przekłady poz. 21 (cz. 2), 26 (cz. 2), 37 – t. 7-8 (1843): Przekłady poz. 8.

Artykuły i poezje ogłaszano w czasopismach: Dziennik Powszechny (1830-1831), Dziennik Wileński (1815), Gazeta Codzienna Narodowa i Obca (1818-1819), Kronika drugiej poł. 1819 r. (1819), Kurier Polski, Kurier Warszawski, Merkury (1831), Muzeum Domowe (1836), Orzeł Biały (1819-1820, 1831), Pamiętnik dla Płci Pięknej (1830), Pamiętnik Lwowski (1816-1820), Pamiętnik Warszawski (1815), Pamiętnik Zagraniczny, Naukowy, Historyczny i Polityczny (1816, 1822-1823), Piśmiennictwo Krajowe (1840), Pogoń (1831), Polak Sumienny (tu artykuł przeciwko J. Lelewelowi, 1831; przedr. A. Kraushar: Wolność druku i dziennikarstwo warszawskie w czasach listopadowych, Warszawa 1902), Tygodnik Warszawski (1817), Tygodnik Polski (1819-1820), Tygodnik Polski i Zagraniczny (tu m.in.: Ludmiła w Ojcowie. Duma, 1818 nr 35; przedr. C. Zgorzelski w: Ballada polska, Wrocław 1962, Biblioteka Narodowa seria I, nr 177), Wanda (1820-1822), Zjednoczenie (1831).

Kilka wierszy Kicińskiego przedrukował P. Hertz w: Zbiór poetów polskich XIX w. księga 1, Warszawa 1959.

Przekłady[edytuj | edytuj kod]

  1. S. Gessner: Wstęp z poematu pod tytułem Dafnis, powst. 1811, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 1
  2. J. G. Eichhorn (Ch. A. Vulpius): Rinaldo Rinaldini, herszt zbójców. Romans historyczny wieku osiemnastego, niemieckiego t. 1-2, Warszawa 1814; wyd. następne: Warszawa 1815; wyd. 3, t. 1-3 Warszawa 1819; wyd. 4, t. 1-2 Kraków 1845; wyd. 5, t. 1-4 Warszawa 1845
  3. Batrachomyomachia Homera, czyli wojna żab z myszami, Lwów 1815; wyd. następne: zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 5 (tu inf. tłumacza, że wyd. 1 wyszło w r. 1813?); rękopis: Biblioteka Akademii Nauk USRR Lwów (Zbiór Baworowskich, sygn. 1423/I)
  4. J. P. C. Florian: Powieści... z francuskiego t. 1-2, Warszawa 1816; druk nie podaje tłumacza, autorstwo Kicińskiego jest więc domniemane (na podstawie informacji J. Zawadzkiego w liście do A. K. Czartoryskiego z jesieni roku 1814 o mającym się wkrótce drukować przekładzie Kicińskiego powieści Floriana)
  5. J. Macpherson: Kroma. Poema Osjana, powst. 1817, wyd. zobacz: Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 1
  6. G. G. Byron: Poemata i powieści z dzieł... t. 1, Warszawa 1820, Biblioteka Romansów, Powieści, Podróży, Biografii, Poematów... wyd. przez W. Malecką; zawiera: Oblężenie Koryntu, Poema; Korsarz, Poema w 3 księgach
  7. C. J. Rouget de Lisle: Hymn wojenny marsylczyków, Tygodnik Polski, marzec 1820 (w art.: O francuskich pieśniach ludu...), wyd. osobno: Warszawa 1831.
  8. P. N. Ovidius: Przemiany. Poema w 15 pieśniach z oryginałem obok i przypisami objaśniającymi t. 1-3, Warszawa 1825-1826; wyd. następne: zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 7-8 (bez tekstu łacińskiego, ze wstępem O życiu i pismach P. Owidiusza Nansona); wybór wyd. B. Świba, Kraków 1907 (ze zmianami); wybór wyd. J. Czubek, Warszawa (1921) Wybór Pisarzów Polskich i Obcych dla Domu i Szkoły nr 25, także Warszawa 1933 Biblioteka Uniwersytetu Ludowego i Młodzieży Szkolnej nr 255; fragmenty wyd. M. S. Popławski w: Wielka literatura powszechna t. 5, Warszawa 1932, s. 578-582 (ze zmianami); wybór wyd. J. Krókowski, Wrocław (1953) Biblioteka Narodowa seria II, nr 76; (przekł. rozpoczęty w roku 1812; fragmenty ogł. Pamiętnik Warszawski 1815)
  9. F. N. V. Campenon: Mieszkanie wiejskie. Poema. Wolny przekład, powst. 1827, wyd. Warszawa 1829; wyd. następne zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 1
  10. T. H. Friedrich: Wyprawa satyryczna. Z niemieckiego. Przekład wolny, Warszawa 1830
  11. F. Schiller: Maria Stuart. Tragedia w 5 aktach, przerobiona z Szyllera przez P. Lebrun, przełożona z francuskiego przez..., Warszawa 1830; egz. ze skreśleniami cenzury w rękopisach Ossolineum, sygn. 11532/I; rękopis znajdował się w Bibliotece Narodowej, sygn. B. T. 613
  12. T. Campbell: Wspomnienie o upadku Polski i rzezi Pragi. Wyjątek z poematu Kampbella O nadziei, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 11
  13. V. Hugo: Wybór poezji pomniejszych, Warszawa 1840, (kilka wierszy ogł. Muzeum Domowe 1836)
  14. L. N. M. Carnot: Poezje, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 1
  15. Poezje myśliwskie (tłumaczone): Polowanie na kuropatwy. Poema w 3 pieśniach; Polowanie na słonki; Polowanie na skowronki; Polowanie na głuszce, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 2
  16. M. A. O. Nemesianus: Kynegetikon, czyli sztuka układania psów. Poema, powst. 1840, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 2 (tekst łaciński i polski)
  17. H. Frakaster: Alkon. Wiersz opisujący wychowanie psów myśliwskich, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 3 (tekst łaciński i polski)
  18. P. N. Ovidius: Halieutika, czyli rybołówstwo, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 3 (tekst łaciński i polski, przedmowa tłumacza)
  19. Adrian VI, papież: Polowanie pod Rzymem, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 3 (tekst łaciński i polski, przedmowa tłumacza)
  20. J. Darcjusz: Psy myśliwskie, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 3
  21. I. F. Castelli: Poezje Kastellego (cz. 1-2), wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 4, 6
  22. G. A. Bürger: Wybór poezji, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 4, (z przedmową O życiu i pismach Bürgera)
  23. F. Schiller: Poezje, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 4, (z przedmową O życiu i pismach Szyllera)
  24. J. G. Herder: Poezje, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 4
  25. J. W. L. Gleim: Poezje, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 4, (z przedmową O życiu i pismach Glejma)
  26. A. F. E. Langbein: Poezje (cz. 1-2), wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 4, (z przedmową O życiu i pismach Langbeina), t. 6
  27. Solon: Pozostałe poezje, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 5, (tekst grecki i polski; z przedmową O życiu i pismach Solona)
  28. Pitagoras: Pozostałe poezje, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 5, (tekst grecki i polski; z przedmową O życiu i pismach Pitagorasa)
  29. Anakreon: Pieśni, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 5, (tekst grecki i polski; z przedmową O życiu i pismach Anakreona)
  30. Safona: Pozostałe poezje, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 5, (tekst grecki i polski; z przedmową O życiu i pismach Safony)
  31. Alkajos: Poezje Alceusza, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 5
  32. Erinna z Telos: Poezje Erynny, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 5
  33. Bakchylides z Keos: Poezje, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 5
  34. Arystoteles: Śpiew, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 5
  35. Bion: Pieśni, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 5
  36. Moschos z Sycylii: Pieśni, wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 5
  37. Poezje pomniejsze dziś żyjących lub niedawno zmarłych poetów niemieckich: J. H. Voss, A. Grün, A. A. von Auersperg, J. Ch. von Zedlitz (m.in. wiersz: Przegląd nocny), G. B. Schwab, L. Uhland, K. E. von Ebert, Ch. F. A. von Württemberg, F. von Gaudy, G. F. M. von Schenkendorf, A. von Tschabuschnigg, J. Kerner, G. Zeidel, A. von Chamisso; wyd. zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 6
  38. L. Schefer: Brewiarz świecki, Warszawa 1843; fotokopię niedrukowanych fragmentów ogł. Książka jubileuszowa Kuriera Warszawskiego, Warszawa 1896.

Szereg przekładów ogłoszono wcześniej w czasopismach (jak wyżej: Ważniejsze dzieła). Fragmenty "Odysei" drukował Dziennik Wileński 1815, t. 2 i Pamiętnik dla Płci Pięknej 1830; "Warszawiankę" z francuskiego poety (C.) Delavigne Kurier Warszawski 1831, nr 77 i Merkury 1831, nr 91. Porównaj ponadto Ważniejsze dzieła poz. 13, t. 1.

Wydania zbiorowe[edytuj | edytuj kod]

  1. Poezje... częścią przekładane, częścią oryginalne w XII tomach, wydał autor; (Oddz. 1): t. 1-5, Warszawa 1840-1841; Oddz. 2: t. 6-8, Warszawa 1843; zobacz Ważniejsze dzieła poz. 13.

Listy i materiały[edytuj | edytuj kod]

  1. Do J. Lelewela z lat 1814-1818, 1822; rękopis: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 4435; fragm. przytacza K. W. Wójcicki: Warszawa, jej życie umysłowe i ruch literacki w ciągu lat trzydziestu (do 1800 do 1830 r.), Biblioteka Warszawska 1878, t. 2; 1879, t. 1-3 i odb. (Warszawa 1880, rozdz. 5)
  2. Do A. Cieciszowskiej 16 listów z Petersburga z roku 1817, wyd. B. Erzepki Dziennik Poznański 1896, nr 204-228 (z przerwami) i odb.
  3. Do ojca z lat: 1817, 1820, 1822; do przyszłego teścia z 1821 i do niezidentyfikowanego z nazwiska księcia z 1840, Książka jubileuszowa Kuriera Warszawskiego, Warszawa 1896
  4. Do K. A. A. Czartoryskiego list z roku 1840, rękopis: Biblioteka Narodowa, sygn. 2674/I
  5. Memoriał... w sprawie "Gazety Codziennej Narodowej i Obcej" (1819), wyd. i oprac. J. Łojek, Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego, t. 4 (1965), zeszyt 2.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kuryer Litewski, nr 130, 29 października 1820 roku, [b.n.s.]
  2. Zbigniew Stankiewicz, Dzieje wielkości i upadku Aleksandra Wielopolskiego, Warszawa 1967, s. 42-43.
  3. Stanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738–1821, w: Archiwum Komisji Historycznej, t. XIV, Kraków 1930, s. 226.
  4. Kobiety : poema w dwóch pieśniach Brunona hrabi Kicińskiego, wyd. 1818, polona.pl [dostęp 2018-09-08].
  5. Zbiór poezji Brun. Hr. Kicińskiego wydanych w czasie powstania narodowego, wyd. 1831, polona.pl [dostęp 2018-09-08].
  6. Myśliwy, czyli Dwoje oczu za jedno : komedjo-opera w dwóch aktach przerobiona z niemieckiego przez Brunona hrabię Kicińskiego, wyd. 1880, polona.pl [dostęp 2018-09-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. 5: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967, s. 101–105.
Lektura uzupełniająca (sprzed II wojny światowej)
  • J. Zawadzki: List do A. K. Czartoryskiego z 20 września 1814, wyd. T. Turkowski: Materiały do dziejów literatury i oświaty na Litwie i Rusi t. 1, Wilno 1935, s. 86-87
  • J. U. Niemcewicz: Pamiętniki, 1811-1820 t. 2, wyd. Poznań 1871
  • Raporty szpiega Mackrotta z lat 1819-1821, rękopis: Archiwum Główne Akt Dawnych
  • A. Magier: Estetyka miasta stołecznego Warszawy (ukończ. około roku 1833), wyd. H. Szwankowska, komentarz historyczno-literacki oprac. J. W. Gomulicki, Wrocław 1963
  • F. S. Dmochowski: Wspomnienia od 1806 do 1830 r., Warszawa 1858; wyd. następne Warszawa 1959 "Biblioteka Pamiętnikarzy Polskich i Obcych"
  • K. W. Wójcicki: "Encyklopedia powszechna" Orgelbranda, t. 14 (1863)
  • J. Lelewel: Listy do rodziny, Poznań 1878
  • K. W. Wójcicki: Warszawa, jej życie umysłowe i ruch literacki w ciągu lat trzydziestu (od 1800 do 1830 r.), "Biblioteka Warszawska" 1878 t. 2, 1879 t. 1-3 i odb. (Warszawa 1880, rozdz. 5)
  • A. Nowicki: Pionier dziennikarstwa polskiego, "Przegląd Tygodniowy" 1879
  • B. Erzepki: Listy hr. B. Kicińskiego do Antoniny Cieciszowskiej, pisane z Petersburga w r. 1817, "Dziennik Poznański" 1896 nr 204-228 (z przerwami) i odb.
  • Życiorys B. Kicińskiego: "Książka jubileuszowa Kuriera Warszawskiego", Warszawa 1896, s. 9-39
  • A. Kraushar: Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk t. 4, 6, 8; Kraków 1902-1906
  • A. Kraushar: Wolność druku i dziennikarstwo warszawskie, Warszawa 1902
  • P. Chmielowski: "Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana" t. 35/36 (1904)
  • K. Kaszewski: (Wstęp do) Anakreon, Warszawa 1907
  • S. Askenazy: Łukasiński t. 2, Warszawa 1909, s. 31-32
  • J. Kucharzewski: Czasopiśmiennictwo polskie w. XIX w Królestwie, na Litwie i Rusi oraz na emigracji, Warszawa 1911
  • W. Korotyński: Marsylianka, "Kurier Warszawski" 1915 nr 196
  • Ł. Kurdybacha: Wpływ kultury wileńskiej na Lwów w początkach XIX w., "Ateneum Wileńskie" 1936
  • C. Zgorzelski: O wierszach mylnie przypisywanych Kazimierzowi Brodzińskiemu, "Pamiętnik Literacki" rocznik 35 (1938)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]