Butlogłów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Butlogłów
Hyperoodon[1]
Lacépède, 1804[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – butlogłów północny (H. ampullatus)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Rząd

Cetartiodactyla

Podrząd

Whippomorpha

Infrarząd

walenie

Parvordo

zębowce

Nadrodzina

Ziphioidea

Rodzina

zyfiowate

Rodzaj

butlogłów

Typ nomenklatoryczny

Hyperoodon butskopf Lacépède, 1804 (= Balaena ampullata Forster, 1770)

Gatunki

zobacz opis w tekście

Butlogłów[27] (Hyperoodon) – rodzaj ssaka morskiego z rodziny zyfiowatych (Ziphiidae).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj obejmuje gatunki występujące we wszystkich oceanach świata[28][29][30].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 600–1000 cm; masa ciała 6000–10 000 kg[29].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Hyperoodon (Hyprodon, Hyperodon, Hyperdordon, Uperoodon, Hyperhoodon, Hyperodon, Hyperaodon, Hyperoodus, Hyperondon): gr. υπερώα yperōa „podniebienie”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[31].
  • Anarnak (Anarcus, Ananarcus, Anarnacus, Anarmacus): grenlandzka nazwa Anarnak dla morświnopodobnego ssaka[32]. Gatunek typowy: Anarnak groenlandicus Lacépède, 1804 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Ancylodon: gr. αγκυλος ankulos „zakrzywiony”, od αγκος ankos „zakręt”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[33]. Gatunek typowy: Monodon spurius Fabricius, 1780 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Uranodon: gr. ουρανός ouranos „podniebienie”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[34]. Gatunek typowy: Hyperoodon butskopf Lacépède, 1804 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Bidens: łac. bidens, bidentis „mający dwa zęby, dwuzębny”, od bi- „dwu-, dwój-”, od bis „dwukrotny, dwa razy”; dens, dentis „ząb”[35]. Gatunek typowy: Delphinus diodon Lacépède, 1804 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Heterodon: gr. ἑτερος heteros „inny, różny”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[36]. Gatunek typowy: Blainville wymienia kilka gatunków; młodszy homonim Heterodon Latreille, 1801 (Sauropsida).
  • Cetodiodon: gr. κητος kētos „wieloryb”; δι- di- „podwójny”, od δις dis „dwa razy”, od δυο duo „dwa”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[37]. Gatunek typowy: Cetodiodon hunteri Jacob, 1825 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Anodon: gr. negatywny przedrostek άν an „bez”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[38]. Gatunek typowy: Hyperoodon butskopf Lacépède, 1804 (= Balaena ampullata Forster, 1770); młodszy homonim Anodon Oken, 1815 (Mollusca).
  • Nodus: gr. νωδoς nōdos „bezzębny”[39]. Gatunek typowy: Delphinus edentulus Schreber, 1802 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Orca: łac. orca „rodzaj wieloryba”[40]. Gatunek typowy: Delphinus bidentatus Bonnaterre, 1789 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Chaenodelphinus: gr. χην khēn, χηνος khēnos „gęś”; δελφις delphis, δελφινος delphinos „delfin”[41]. Gatunek typowy: Balaena rostrata O.F. Müller, 1776 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Chaenocetus (Chenocetus): gr. χην khēn, χηνος khēnos „gęś”; κητος kētos „wieloryb”[42]. Gatunek typowy: Balaena ampullata Forster, 1770.
  • Lagenocetus (Lagocetus): gr. λαγηνος lagēnos „flaszka, butelka”; κητος kētos „wieloryb”[43]. Gatunek typowy: Lagenocetus latifrons J.E. Gray, 1863 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Frasercetus: Francis Charles Fraser (1903–1978), angielski zoolog specjalizujący się w walaniach; κητος kētos „wieloryb”[26]. Gatunek typowy: Hyperoodon planifrons Flower, 1882.

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

Do rodzaju należą następujące gatunki[28][27]:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Nieuzasdniona poprawka Anarnak Lacépède, 1804.
  2. a b c d e f g h i Niepoprawna późniejsza pisownia Hyperoodon Lacépède, 1804.
  3. Nieuzasadniona poprawka Chaenocetus Eschricht, 1845.
  4. Niepoprawna późniejsza pisownia Lagenocetus J.E. Gray, 1863.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Hyperoodon, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. Lacépède 1804 ↓, s. xliv.
  3. Lacépède 1804 ↓, s. xxxviii.
  4. a b A.M.C. Duméril: Zoologie analytique, ou, Méthode naturelle de classification des animaux: rendue plus facile a l’aide de tableaux synoptiques. Paris: Allais, libraire, 1806, s. 28. (fr.).
  5. L.F. Froriep: C. Dumeril’s, Doctors und Professors an der medicinischen Schule zu Paris, Analytische Zoologie, aus dem französischen, mit zusätzen. Weimar: Im Verlage des Landes-Industrie-Comptoirs, 1806, s. 29. (niem.).
  6. F. Tiedemann: Zoologie: zu seinen Vorlesungen entworfen. Allgemeine Zoologie, Mensch und Säugthiere. Landshut: In der Weberichen Buchhandlung, 1804, s. 575. (niem.).
  7. Illiger 1811 ↓, s. 142.
  8. Illiger 1811 ↓, s. 143.
  9. J.G. Fischer von Waldheim: Zoognosia tabulis synopticis illustrata, in usum praelectionum Academiae imperialis medico-chirugicae mosquensis edita. Cz. 3. Mosquae: Nicolai S. Vsevolozsky, 1814, s. 686. (łac.).
  10. C.S. Rafinesque: Analyse de la nature, or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 60. (fr.).
  11. H. M. D. de Blainville: Nouveau dictionnaire d’histoire naturelle. T. 9. Paris: Chez Deterville, 1817, s. 151, 175. (fr.).
  12. J.E. Gray. On the Natural Arrangment of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 310, 1821. (ang.). 
  13. A. Jacob. On the generic characters and anatomical structure of the Whale, entitled Delphinus Diodon by Hunter, and Hyperoodon by La Cepede. „The Dublin Philosophical Journal, and Scientific Review”. 1, s. 72, 1825. (ang.). 
  14. a b c J.G. Wagler: Natürliches System der Amphibien. München: J.G. Cotta’scchen Buchhandlun, 1830, s. 34. (niem.).
  15. D.F. Eschricht. Iagttagelser paa Nebbehyalen eller Islændernes Andarnefia, Færöernes Dögling. „Forhandlinger ved de Skandinaviske Naturforskeres Möde”. 3, s. 655, 1842. (szw.). 
  16. J.E. Gray: List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum. London: The Trustees, 1843, s. xxiii. (ang.).
  17. D.F. Eschricht. Bemaerkede, at Navnet Hyperoodon. „Oversigt over det Kongelige Danske videnskabernes selskabs forhandlinger”. Aaret 1845, s. 17, 1845. (duń.). 
  18. J.E. Gray: Mammalia. W: J. Richardson & J.E. Gray: The zoology of the voyage of the H.M.S. Erebus & Terror, under the command of Captain Sir James Clark Ross, during the years 1839 to 1843. Cz. 1: Mammalia, Birds. London: E. W. Janson, 1846, s. 52. (ang.).
  19. P. Gervais. Mémoire sur la famille des Cétacés Ziphoides, et plus particulièrement sur le Ziphius cavirostris de la Méditerranée. „Annales des Sciences Naturelles, Zoologie”. 14, s. 6, 1850. (fr.). 
  20. a b J.E. Gray. On the Arrangement of the Cetaceans. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1863, s. 200, 1863. (ang.). 
  21. J.E. Gray: Catalogue of seals and whales in the British Museum. Wyd. 2. London: The Trustees, 1866, s. 82, 104. (ang.).
  22. E.D. Cope. On the Cetaceans of the Western Coast of North America. „Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. 21, s. 31, 1869. (ang.). 
  23. K.A. von Zittel: Handbuch der palaeontologie. Cz. 4. München: R. Oldenbourg, 1893, s. 178. (niem.).
  24. E. Schulze. „Helios”. 14, s. 78, 1897. (niem.). 
  25. R.E Hall & K.R. Kelson: The Mammals of North America. Cz. 2. New York: The Ronald Press Co., 1959, s. 810. (ang.).
  26. a b J. C. Moore. Relationships among the living genera of beaked whales with classifications, diagnoses and keys. „Fieldiana: Zoology”. 53 (4), s. 274, 1968. (ang.). 
  27. a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 191. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  28. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 284. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
  29. a b C. MacLeod: Family Ziphiidae (Beaked Whales). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 4: Sea Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2014, s. 348–349. ISBN 978-84-96553-93-4. (ang.).
  30. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Hyperoodon. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-03-21]. (ang.).
  31. Palmer 1904 ↓, s. 340.
  32. Palmer 1904 ↓, s. 100.
  33. Palmer 1904 ↓, s. 103.
  34. Palmer 1904 ↓, s. 701.
  35. Palmer 1904 ↓, s. 137.
  36. Palmer 1904 ↓, s. 322.
  37. Palmer 1904 ↓, s. 174.
  38. Palmer 1904 ↓, s. 110.
  39. Palmer 1904 ↓, s. 461.
  40. Palmer 1904 ↓, s. 478.
  41. Palmer 1904 ↓, s. 181.
  42. Palmer 1904 ↓, s. 176.
  43. Palmer 1904 ↓, s. 360.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]