Butlogłów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Butlogłów
Hyperoodon[1]
Lacépède, 1804[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – butlogłów północny (H. ampullatus)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Rząd Cetartiodactyla
Podrząd Whippomorpha
Infrarząd walenie
Parvordo zębowce
Nadrodzina Ziphioidea
Rodzina zyfiowate
Rodzaj butlogłów
Typ nomenklatoryczny

Hyperoodon butskopf Lacépède, 1804 (= Balaena ampullata Forster, 1770)

Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Butlogłów[16] (Hyperoodon) – rodzaj ssaka morskiego z rodziny zyfiowatych (Ziphiidae).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj obejmuje gatunki występujące we wszystkich oceanach świata[17][18][19].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 600–1000 cm; masa ciała 6000–10 000 kg[18].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Hyperoodon (Uperoodon, Hyperhoodon, Hyperodon, Hyperaodon, Hyperoodus): języka greckiego: gr. υπερώα yperōa „podniebienie”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[20].
  • Ancylodon: gr. αγκυλος ankulos „zakrzywiony”, od αγκος ankos „zakręt”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[21]. Gatunek typowy: Monodon spurius Fabricius, 1780 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Uranodon: gr. ουρανός ouranos „podniebienie”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[22]. Gatunek typowy: Hyperoodon butskopf Lacépède, 1804 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Heterodon: gr. ἑτερος heteros „inny, różny”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[23]. Gatunek typowy: Blainville wymienia kilka gatunków; młodszy homonim Heterodon Latreille, 1801 (Sauropsida).
  • Cetodiodon: gr. κητος kētos „wieloryb”; δι- di- „podwójny”, od δις dis „dwa razy”, od δυο duo „dwa”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[24]. Gatunek typowy: Cetodiodon hunteri Jacob, 1825 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Anodon: gr. negatywny przedrostek άν an „bez”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[25]. Gatunek typowy: Hyperoodon butskopf Lacépède, 1804 (= Balaena ampullata Forster, 1770); młodszy homonim Anodon Oken, 1815 (Mollusca).
  • Nodus: gr. νωδoς nōdos „bezzębny”[26]. Gatunek typowy: Delphinus edentulus Schreber, 1802 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Chaenodelphinus: gr. χην khēn, χηνος khēnos „gęś”; δελφις delphis, δελφινος delphinos „delfin”[27]. Gatunek typowy: Balaena rostrata O.F. Müller, 1776 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Chaenocetus: gr. χην khēn, χηνος khēnos „gęś”; κητος kētos „wieloryb”[28]. Gatunek typowy: Balaena ampullata Forster, 1770.
  • Lagenocetus: gr. λαγηνος lagēnos „flaszka, butelka”; κητος kētos „wieloryb”[29]. Gatunek typowy: Lagenocetus latifrons J.E. Gray, 1863 (= Balaena ampullata Forster, 1770).
  • Frasercetus: Francis Charles Fraser (1903-1978), angielski zoolog specjalizujący się w walaniach; κητος kētos „wieloryb”[15]. Gatunek typowy: Hyperoodon planifrons Flower, 1882.

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

Do rodzaju należą następujące gatunki[17][16]:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Niepoprawna późniejsza pisownia Hyperoodon Lacépède, 1804.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Hyperoodon, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. B.G. de Lacépède: Histoire naturelle des cétacées. Paris: Plassan, 1804, s. xliv. (fr.)
  3. Illiger 1811 ↓, s. 142.
  4. Illiger 1811 ↓, s. 143.
  5. H. M. D. de Blainville: Nouveau dictionnaire d’histoire naturelle. T. 9. Paris: Chez Deterville, 1817, s. 151, 175. (fr.)
  6. A. Jacob. On the generic characters and anatomical structure of the Whale, entitled Delphinus Diodon by Hunter, and Hyperoodon by La Cepede. „The Dublin Philosophical Journal, and Scientific Review”. 1, s. 72, 1825 (ang.). 
  7. a b J.G. Wagler: Natürliches System der Amphibien. München: J.G. Cotta’scchen Buchhandlun, 1830, s. 34. (niem.)
  8. D.F. Eschricht. Iagttagelser paa Nebbehyalen eller Islændernes Andarnefia, Færöernes Dögling. „Forhandlinger ved de Skandinaviske Naturforskeres Möde”. 3, s. 655, 1842 (szw.). 
  9. J.E. Gray: List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum. London: The Trustees, 1843, s. xxiii. (ang.)
  10. D.F. Eschricht. Bemaerkede, at Navnet Hyperoodon. „Oversigt over det Kongelige Danske videnskabernes selskabs forhandlinger”. Aaret 1845, s. 17, 1845 (duń.). 
  11. P. Gervais. Mémoire sur la famille des Cétacés Ziphoides, et plus particulièrement sur le Ziphius cavirostris de la Méditerranée. „Annales des Sciences Naturelles, Zoologie”. 14, s. 6, 1850 (fr.). 
  12. a b J.E. Gray. On the Arrangement of the Cetaceans. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1863, s. 200, 1863 (ang.). 
  13. E.D. Cope. On the Cetaceans of the Western Coast of North America. „Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. 21, s. 31, 1869 (ang.). 
  14. E. Schulze. „Helios”. 14, s. 78, 1897 (niem.). 
  15. a b J. C. Moore. Relationships among the living genera of beaked whales with classifications, diagnoses and keys. „Fieldiana: Zoology”. 53 (4), s. 274, 1968 (ang.). 
  16. a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 191. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  17. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 284. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.)
  18. a b C. MacLeod: Family Ziphiidae (Beaked Whales). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 4: Sea Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2014, s. 348–349. ISBN 978-84-96553-93-4. (ang.)
  19. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Hyperoodon (ang.). W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-03-21].
  20. Palmer 1904 ↓, s. 340.
  21. Palmer 1904 ↓, s. 103.
  22. Palmer 1904 ↓, s. 701.
  23. Palmer 1904 ↓, s. 322.
  24. Palmer 1904 ↓, s. 174.
  25. Palmer 1904 ↓, s. 110.
  26. Palmer 1904 ↓, s. 461.
  27. Palmer 1904 ↓, s. 181.
  28. Palmer 1904 ↓, s. 176.
  29. Palmer 1904 ↓, s. 360.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]