Zębowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zębowce
Odontoceti[1]
Flower, 1867
Ilustracja
Przedstawiciel parvordo – kaszalot spermacetowy (Physeter macrocephalus)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd Cetartiodactyla
Podrząd Whippomorpha
Infrarząd walenie
Parvordo zębowce
Nadrodziny

zobacz opis w tekście

Zębowce (Odontoceti) – parvorodo ssaków z infrarzędu waleni (Cetacea) w obrębie rzędu Cetartiodactyla. Ich przedstawiciele posiadają zęby, czym odróżniają się od fiszbinowców. Zębowce polują na ryby, głowonogi, a niektóre także na ssaki morskie.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Zębowce obejmują gatunki występujące we wszystkich oceanach świata[2][3].

Anatomia[edytuj | edytuj kod]

Z wyjątkiem kaszalota osiągającego nawet do 18 m, największego zwierzęcia tej grupy, są to walenie małej lub średniej wielkości. Zębowce posiadają pojedynczy otwór nosowy na szczycie głowy (w przeciwieństwie do fiszbinowców z dwoma otworami). W kształcie zębów istnieją wielkie różnice pomiędzy gatunkami. Podczas gdy większość ma dużą liczbę identycznych zębów, do 260 u niektórych delfinów, istnieją też walenie jak narwal, u którego jedyny ząb tworzy długi róg, lub prawie bezzębne wale dziobogłowe z niezwykle ukształtowanymi zębami u samców.

Zębowce podobnie jak fiszbinowce mają opływowe kształty,ich wygląd bywa jednak różnorodny. Większość to gładkie i smukłe zwierzęta jak np. delfiny, lecz są i takie o budowie mocnej i masywnej najlepszym przykładem jest tu Kaszalot. Większość zwierząt tego podrzędu posiada płetwę grzbietową.

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Poruszanie się[edytuj | edytuj kod]

Większość zębowców potrafi pływać z dużą prędkością. Mniejsze rodzaje czasami towarzyszą statkom, dając się nosić falom. Najczęściej można obserwować przy tej czynności delfiny, słynące także z akrobatycznych skoków.

Odgłosy[edytuj | edytuj kod]

Wydawanie dźwięków gra ważną rolę dla zębowców. Obok różnych gwizdów i krzyków służących do komunikacji, są w stanie używać dźwięków o wysokiej częstotliwości aby orientować się za pomocą echolokacji. Ten zmysł stanowi wielką pomoc przy polowaniu.

Życie stadne[edytuj | edytuj kod]

Z reguły zębowce żyją w grupach składających się z kilku do tuzina waleni. Zdarza się, że grupy te złączają się, tworząc zbiorowiska do tysiąca zwierząt. Wysokie umiejętności komunikacyjne zębowców objawiają się np. w skoordynowanym polowaniu na stada ryb. W niewoli niektóre gatunki okazują duże zdolności do nauki; z tego powodu zoolodzy zaliczają je do najbardziej inteligentnych zwierząt.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Klasyfikacja za Illustrated Checklist of the Mammals of the World (2020)[2][4]:

  • nadrodzina: Physteroidea J.E. Gray, 1821
  • nadrodzina: Ziphioidea J.E. Gray, 1865
    • rodzina: Ziphiidae J.E. Gray, 1865zyfiowate
  • nadrodzina: Platanistoidea J.E. Gray, 1846
    • rodzina: Platanistidae J.E. Gray, 1846suzowate
  • nadrodzina: Lipotoidea Zhou, Qian & Li, 1978
  • nadrodzina: Inioidea J.E. Gray, 1846
  • nadrodzina: Delphinoidea J.E. Gray, 1821

Wpływ człowieka[edytuj | edytuj kod]

Kaszalot przez długi czas był celem przemysłu wielorybniczego. Dzisiaj na niektóre stosunkowo niewielkie walenie (np. grindwale i grindwale krótkopłetwe) nadal trwają polowania, jednak największe zagrożenie dla większości gatunków stanowi rybactwo. Zwłaszcza przy połowie tuńczyków, co roku giną w sieciach tysiące delfinów.

Trzymanie małych waleni stanowi wielką atrakcję dla oceanariów i ogrodów zoologicznych, gdzie najczęściej występują butlonosy, orki i białuchy. Ze względu na duże zapotrzebowanie miejsca, niewola tych ssaków morskich jest kontrowersyjna.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Odontoceti, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 284–304. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.)
  3. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Suborder Odontoceti (ang.). W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-03-21].
  4. Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 186-191. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

"Wieloryby, delfiny i morświny." CIBET