Chengdu FC-1

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
FC-1 Xiaolong
JF-17 Thunder
JF-17 Thunder na Airshow China 2010
JF-17 Thunder na Airshow China 2010
Dane podstawowe
Państwo  Chiny
 Pakistan
Producent Chengdu Aircraft Industry Corporation,
Pakistan Aeronautical Complex
Typ myśliwiec wielozadaniowy
Załoga 1
Historia
Data oblotu 25 sierpnia 2003
Lata produkcji od 2007
Egzemplarze 72
Liczba wypadków
 • w tym katastrof
1
1
Dane techniczne
Napęd 1 x Klimow RD-93
Ciąg 49,9 kN (84,5 kN z dopalaczem)
Wymiary
Rozpiętość 9,45 m
Długość 14,93 m
Wysokość 4,72 m
Powierzchnia nośna 24,4 m2
Masa
Własna 6 586 kg
Startowa 12 383 kg
Zapas paliwa 2 327 kg
Osiągi
Prędkość maks. 1,6 Ma
Pułap 16 920 m
Zasięg 3 482 km
Promień działania 1 352 km
Współczynnik obciążenia konstrukcji 0,95
Dane operacyjne
Uzbrojenie
dwulufowe działko GSz-23-2 23 mm,
pociski powietrze-powietrze:
do 6 × AIM-9M/L, PL-5E, PL-9C, 4 × SD-10A
pociski powietrze-ziemia:
3 × PPO C-802A, CM-400AKG, PPR MAR-1, PM Ra'ad
bomby:
do 5 × Mk-82, Mk-84, GBU-10, GBU-12, BLU-107, H-2, H-4, LS-6, LT-2/LS-500J, LT-3
Użytkownicy
Pakistan Air Force

Chengdu FC-1 Xiaolong (również PAC JF-17 Thunder w Pakistanie) – lekki myśliwiec wielozadaniowy czwartej generacji, stworzony wspólnie przez Chiny i Pakistan. Dotychczas istnieje tylko wersja jednomiejscowa w służbie pakistańskiej.

Historia[edytuj]

W latach 80. ChRL z pomocą Grummana opracowywały koncepcję zmodyfikowanej wersji eksportowego Chengdu F-7M (kopia MiG-21), oznaczoną F-7M Sabre II z planem do uruchomienia jego produkcji w Pakistanie dla zastąpienia tamtejszych Shenyang F-6. Główne zmiany w konstrukcji miały polegać na przeprojektowaniu wlotu powietrzna oraz montażu zachodniej awioniki i silnika. Pakistan wycofał się z projektu jako nieopłacalnego, w zamian zamawiając wersję F-7P chińskiej produkcji z włoskim radarem Grifo (135 dostarczono w latach 1987-1993), które miała uzupełnić ponad setka General Dynamics F-16 Fighting Falcon (40 dostarczono w latach 1983-1987). W 1989 USA nałożyły sankcje na Chiny za masakrę na placu Tian’anmen, co wykluczyło zagraniczną pomoc przy kontynuowanym przez Chiny projekcie. W związku z poprawką do ustawy Foreign Assistance Act, zakazującej udzielania pomocy wojskowej krajom rozwijającym broń jądrową, 6 września 1990 USA objęły embargiem dostawy uzbrojenia do Pakistanu, który nie podpisał układu NPT. W rezultacie anulowano 71 zamówionych w 1988 i 1989 F-16, z których 13 F-16A i 15 F-16B zakonserwowano na pustyni. Embargo zniesiono w 2001, co umożliwiło dostarczenie 14 z nich.

Pakistan uzupełnił powstałą lukę zakupami 57 F-7PG i używanych zmodernizowanych Mirage, ale potrzebując następcy dla starzejącej się floty Mirage III, Mirage 5, Nanchang A-5 i Chengdu F-7 ponownie zwrócił się do Chin w celu wskrzeszenia projektu taniego samolotu myśliwskiego. W 1995 Chiny i Pakistan podpisały list intencyjny ws. budowy nowego samolotu, przez kolejne lata ustalono warunki współpracy i wymagania dla maszyny. Ostateczną umowę podpisano w 1999 w Pekinie w obecności premierów obu państw.

Rozwój[edytuj]

Pakistan sfinansował 60% kosztów prac rozwojowych, wartych ok. 500 mln USD. Samolot pod wieloma względami odpowiada wczesnym wersjom F-16, obie maszyny to średniopłaty wykorzystujące skrzydło pasmowe o zbliżonych rozmiarach, F-16A miał 35 cm większą rozpiętość i ważył około 500 kg więcej niż FC-1, ale ostatnia wersja wersja F-16E waży około 3000 kg więcej. Podobnie jak wszystkie współczesne myśliwce JF-17 jest sterowany komputerem przy pomocy systemu fly-by-wire. O ile Chińczycy stworzą całkowicie rodzimą wersje, z przeznaczeniem na eksport lub dla własnych wojsk, to pakistańskie maszyny będą mogły być dowolnie modernizowane, aby doposażyć je w zachodnią awionikę lub uzbrojenie. Pierwsze 50 seryjnych maszyn wyposażono w importowane z Rosji (przez Chiny) silniki RD-93, oparte na RD-33 z MiG-29. Kontakt z Rosją z 2005 roku zawierał 100 RD-93[1]. Silniki wykazały się niezawodnością i pozytywną opinią użytkownika podczas użytkowania na lotniskach położonych na wysokości ponad 2000 m n.p.m. w temperaturach przekraczających 30 st. C. W 2015 roku Pakistan postanowił importować silniki bezpośrednio z Rosji dla samolotów montowanych w kraju. Wśród rozważanych silników były też Klimow w odmianie RD-93MA z ciągiem zwiększonym z 8300 do 9500 kg i chiński odpowiednik Guizhou WS-13 (8600 kg ciągu), wcześniej zrezygnowano z użycia Snecma M53-P2 z Mirage 2000. Pierwotnie testowane radary pulsacyjno-dopplerowskie - włoski Grifo S7 i francuski Thales RC400, zastąpiono chińskim NRIET KLJ-7, produkowanym na licencji w Pakistanie. Samolot otrzymał całkowicie szklany kokpit z trzema wyświetlaczami i HUD, dodatkowo pilot może korzystać z nahełmowego systemu celowniczego oraz gogli noktowizyjnych, kokpit zaprojektowano w konfiguracji HOTAS. W samolocie zamontowano fotel wyrzucany Mk.16 PK16LF zero/zero od brytyjskiej firmy Martin Baker. Wyposażony jest też w spadochron hamujący. Pierwszą serię produkcyjną 50 sztuk oznaczono Block 1. W 2012 roku poinformowano o rozpoczęciu prac nad opracowaniem wersji dwumiejscowej (JF-17B) przez Chengdu. Na Paris Air Show 2013 pokazano model FC-1 w odmianie tandem[2].

Druga seria samolotów wersji Block 2 (dalsze 50 sztuk) wyposażono w pochodzące z RPA sondy do pobierania paliwa w locie (od 26. egzemplarza), a modernizację objął system tlenowy, elektroniczne systemy samoobrony i radar w wersji KLJ-7 V2. Wśród rozważanych dla tej odmiany ulepszeń był też radar typu AESA ze skanowaniem fazowym od NRIET, ale ten rozważany jest w wersji Block 3[3].

Samolot został wyposażony w siedem węzłów podwieszeń zewnętrznych (dwa na końcach skrzydeł tylko dla pocisków termicznych krótkiego zasięgu). Podstawowe uzbrojenie samolotu stanowią najnowsze bomby i pociski chińskiej produkcji, w tym przeciwokrętowe pociski C-802A o zasięgu 180 km, do walki powietrznej pociski średniego zasięgu SD-10A (oznaczenie eksportowe chińskich PL-12) i krótkiego zasięgu PL-5E II, precyzyjne uzbrojenie powietrze-ziemia stanowią 500 kg bomby LS-6 naprowadzane satelitarnie oraz laserowo LT-2/LS-500J i LT-3, a także pakistańskie bomby naprowadzane optycznie lub termicznie H-2 i H-4.[4] Samolot zintegrowano także z wykorzystywanymi przez Pakistan bombami i pociskami AIM-9 Sidewinder produkcji USA. Dwulufowe działko GSz-23 umieszczono zewnętrznie na kadłubie pod lewym wlotem powietrza. Dodatkowym wyposażeniem na podwieszeniach są zasobnik zakłócający KG-300G oraz zasobnik celowniczy WMD-7, pozwalający atakować cele w nocy, a także do trzech zewnętrznych zbiorników paliwa.

W kwietniu 2016 roku przedstawiciele Chengdu Aircraft Corporation poinformowali o rozpoczęciu budowy wersji dwumiejscowej samolotu oznaczonej jako JF-17B[5].

Produkcja[edytuj]

Ogółem w Chinach powstało sześć prototypów, osiem maszyn przedseryjnych, które dostarczono w 2007 i dwie seryjne w 2009. Pakistan Aeronautical Complex w Kamrze (Pendżab) zmontował 40 maszyn wersji Block 1 w latach 2009-2013, docelowo samoloty mają składać się w 58% z podzespołów produkowanych lokalnie. Produkcja konfiguracji Block 2 (50 szt.) planowano na lata 2013-2016, ale uruchomienie ich montażu zostało z przyczyn ekonomicznych opóźnione do 2014 roku[6]. Produkcję dwóch pierwszych egzemplarzy uruchomiono w Pakistanie w grudniu 2013 roku, a ich testy w lutym 2015. Pierwszy samolot w wersji Block 2 oblatano 9 lutego 2015[3]. Produkcja masowa rozpoczęła się w 2016[7]. W grudniu 2015 przekazano 16. samolot w wersji block 2, co stanowiło wyposażenie czwartej eskadry[8]. Samoloty te wcielono do służby w 2017 roku, w tym czasie w montowane były 33 dalsze egzemplarze[9]. Cena jednostkowa samolotu w wariancie Block 1 jest szacowana na około 15-20 mln USD, w wersji Block 2 wzrośnie do około 25 mln USD. Według pakistańskiego Minister Obrony za cenę jednego F-16 otrzymują trzy samoloty JF-17.[10]. Pakistan zamówił łącznie 150 sztuk JF-17.[11] Biorąc pod uwagę cenę, model ten jest najtańszym na świecie myśliwcem wielozadaniowym[12]. Po Salonie Lotniczym w Paryżu w roku 2015 pojawiły się pogłoski, że samolotem w wersji Block 2 zainteresowany jest członek NATO – Bułgaria[13].

Służba[edytuj]

Dwa pierwsze samoloty dostarczono z Chin do Pakistanu w marcu 2007 roku, aby zaprezentować je publicznie na paradzie wojskowej 23 marca 2007. Pierwsza eskadra wyposażona w 14 JF-17 Block 1 (No. 26 Black Spiders) osiągnęła gotowość operacyjną 18 lutego 2010. W kwietniu 2011 samoloty zastąpiły A-5C Fantan eskadry No. 16 Black Panthers[14]. 14 listopada 2011 po zderzeniu z ptakiem rozbił się pakistański Thunder z eskadry Black Spiders, jego pilot zdołał się katapultować, ale zginął na skutek nie otwarcia się spadochronu[15]. Pakistańskie JF-17 wykonywały dynamiczne pokazy w locie na Dubai Airshow 2011, Turkey Air Show 2011, Airshow China 2010 i 2012, Paris Air Show 2015[16]. W 2015 roku sformowano eskadrę agresorów z pięcioma JF-17[17] Eskadra nr 2 w Karaczi na południu kraju otrzymała JF-17 we wrześniu 2015, ale formalnie przyjęto je do służby w kwietniu 2016[18]. 16 lutego 2017 przekazano formalnie 16 samolotów JF-17 14. eskadrze, stacjonującej w Kamrze na północy Pakistanu, eskadrę przezbrojono z F-7P[9].

  • Pakistan Air Force (65 sztuk)
    • PAF Base Peshawar
      • No. 26 Squadron Black Spiders (2010)
      • No. 16 Squadron Black Panthers (2011)
    • PAF Base Masroor (Karaczi)
      • No. 2 Squadron Minhas (2016)
    • PAF Base Minhas (Kamra)
      • JF-17 Test and Evaluation Flight (2007–2010)
      • No. 14 Squadron Tail choppers (2017)
    • PAF Base Mushaf (Sargodha)
      • Combat Commanders School (2015)

Eksport[edytuj]

Pierwszym zagranicznym użytkownikiem JF-17 zostaną w 2017 roku Siły Zbrojne Mjanmy, które zamówiły szesnaście egzemplarzy. Rozpoczęto także negocjacje w sprawie rozpoczęcia produkcji licencyjnej JF-17 w mjanmańskich zakładach[19].

Chiny do potencjalnych rynków eksportowych dla FC-1 zaliczają kraje rozwijające się, m.in. Egipt, Bangladesz, Azerbejdżan, Iran i Sri Lankę, czyli głównie kraje, które w przeszłości zakupiły F-7[20].

Przypisy

  1. Airshow China 2014: Russia to supply China with more RD-93 turbofans.
  2. Chinese Xiaolong/FC-1B debuts at Paris Air Show.
  3. a b JF-17 BLOCK-2 AND BLOCK-3 DETAILS CONFIRMED. http://quwa.org/, 16 października 2015.
  4. JF-17 Thunder at Static Display Along with Weapons At Dubai Air Show
  5. Powstaje dwumiejscowy JF-17B, „Lotnictwo”, nr 6 (2016), s. 5, ISSN 1732-5323
  6. Block II JF-17 Thunder To Enter Into Production Next Year
  7. First Block 2 JF-17s under construction in Pakistan.
  8. Fourth JF-17 Thunder squadron complete as PAC rolls out 16th aircraft.
  9. a b Pakistan odebrał 16 kolejnych JF-17. Altair, 18 lutego 2017.
  10. Piotr Butowski, Dubai Airshow, "Lotnictwo", nr 1 (2012), s. 26-35, ISSN 1732-5323
  11. China to expedite 50 JF-17 kits for Pakistan flightglobal, 23 maja 2011.
  12. Kiszniewski Aleksander: HAL Tejas - najtańszy myśliwiec wielozadaniowy świata? (pol.). Onet, 2014-01-21. [dostęp 2014-01-21].
  13. Krzysztof Wilewski. Tanie wojskowe latanie. „Polskazbrojna.pl”, 2015-08-14. [dostęp 2015-08-14]. 
  14. JF-17 build-up progresses.
  15. Crash Site Images Confirming JF-17 Thunder Crash
  16. Paris Air Show 2015: JF-17 fighter flying with indigenous Chinese turbofan.
  17. Pictures on JF-17 induction in CCS – 26-Jan-2015.
  18. JF-17 FORMALLY HANDED OVER TO THE PAF’S NO. 2 SQUADRON. http://quwa.org, 11 kwietnia 2016.
  19. Łukasz Golowanow: Mjanma chce produkować JF-17 na licencji. konflikty.pl, 3 lutego 2017. [dostęp 3 lutego 2017].
  20. Greg Waldron: IN FOCUS: China awaits fighter export breakthrough (ang.). flightglobal.com, 3 lipca 2012. [dostęp 3 lutego 2017].

Linki zewnętrzne[edytuj]