To jest dobry artykuł

Chomicznik dżungarski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Chomik dżungarski)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Chomicznik dżungarski
Phodopus sungorus[1]
(Pallas, 1773)
Chomicznik dżungarski
Chomicznik dżungarski
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Rodzina chomikowate
Podrodzina chomiki
Rodzaj chomicznik
Gatunek chomicznik dżungarski
Synonimy
  • Mus sungorus Pallas, 1773[2]
  • Mus songarus Pallas, 1778[2]
  • Phodopus sungorus Hollister, 1912[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Chomicznik dżungarski, określany także jako chomik dżungarski (Phodopus sungorus) – gatunek gryzonia z rodziny chomikowatych, na wolności zamieszkujący stepy i tundry Syberii Zachodniej na terenach Rosji (Chakasja oraz Rejon minusiński w Kraju Krasnojarskim, wzdłuż rzeki Jenisej) i Kazachstanu. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) w wydanej w 2016 roku edycji Czerwonej księgi gatunków zagrożonych zaliczała P. sungorus do kategorii gatunków najmniejszej troski. Chomicznik dżungarski jest wykorzystywany jako zwierzę laboratoryjne. Jest także cenionym zwierzęciem w domowych hodowlach hobbystycznych. Zaliczany do zwierząt towarzyszących.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

W 1773 roku, jako pierwszy badacz, chomicznika dżungarskiego opisał niemiecki zoolog Peter Pallas[4][2] i określił zwierzę nazwą naukową Mus sungorus, a w 1912 amerykanin Ned Hollister zaliczył te zwierzęta do rodzaju Phodopus i po raz pierwszy użył nazwy naukowej Phodopus sungorus[2]. Lokalizacja typowa: wschodni Kazachstan, 100 km na zachód od Semeju (dawniej: Semipałatyńsk), w pobliżu Graczewska[5].

Na przestrzeni lat, część naukowców (G.M. Allen, Corbet, Ellerman, Morrison-Scott, Gromow, Erbajeva, Wang, Zhang i inni)[6] uznawała, że populacje chomiczników zasiedlające tereny leżące dalej na wschodzie, w tym w północnej Mongolii i północnych Chinach[7] stanowią podgatunek Phodopus sungorus campbelli, a zwierzęta zasiedlające tereny w zachodniej i bardziej północnej części zasięgu P. sungorus sungorus[8]. Inna grupa naukowców (Musser, Carleton, Pavlinov, Rossolimo i inni) była odmiennego zdania. Uważali, że ta populacja winna być uznana za odrębny, siostrzany gatunek w obrębie rodzaju Phodopus[6]. Przedstawiciele obu populacji mieli taką samą liczbę diploidalną (2n = 28), ale między tymi zwierzętami występowały zauważalne różnice morfologiczne. O uznaniu zwierząt z północnej Mongolii i północnych Chin za odrębny gatunek Phodopus campbelli przesądziły badania rosyjskich naukowców (Safronova i inni), które wykazały istotne różnice chromosomalne przedstawicieli obu populacji[9]. P. campbelli uznawany jest obecnie odrębny gatunek – chomicznik zabajkalski[6][10].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa Phodopus pochodzi od słowa phodos (dopełniacza greckiego φῶς (phôs) oznaczającego „guzek”, oraz (także greckiego) πούς (poús) oznaczającego „stopa”. Epitet gatunkowy sungorus pochodzi od chińskiego miana Kotliny Dżungarskiej[2].

Polska nazwa zwyczajowa[edytuj | edytuj kod]

We wcześniejszej polskiej literaturze hobbystycznej Phodopus sungorus był oznaczany nazwą „chomik dżungarski”[11][12]. W wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” gatunkowi zaproponowano nazwę „chomicznik dżungarski”, wskazując dla rodzaju tych gryzoni nazwę „chomicznik”, która podkreśla odrębność taksonu od chomików należących do rodzaju Cricetus[10].

Kariotyp[edytuj | edytuj kod]

Kariotyp P. sungorus tworzy 28 par chromosomów (FN = 51)[2].

Budowa ciała[edytuj | edytuj kod]

Tułów chomicznika dżungarskiego jest krótki, o zwartej budowie. Tułów wraz z głową osiąga długość 70–90 mm, a ogon 5–15 mm. Uszy mają 11–16 mm długości. Masa ciała samców waha się od 19 do 45 g, a samic 19 do 36 g[2]. Stephan Steinlechner z Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej w Hanowerze określał, że latem masa ciała chomicznika dżungarskiego zawiera się w przedziale 35–45 g, a zimą 25–30 g[8].

Wzór zębowy I C P M
16 = 1 0 0 3
1 0 0 3
Chomicznik dżungarski – ubarwienie agouti

Ubarwienie[edytuj | edytuj kod]

Latem grzbiet chomicznika dżungarskiego ma ciemne wybarwienie – od popielatego do ciemnobrązowego, czasami z odcieniem jasnobrązowym. Stopy, ogon, gardło i brzuch są białawe. Część twarzowa szaro-brązowa, ale okolice pyszczka i uszu nieco jaśniejsze. Pozostałe fragmenty głowy wybarwione są na ciemno: od ciemnego brązu do czerni. Zewnętrzne powierzchnie uszu i obwódki wokół oczu są czarne. Wzdłuż środka grzbietu – od ciemnej plamki na głowie do podstawy ogona – przebiega pas futra wybarwiony na czarno-brązowo. Część grzbietowa i brzuszna jest rozgraniczona falistą linią futra w podobnym wybarwieniu. Zimą ciało chomicznika dżungarskiego okrywa białe futro z szarym odcieniem na czubku głowy[2].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Chomicznik dżungarski prowadzi nocny i zmierzchowy tryb życia[2]. Żyje w koloniach[13]. Aktywność życiową wykazuje przez cały rok[2]. Nie hibernuje[3]. Zimą oddala się od nory w poszukiwaniu pożywienia. Naukowcy zaobserwowali chomicznika w odległości ponad 300 m od nory, a jeden z okazów został schwytany na powierzchni terenu nawet przy temperaturze powietrza -40° C[2]. Przed zimą chomicznik dżungarski gromadzi dużą ilość tłuszczu podskórnego, który pomaga mu przetrwać w niskich temperaturach[3].

Samice stanowią ponad 50% dziko żyjących populacji, być może z powodu większej mobilności samców, a tym samym większego narażenia na ataki drapieżników. Jest gatunkiem podatnym na udomowienie. W niewoli dobrze się rozmnaża[2].

Cykl życiowy[edytuj | edytuj kod]

Młode, dwudniowe chomiczniki dżungarskie

Między kwietniem a wrześniem samica rodzi 5 do 6 miotów po 4–11 młodych[3], więc płodność tego gatunku jest stosunkowo wysoka. Ciąża trwa 18–20 dni[13] lub 20–22 dni[14]. Młode przystępują do rozrodu, gdy masa ich ciała osiągnie około 20 g[3].

Przez pięć lat, w okresie 1988–1992, Alexander Lerchl z instytutu medycyny rozrodu Westfalskiego Uniwersytetu Wilhelma w Münsterze prowadził badania nad procesem reprodukcyjnym 368 par rodzicielskich chomiczników dżungarskich. Badana populacja składała się wyłącznie z potomków 4 zwierząt schwytanych na terenie ZSRR w 1965 roku. 308 par wydało na świat 2113 miotów (13 młodych na jedną samicę). W całym okresie objętym badaniem z owych 308 par chomiczników powstało łącznie 12591 potomków. W każdym miocie rodziło się średnio 6,0 ± 2,2 młodych. Podczas badań nie odnotowano żadnych oznak wpływu sezonowości na wynik rozrodu[15].

W niewoli zwierzęta osiągają wiek 2–2,5 roku[2].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Na wolności zamieszkuje stepy i tundry Syberii Zachodniej na terenach Rosji[2][5][3] (Chakasja oraz Rejon minusiński w Kraju Krasnojarskim, wzdłuż rzeki Jenisej[2]) i Kazachstanu[2][5][3]. Dystrybucja jest nieciągła[2][3].

Kopalne ślady występowania gatunku[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze, datowane na późny plejstocen, kopalne ślady tych zwierząt zostały odkryte na terenie Węgier, Niemiec i Szwajcarii. Część okazów mogła być błędnie zidentyfikowana jako kopalne ślady rodzaju Cricetulus[2].

Chomiczniki w niewoli[edytuj | edytuj kod]

Zwierzęta laboratoryjne[edytuj | edytuj kod]

Chomiczniki dżungarskie zostały sprowadzone do laboratoriów medycznych w USA i Niemczech[7] jako obiekt badań medycznych i fizjologicznych[16]. Używane są także do badań nad rytmami okołodobowymi i sezonowymi, do badań szyszynki[8], w dermatologii[17] i w wielu innych dziedzinach medycyny[16].

W hodowlach hobbystycznych[edytuj | edytuj kod]

Chomicznik dżungarski jest cenionym zwierzęciem w domowych hodowlach hobbystycznych[12]. Jest zaliczany do zwierząt towarzyszących. Charakteryzuje się łagodnym usposobieniem, a w hodowli jest wyjątkowo odporny i silny. Hodowcy winni jednak zwracać uwagę na stres, któremu mogą podlegać zwierzęta, bowiem następstwem długiej ekspozycji na stres mogą być zaburzenia układu immunologicznego. Do czynników, które mogą powodować stres u zwierzęcia zaliczane są: transport, nagła zmiana karmy, zmiana właściciela, poród oraz odchowywanie potomstwa[11].

Chomiczniki dżungarskie mogą zapadać na różne choroby: zakażenia układu oddechowego i dróg moczowych, stany zapalne ucha, dermatozy (w konsekwencji obecności pasożytów zewnętrznych lub grzybów), a po interakcjach z innymi osobnikami zwierzętom mogą doskwierać trudno gojące się rany. Starsze chomiczniki dżungarskie mogą chorować na nowotwory, endokrynopatie i neuropatie. Najczęstszą przyczyną zgonów wśród chomiczników jest choroba mokrego ogona, która najczęściej występuje u młodych (3–6 tygodni życia) osobników. Schorzenie bywa mylone z rozrostowym zapaleniem jelita biodrowego, z którym ma bardzo podobną etiopatogenezę[11].

Chomicznik dżungarski jedzący nasiono dyni

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

W skład diety chomiczników dżungarskich wchodzą nasiona dzikich roślin – głównie wiechlinowatych, ale zwierzęta te żywią się także owadami (w znacznej mierze konikami polnymi)[2] i larwami[3]. W żołądkach 40 zwierząt z badanej populacji w 32 naukowcy odnotowali obecność nasion, w 11 innych części roślin, a w 15 obecność szczątków owadów. W okresie zimowym chomiczniki dżungarskie żerowały na zachowanych w odchodach koni niestrawionych częściach nasion. U zwierząt żyjących w niewoli zaobserwowano, że w okresie, w którym dni były długie, chomiczniki spożywały więcej węglowodanów złożonych niż tłuszczów, a tych z kolei więcej niż białka. Podczas dni krótkich wzrastało spożycie złożonych węglowodanów oraz białka, natomiast spadało spożycie tłuszczu[2].

Do drapieżników żerujących na chomicznikach dżungarskich należy łasica pospolita[2] oraz tchórz stepowy[18].

Siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Chomicznik dżungarski zasiedla półpustynie Azji Środkowej. Obecność zwierzęcia była odnotowywana na suchych stepach, polach lucerny i pszenicy w Rejonie minusińskim, a w Kazachstanie na terenach uprawnych i trawiastych. P. sungorus zamieszkuje w norach[2], które mają kilka wyjść na powierzchnię oraz kilka komór gniazdowych, będących miejscem wypoczynku i wychowywania młodych[12]. Budowa nor używanych w poszczególnych częściach zakresu jest zróżnicowana. Nory zbadane w regionie Chakasji składały się z kilku pionowych i poziomych korytarzy skomunikowanych z położonym ok. 35 cm pod powierzchnią ziemi głównym tunelem. Nora była zimą wyściełana futrem zwierzęcym, a latem mchem. W porze zimowej nora miała tylko jedno wejście. Nory populacji kazachskiej składały się z pionowego korytarza, do którego wiodło 4–6 wejść. Gniazdo było zlokalizowane głębiej, około 1 m poniżej poziomu ziemi. W Koibalsku chomicznik dżungarski rzadko kopie własne nory, a zasiedla nory świstaków i innych gryzoni[2][3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Phodopus sungorus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Patricia D. Ross. Phodopus sungorus. „Mammalian Species”. 595, s. 1-9, 4 grudnia 1998. American Society of Mammologists (ang.). 
  3. a b c d e f g h i j K. Tsytsulina 2008, Phodopus sungorus [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2015-4 [dostęp 2016-05-06] (ang.).
  4. Peter Simon Pallas. Phodopus sungorus. „Reise durch verschiedene Provinzen des Russischen Reichs”. 2 (8), s. 703, 1773 (niem.). 
  5. a b c Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Phodopus sungorus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 15 listopada 2009]
  6. a b c Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Phodopus campbelli. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2 sierpnia 2018]
  7. a b Katherine E. Wynne-Edwards, Robert D. Lisk. Behavioral interactions differentiate Djungarian (Phodopus campbelli) and Siberian (Phodopus sungorus) hamsters. „Canadian Journal of Zoology”. 65, s. 2229-2235, 1987. Canadian Science Publishing. ISSN 0008-4301 (ang.). 
  8. a b c Stephan Steinlechner. Djungarian hamster and/or Siberian hamster: who is who?. „European Pineal Society NEWS”. 38, s. 7-11, 1998 (ang.). 
  9. L. Safronova, Vasily L. Malygin, Elena Levenkova, V. N Orlov. Cytogenetically consequences of hybridization of hamsters (Phodopus sungorus and Phodopus campbelli). „Doklady Akademii Nauk”. 327 (2), s. 266-271, 1992 (ang.). 
  10. a b W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 294. ISBN 978-83-88147-15-9.
  11. a b c Dawid Jańczak, Wojciech Bielecki, Karolina Barszcz. Choroba mokrego ogona u chomików. „Życie Weterynaryjne”. 88 (8), s. 660-662, 2013. Krajowa Izba Lekarsko-Weterynaryjna. ISSN 0137-6810 (pol.). 
  12. a b c Małgorzata Banach: Chomik Dżungarski. Egros, s. 10. ISBN 83-88185-63-2.
  13. a b Hamsters. W: Virginia C. G. Richardson: Diseases of Small Domestic Rodents. Oxford: Blackwell Publishing, 2003, s. 135–177. ISBN 1-4051-0921-1.
  14. Maria Taborska: Chomiki. Watra, 1990. ISBN 83-225-0231-1.
  15. Alexander Lerchl. Breeding of Djungarian hamsters (Phodopus sungorus): influence of parity and litter size on weaning success and offspring sex ratio. „Laboratory Animals (1995) 29, 172-176”. 29, s. 172-176, 1995. Institute for Laboratory Animal Research. ISSN 0023-6772 (ang.). 
  16. a b Lynn Anderson, Glen Otto, Kathleen Pritchett-Corning, Mark Whary: Laboratory Animal Medicine. Academic Press, 2015, s. 1746. ISBN 978-0-12-409527-4.
  17. David Eshar, Jörg Mayer, John H Keating. Dermatitis in a Siberian hamster (Phodopus sungorus). „Lab Animal volume 39, page 71 (2010)”. 39, s. 71, 2010 (ang.). 
  18. N. Yu. Feoktistova, S. V. Naidenko, M. V. Kropotkina, P. M. Bovin. Comparative analysis of the effect of predator odor on morphological and physiological parameters of adult male Campbell hamsters (Phodopus campbelli) and dwarf hamsters (Phodopus sungorus). „Russian Journal of Ecology”. 38 (6), s. 426–429, 2007 (ang.).