Czernidłak pospolity

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Coprinopsis atramentaria)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czernidłak pospolity
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina kruchaweczkowate
Rodzaj Coprinopsis
Gatunek czernidłak pospolity
Nazwa systematyczna
Coprinopsis atramentaria (Bull.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo
Taxon 50(1): 226 (2001)
Przekrój owocnika
Owocnik starszy, już zaczynający się rozpływać
Coprinopsis atramentaria BS21 (5).jpg

Czernidłak pospolity (Coprinopsis atramentaria (Bull.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo) – rodzaj grzybów z rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Coprinopsis, Psathyrellaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1786 r. Jean Baptiste Bulliard nadając mu nazwę Agaricus atramentarius. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w 2001 r. Redhead, Vilgalys i Moncalvo, przenosząc go do rodzaju Coprinopsis[1].

Synonimy naukowe[2]:

  • Agaricus luridus Bolton 1788
  • Agaricus plicatus Pers. 1797
  • Agaricus sobolifer Hoffm. 1789
  • Coprinus atramentarius (Bull.) Fr. 1838
  • Coprinus atramentarius (Bull.) Fr. 1838 var. atramentarius
  • Coprinus atramentarius var. crassivelatus Bogart 1979
  • Coprinus atramentarius var. crassivelatus Bogart 1975
  • Coprinus atramentarius var. soboliferus (Fr.) Rea 1922
  • Coprinus luridus (Bolton) Fr. 1838
  • Coprinus plicatus (Pers.) Gray 1821
  • Coprinus sobolifer Fr. 1838
  • Pselliophora atramentaria (Bull.) Fr. 1879

Nazwę polską nadał mu Franciszek Błoński w 1888 r, wówczas bowiem gatunek ten zaliczany był do rodzaju czernidłak (Coprinus). W polskim piśmiennictwie mykologicznym opisywany był także pod polskimi nazwami jako bedłka czernidło, bedłka psia lub czernidłak pospolity[3]. Jednak w wyniku badań filogenetycznych w 2001 przeniesiony został do rodzaju Coprinopsis'', tak więc jego polskie nazwy już nie są spójne z nazwą naukową.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Wysokość 3-8 cm, u młodych osobników cylindryczny, później dzwonkowaty, na końcu niemal rozpostarty. Jest promieniście żłobiony, na wierzchołku ma nieliczne płatkowate łuski. Kolor popielatoszary lub szarobrązowy, na środku ciemniejszy. U dojrzałego owocnika cały kapelusz razem z blaszkami rozpływa się w czarną ciecz[4].

Blaszki

Szerokie, gęste, o piłkowanych ostrzach.. W młodym owocniku białe, później różowe, a na koniec czarne i rozpływają się[4].

Trzon

Wysokość 5-15 cm, cylindryczny, pusty, łatwo odłamujący się od kapelusza. Powierzchnia gładka, biała, pierścienia brak. Podstawa wyraźnie zaostrzona[4].

Miąższ

Biały, w kapeluszu cienki i kruchy, w trzonie miękki, włóknisty. Smak nieznaczny, zapach przyjemny, ale niewyraźny[4].

Wysyp zarodników

Czarny. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, o rozmiarach 9-10 × 5-6 μm[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Podano występowanie tego gatunku w Ameryce Północnej, Europie, Azji i na Nowej Zelandii[6]. W Polsce jest bardzo pospolity[3].

Występuje dość często, w ogrodach, łąkach, lasach i nieużytkach. Owocniki pojawiają się od wiosny do jesieni, zazwyczaj gromadnie u podstawy ściętych pni lub na ziemi[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof[3]. Grzyb jadalny, ale także trujący. Jadalne są tylko młode okazy, zanim zaczną czernieć i rozpływać się. Trujący jest natomiast w połączeniu z alkoholem. Co najmniej na dwa dni przed i dwa dni po spożyciu tego grzyba nie należy spożywać alkoholu. W takim przypadku dochodzi do zatrucia organizmu zawartą w grzybie kopryną, która zablokuje proces rozkładu alkoholu doprowadzając tym samym do zatrucia aldehydem octowym. Pierwsze oznaki zatrucia pojawiają się już w czasie od kilka minut do 1 godz. w postaci zaczerwienienia twarzy i szyi, następnie chory zaczyna odczuwać ciepło i wzrasta tętno[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  3. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2015-12-16].
  7. Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.