Cymes

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Cymes (jid. צימעס; z niem.: zum essen = do jedzenia, lub z średnio-górno-niemieckiego: zuomüese = przystawka)[1][a] – złożona z warzyw i owoców potrawa kuchni żydowskiej[1], głównie z marchwi, suszonych śliwek i jabłek[3], ale może występować także w wersji z ziemniakami, innymi warzywami, mięsem oraz różnymi suszonymi owocami. Składniki są duszone lub pieczone. Potrawa podawana jest na słodko[4]. Jest zwykle zaliczana do grupy potraw deserowych lub serwowanych na ciepło dań owocowo-warzywnych. W tradycyjnej wersji kuchni żydowskiej ma postać leguminy podawanej w ramach uroczystych, świątecznych posiłków[1]. Tradycyjnie wchodzi w skład menu wieczerzy rozpoczynającej szabat[1][5].

„The Jewish Encyclopedia” (1906) opisywała cymes jako potrawę mającą postać mieszanki duszonych owoców, charakterystyczną dla Europy Wschodniej, na terenie której żydowska sztuka kulinarna czerpała zapożyczenia z lokalnych zwyczajów żywieniowych. Według publikacji podstawowym składnikiem potrawy była marchew pokrojona w plasterki i duszona przez 3 godziny. Po odcedzeniu wywar był łączony z mąką, cukrem i cynamonem. Dodawane było pokrojone mięso, które należało dusić przez 2–3 godziny. Charakterystycznymi składnikami dla terenów południowej Rosji, Galicji i Rumunii były między innymi gruszki, jabłka, figi i suszone śliwki. Składnikiem typowym dla terenów Litwy była rzepa[6].

Słowo „cymes” przeszło do języka polskiego jako określenie rarytasu, rzeczy najlepszej, jedynej swoim rodzaju[7][3], czegoś wyjątkowo smacznego. Z kolei w języku jidysz, oprócz pierwotnego znaczenia, słowo „cymes” – prawdopodobnie w konsekwencji pracochłonnego mieszania składników podczas przygotowywania owej potrawy – zaczęło funkcjonować jako pojęcie stosowane na opisanie szczególnie skomplikowanej, zawiłej procedury lub przedsięwzięcia. Bywało także używane jako synonim komplikacji, kłopotów czy przewlekłości w załatwianiu spraw[1].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Według „Słownika etymologicznego języka polskiego” Brücknera pod względem etymologicznym słowo cymes wywodzi się od węg. cimes (= utytułowany), i odnosi się do „nazwy konia bohaterskiego[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Rafał Żebrowski: Cymes (pol.). W: Polski słownik judaistyczny [on-line]. Żydowski Instytut Historyczny. [dostęp 2020-04-13].
  2. Aleksander Brückner: Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1927, s. 70.
  3. a b Cymes (pol.). W: Słownik języka polskiego PWN [on-line]. Wydawnictwo Naukowe PWN. [dostęp 2020-04-13].
  4. Tzimmes (ang.). W: Merriam-Webster.com Dictionary [on-line]. Merriam-Webster. [dostęp 2020-04-14].
  5. Adam Mazur. Zapomniany świat dawnego mistycyzmu, czyli o znaczeniu jedzenia w religiach świata. „Zeszyty Naukowe”. 54 (3), s. 48-49, 2017. Akademia Finansów i Biznesu Vistula. ISSN 2353-2688 (pol.). 
  6. Cookery. W: Emil G. Hirsch, Immanuel Benzinger, Joseph Jacobs, Jacob Zallel Lauterbach: The Jewish Encyclopedia. Nowy Jork: Funk & Wagnalls, 1906, s. 256.
  7. Cymes, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-04-13].