Dan Sperber

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dan Sperber
Ilustracja
Dan Sperber
Data i miejsce urodzenia 1942
Paryż
Zawód, zajęcie antropolog kulturowy

Dan Sperber (ur. w 1942, Paryż) – francuski antropolog kulturowy, profesor w Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dan Sperber jest synem Manèsa Sperbera. Studiował antropologię kulturową na uniwersytetach w Sorbonie i Oksfordzie. Prowadził badania terenowe pośród etiopskich Dorzé.

Koncepcje antropologiczne Sperbera[edytuj | edytuj kod]

Sperber jest jednym z reprezentantów, tzw. drugiej fali antropologii kognitywnej. Zasłynął jako krytyk francuskiego strukturalizmu oraz podejść symbolicznych w antropologii kulturowej. Stworzył koncepcję epidemiologii reprezentacji oraz współtworzył (wraz z Deirdre Wilson) teorię relewancji komunikacyjnej.

Reprezentacje dzieli on na publiczne (intencjonalnie tworzone komunikaty podzielane intersubiektywnie) oraz mentalne (znajdujące się wyłącznie w umyśle jednostki). Dzięki reprezentacjom mentalnym jednostka może interpretować reprezentacje publiczne, tworzyć je i powielać. Reprezentacje publiczne są trwałe, a ich rozpowszechnianie następuje na drodze angażowania umysłów kolejnych aktorów społecznych poprzez akty interakcji. Kopiowanie reprezentacji odbywa się na zasadzie łańcuchowej: publiczna reprezentacja kopiowana do umysłu jednostki prowadzi do wygenerowania się jej reprezentacji mentalnej, która z kolei przybiera postać reprezentacji publicznej w akcie komunikacyjnym, aby mogła być skopiowana do kolejnego umysłu. Kopiowane w ten sposób są wyłącznie reprezentacje publiczne, podczas gdy reprezentacjami mentalnymi dysponują wyłącznie indywidualne jednostki[1].

W swoim podejściu odrzuca zarówno redukowanie zjawisk kulturowych do psychiki, jak i ujmowanie ich jako niezależnych od psychiki. Krytykuje podejście memetyczne do kultury, przede wszystkim odmianę wirusową memetyki. Argumentuje, że w przypadku naśladownictwa uczenie się języka pociąga za sobą naśladowanie form fonologicznych, ale nie znaczeń. Znaczenia nie mogą być replikowane, ponieważ nie zawsze całe znaczenie słowa jest dekodowane. Reprezentacje mentalne, tworzone przez jednostki, nie są tym samym co memy, które mózg miałby tylko przechowywać i przekazywać dalej, ale są efektem działania indywidualnego aktu. W krytyce memetyki skupia się na listach łańcuszkowych, nie odnosząc się do memów-strategii, które jako pewien rodzaj memów proponował Richard Brodie[2]. Daniel Dennett zwraca uwagę, że pomija też słowa jako przykłady kulturowych replikatorów[3].

Odnosząc się do umysłu jako wytworu ewolucji biologicznej, proponuje dwie kategorie cech, jakie się w nim wykształciły: dyspozycje będące rezultatem doboru naturalnego (np. do poszukiwania słodkich pokarmów) oraz skłonności, które są efektem ubocznym (np. skłonność do spożywania słodyczy)[4].

Książki[edytuj | edytuj kod]

  • Le structuralisme en anthropologie (Éditions du Seuil, 1973)
  • Rethinking Symbolism (Cambridge University Press, 1975)
  • On Anthropological Knowledge. Three Essays (Cambridge University Press, 1985)
  • (z Deirdre Wilson) Relevance. Communication and Cognition (Blackwell, 1986)
  • (z David Premack & Ann James Premack, red.) Causal cognition: A multidisciplinary debate. (Oxford University Press, 1995)
  • Explaining Culture: A Naturalistic Approach (Blackwell, 1996)
  • (Red.) Metarepresentations: A mutidisciplinary perspective (Oxford University Press, 2000)
  • (z Ira Noveck, red.) Experimental pragmatics (Palgrave, 2004)
  • (z Deirdre Wilson) Relevance and Meaning (Cambridge University Press, 2012)

Publikacje po polsku[edytuj | edytuj kod]

  • Symbolizm na nowo przemyślany, Nomos, Kraków 2008
  • Ukryte znaczenia, Tł. Wiktoria Krzemień, [w:] Michał Głowiński (red.), Symbole i symbolika, Czytelnik, Warszawa 1990
  • Jak ludzie się porozumiewają?, tłum. T. Bigaj, w: J. Brockman, K. Matson (red.), Jak to jest? Naukowy przewodnik po wszechświecie, Wydawnictwo CIS, Warszawa 1997, 215–222
  • (z Deirdre Wilson) Pragmatyka, modularność i czytanie w umyśle, [w:] Andrzej Klawiter (red.), Formy aktywności umysłu: Ujęcia kognitywistyczne, t. 2: Ewolucja i złożone struktury poznawcze, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009
  • (z Deirdre Wilson) Relewancja. Komunikacja i poznanie, Tertium, Kraków 2011

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]