Daniel Dennett

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Daniel Clement Dennett
Ilustracja
Daniel Dennett w Wenecji w 2006
Data i miejsce urodzenia 28 marca 1942
Boston, USA
Zawód, zajęcie filozof
Narodowość amerykańska
podpis
Strona internetowa

Daniel Clement Dennett III (ur. 28 marca 1942) – amerykański filozof, profesor filozofii na Uniwersytecie Tuftsa, reprezentant nowego ateizmu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w 28 marca 1942 roku w Bostonie jako syn Ruth Leck Dennett i Daniela C. Dennett, Jr.[1]

Ukończył studia licencjackie na Uniwersytecie Harvarda w 1963 roku, a następnie otrzymał doktorat z filozofii na Uniwersytecie Oksfordzkim w 1965 roku[2]. Doktorat Dennetta The mind and the brain: introspective description in the light of neurological findings: intentionality, napisany pod kierunkiem Gilberta Ryle’a, poświęcony został świadomości. Praca ta w 1969 roku została wydana w formie książki jako Content and Consciousness[3][4].

W latach 1965–1971 wykładał na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine, później rozpoczął nauczanie na Uniwersytecie Tuftsa, gdzie aktualnie pracuje. Jest żonaty, posiada dwójkę dzieci: córkę oraz syna[2].

Koncepcje i poglądy[edytuj | edytuj kod]

Zajmuje się głównie filozofią umysłu i filozofią nauki. Jest szczególnie zainteresowany biologią ewolucyjną oraz kognitywistyką. Czołowy zwolennik teorii zwanej darwinizmem neuralnym (ang. neural darwinism).

Jest nazywany jednym z „Czterech jeźdźców” nowego ateizmu[5].

Świadomość[edytuj | edytuj kod]

Zdaniem Dennetta świadomość to program „maszyny wirtualnej” kształtującej procesy odbywające się w mózgu[6]. Jest ona wytworem procesu ewolucji kulturowej. Ewolucja jednak nie wyjaśnia jak się ona rozwinęła poza tym, że posiada funkcję, która pomaga organizmowi przetrwać, dzięki czemu zadziałała tu selekcja naturalna[7].

Dennett korzystając z komputerowej terminologii nazywa mózg hardware, na którym zainstalowany jest software, czyli język oraz memy. Hardware jest efektem ewolucji biologicznej, a software ewolucji kulturowej[8]. Ludzie wytworzyli język by móc pokonać ograniczenia indeksykalne i opowiadać o wydarzeniach przeszłych bądź dziejących się w innym miejscu. Dzięki językowi mogą oni operować pojęciem takim jak „ja”, które zdaniem Dennetta jest tylko abstrakcją[8].

Do opisywania jaźni Dennett używa sformułowania środek narratywnej ciężkości, porównując ją do środka ciężkości. Dennett nazywa środek ciężkości teoretycznym abstraktem i proponuje by w taki sam sposób rozumieć jaźń – jako użyteczną fikcję[9].

Model Wielokrotnych Szkiców[edytuj | edytuj kod]

Model świadomości Dennetta zwany jest Modelem Wielokrotnych Szkiców[6] (ang. Multiple Drafts Model). Jest on modelem przeciwstawnym modelowi nazywanemu Kartezjańskim Teatrem[10]. Model ten w języku polskim jest także tłumaczony jako Model Wielu Szkiców[11] oraz Model Szkiców Złożonych[12].

Według Modelu Wielokrotnych Szkiców świadomość nie jest pojedynczym procesem, ale ciągłym, zmiennym strumieniem, przechodzącym z jednego szkicu w drugi. Szkice te są nieustannie edytowane, mogą odpowiadać za zachowanie bądź zostać odrzucone[13]. W modelu tym istnieje wiele strumieni, odpowiedzialnych za różne funkcje świadomości. Niektóre z nich istnieją także u zwierząt, inne są typowo ludzkie (związane ze zdolnościami językowymi oraz memami)[14].

Heterofenomenologia[edytuj | edytuj kod]

Dennet nazywa Heterofemenologią metodę badawcza, która ma na celu skonstruowanie obiektywnego opisu. Związana jest ona z tezą, że badanie świadomości powinno być przeprowadzane z perspektywy osoby trzeciej. Metoda ta polega na tym, że badana osoba sporządza opis swoich przeżyć, który jest następnie (przez inną osobę) interpretowany[15].

Qualia[edytuj | edytuj kod]

Zdaniem Dennetta qualia wydają się istnieć, jednak nie istnieją. W książce Świadomość, wychodząc od właściwości wtórnych Johna Locke’a argumentuje poprzez przyjrzenie się dowodom jakie stawiają filozofowie na istnienie qualiów by udowodnić, że ich nie ma. Ludzi, którzy wierzą w istnienie qualiów nazywa qualofilami[6].

Memy i religia[edytuj | edytuj kod]

Dennett jest zwolennikiem memetyki. Uważa, że memy istnieją ponieważ są to słowa, które można wymawiać. Religia to jego zdaniem zjawisko naturalne, które należy w naukowy sposób badać. Powiązuje też religię z memami. Zdaniem Dennetta memy były już obecne w religiach ludowych poprzedzających religie zinstytucjonalizowane, a następnie memy te zostały „udomowione”[16].

Wybrane prace[edytuj | edytuj kod]

Tłumaczenia prac na j. polski[edytuj | edytuj kod]

  • Natura umysłów, Warszawa 1997, Wydawnictwo CiS, ​ISBN 83-85458-61-1​ (Kinds of Minds: Toward an Understanding of Consciousness, 1996)
  • Słodkie sny: Filozoficzne przeszkody na drodze do nauki o świadomości, Warszawa 2007, Prószyński i S-ka, ​ISBN 978-83-7469-456-8​ (Sweet Dreams: Philosophical Obstacles to a Science of Consciousness, 2005)
  • Odczarowanie. Religia jako zjawisko naturalne, Warszawa 2008, PIW, ​ISBN 978-83-06-03138-6​ (Breaking the Spell. Religion as a Natural Phenomenon, 2006)
  • Nauka i religia. Czy można je pogodzić? (wspólnie z Alvin’em Plantingem), Kraków 2014, Copernicus Center Press, ​ISBN 978-83-7886-110-2​ (Science and Religion: Are They Compatible?, 2003)
  • Filozofia dowcipu. Humor jako siła napędowa umysłu (wspólnie z Reginald’em Adams’em, Matthew Hurley’em), Kraków 2015, Copernicus Center Press, ​ISBN 978-83-7886-176-8​ (Inside Jokes: Using Humor to Reverse-Engineer the Mind, 2011)
  • Dźwignie wyobraźni i inne narzędzia do myślenia, Kraków 2015, Copernicus Center Press, ​ISBN 978-83-7886-113-3​ (Intuition Pumps And Other Tools for Thinking, 2013)
  • Świadomość, Kraków 2016, Copernicus Center Press, ​ISBN 978-83-7886-256-7​ (Consciousness Explained, 1992)
  • Od bakterii do Bacha. O ewolucji umysłów, Kraków 2017, Copernicus Center Press, ​ISBN 978-83-7886-334-2​ (From Bacteria to Bach and Back: The Evolution of Minds, 2017)
  • Czterej jeźdźcy Apokalipsy. Jak się zaczęła ateistyczna rewolucja (wspólnie z Richard’em Dawkins’em, Sam’em Harris’em, Christopher’em Hitchens’em), Warszawa 2019, Wydawnictwo CiS, ​ISBN 978-83-61710-30-1​ (The Four Horsemen: The Conversation That Sparked an Atheist Revolution, 2019)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. John R. Shook, Dictionary of Modern American Philosophers, A&C Black, 2005, ISBN 978-1-84371-037-0 [dostęp 2021-06-21] (ang.).
  2. a b Daniel C. Dennett: Home, ase.tufts.edu [dostęp 2021-06-21].
  3. Daniel C. Dennett | Biography, Books, & Facts, Encyclopedia Britannica [dostęp 2021-06-21] (ang.).
  4. Daniel C. Dennett, The mind and the brain: introspective description in the light of neurological findings: intentionality, 1965 [dostęp 2021-06-21] (ang.).
  5. Alvin Plantinga: Knowledge and Christian Belief. Wm. B. Eerdmans Publishing, 2015, s. VII. ISBN 978-0-8028-7204-3.
  6. a b c Daniel Dennett i inni, Świadomość, Kraków: Copernicus Center Press, 2016, ISBN 978-83-7886-256-7, OCLC 995459743 [dostęp 2021-06-22].
  7. Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, s. 179, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  8. a b Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, s. 157, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  9. Arkadiusz Żychliński, Głowa pełna głosów: Pessoi i Dennetta koncepcje jaźni, 2011, s. 287, OCLC 998733065 [dostęp 2021-06-22].
  10. Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, s. 73, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  11. Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  12. Piotr Czarnecki, Koncepcja umysłu w filozofii Daniela C. Dennetta, 2002.
  13. Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, s. 164, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  14. Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, s. 180, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  15. Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, s. 153, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  16. Daniel Dennett, Odczarowanie. Religia jako zjawisko naturalne, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2008, ISBN 978-83-06-03138-6, OCLC 297610656 [dostęp 2021-06-22].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]