Doły Biskupie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wsi w woj. świętokrzyskim, w powiecie ostrowieckiim, w gminie Kunów. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie Doły.
Doły Biskupie
Ruiny fabryki tektury
Ruiny fabryki tektury
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat ostrowiecki
Gmina Kunów
Liczba ludności (2005) 483
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 27-415
Tablice rejestracyjne TOS
SIMC 0247077
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Doły Biskupie
Doły Biskupie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Doły Biskupie
Doły Biskupie
Ziemia50°58′16″N 21°12′40″E/50,971111 21,211111
Ruiny fabryki tektury

Doły Biskupiewieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie ostrowieckim, w gminie Kunów. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Położenie[edytuj]

Przez miejscowość przepływa rzeka Świślina. W 2005 roku, powyżej Dołów Biskupich, na Świślinie została otwarta zapora Wióry, budowana tutaj od lat siedemdziesiątych. Po spiętrzeniu wody zbiornik Wióry ma mieć pojemność 35 milionów m³, funkcjonuje na nim elektrownia wodna.

Przez wieś przechodzą:

Historia[edytuj]

Historia Dołów sięga wieku XIV
W roku 1401 występują w dokumentach jako: 1401 „Doli”, 1407 „Doly”, 1485 „Doli”, 1506 „Dolij”, 1510 „dol alias Tworkow”, 1529 „Doly”, „Doli”, „Doly Tworkove”, 1530 „Dolj alias Tworkow”, 1532 „Dol alias Thworkoff”, 1553/1592 „Doli medietas”, 1564-5 „Doly Tworkonis”, 1569 „Doli albo Tworkow”, 1571 „Dolij seu Tworkow”, 1577 „Doly seu Tworkow”, 1578 „Dol seu tworkow”, 1586 „Doly”, 1629, 1662, 1672 „Doly seu Tworkow”, 1674 „Doły”, 1758 „Doly seu Tworkow”, 1787 „Doły Biskupie” i „Doły Opacie”, 1827 Doły i Doły Biskupie;
Rozdział dóbr nastąpił w wieku XVIII i odtąd Doły alias Tworkow funkcjonują w administracji jako Doły Biskupie - własność biskupów krakowskich i Doły Opacie - własność klasztoru świętokrzyskiego[1].
W wieku XIX Doły Biskupie były wsią nad rzeką Świśliną w powiecie opatowskim, gminie i parafii Kunów.

Lustracja w 1827 roku wymienia Doły Biskupie które liczyły wówczas 20 domów i 136 mieszkańców[2]. W roku 1862 było 34 domów i 258 mieszkańców na 241 morgach ziemi włościańskiej.

Na przełomie XIX i XX wieku w Dołach Biskupich powstała fabryka tektury, należąca do rodziców pisarza Witolda Gombrowicza. Zakład w 1911 roku, od imienia Witolda, nazwany został Witulinem. Fabryka funkcjonowała do początku lat 90. jako część Państwowego Przemysłu Terenowego.

W 2001 r. miejscowość nawiedziła powódź, spowodowana uszkodzeniem po ulewnych deszczach tymczasowej zapory ziemnej, na budowie w Wiórach. Zalanych zostało kilkaset gospodarstw położonych w dole rzeki. Straty materialne wyceniono na przeszło 4 mln złotych.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj]

W Dołach Biskupich znajdują się zachowane do dzisiaj zabudowania fabryki oraz osiedle fabryczne z przełomu XIX i XX w. Do rejestru zabytków nieruchomych zostało wpisane założenie przestrzenno-poprzemysłowe z początku XX w. (nr rej.: A.607/1-6 z 30.10.1980 i z 10.12.2010)[3].

W miejscowości, powyżej dawnych zabudowań fabrycznych, znajduje się nieczynny kamieniołom kwarcytu dewońskiego. W Dołach Opacich, w górę rzeki znajduje się, niekiedy umiejscawiany w Dołach Biskupich, nieczynny od 1984, malowniczy kamieniołom ułożonych warstwowo po dużym kątem dolomitów dewońskich.

Na terenie wsi odkryto w latach 90. XX wieku ślady łap i ogonów tekodontów[4].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Doły w słowniku historyczno geograficznym ziem polskich w średniowieczu
  2. Doły Biskupie w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. II: Derenek – Gżack. Warszawa 1881.
  3. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 30 września 2017; 2 miesiące temu. [dostęp 2015-12-21]. s. 44–45.
  4. Praca zbiorowa: Polska. Pradzieje – Piastowie. T. 31. Poznań: Polskie Media Amer.Com, s. 18. ISBN 978-83-252-0200-2.