Dziady część III

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dziady część III
Autor Adam Mickiewicz
Typ utworu dramat
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Saksonia
Język polski
Data wydania 1832
Fragment niezrealizowanego pomnika Adama Mickiewicza, dłuta Henryka Kuny, przedstawiający scenę z Dziadów
Tablica upamiętniająca więzienie Adama Mickiewcza w klasztorze bazylianów w Wilnie

Dziady część III – utwór dramatyczny Adama Mickiewicza należący do cyklu dramatów Dziady. Utwór powstawał w roku 1832 w Dreźnie. Opublikowany został po raz pierwszy w 1832 roku[1] jako IV tom Poezji (w wydaniu zbiorowym), oraz rok później w edycji osobnej[2].

Utwór niekiedy określany mianem Dziady drezdeńskie, ze względu na miejsce powstania[3].

Dziady część III[edytuj | edytuj kod]

Trzecia, ostatnia ukończona część dramatu, została napisana wiosną 1832 roku (wiąże się to z pobytem Mickiewicza w Dreźnie). Przez badaczy ta część Dziadów jest uważana za arcydzieło polskiego dramatu romantycznego[4], m.in. ze względu na połączenie w jednym utworze problematyki polityczno-historycznej z metafizyczną.

Charakterystyczną cechą tego dramatu jest jego nieciągłość, fragmentaryczność i otwarta, swobodna kompozycja. Żaden z licznych wątków fabularnych nie został ukończony, losy bohaterów są niedopowiedziane (z wyjątkiem Doktora, który ginie od uderzenia piorunem)[5]. Do całego cyklu nawiązuje scena IX (obrzęd tytułowych Dziadów).

Plan historyczny utworu dzieli się na dwie części: jawną (oficjalny wymiar rzeczywistości) i ukrytą (martyrologia, spiski i walka narodowowyzwoleńcza)[6]. W części jawnej (Dom wiejski pode Lwowem, Salon Warszawski, Pan Senator) poeta staje się bezlitosnym analitykiem i krytycznym obserwatorem zaprezentowanej w utworze zbiorowości. Zbiorowość ta dzieli się na "lewą" i "prawą" stronę. W części ukrytej autor zawarł swoją drezdeńską koncepcję martyrologicznej historii Polski[7].

Jedną z cech charakterystycznych dla tej części Dziadów jest mesjanizm, polegający na eksploatowaniu paraleli pomiędzy cierpieniem Jezusa a ofiarą Polaków pozbawionych własnej państwowości i prześladowanych. Ofiara ta ma mieć, według Mickiewicza, charakter uniwersalny, stanowi bowiem powtórzenie odkupienia Chrystusa[8]. Wyrazicielem takiej postawy w utworze jest Ks. Piotr, który posiada zdolność przewidywania przyszłości ("widzenia"). Jego przepowiednie mają charakter optymistyczny, chociaż ich treść jest bardzo nieprecyzyjna (np. liczba 44)[9]. Przeciwieństwem ks. Piotra w utworze jest Konrad, którego cechuje indywidualizm, świadomość własnej wyjątkowości, a nawet duma urastająca do pychy[10]. Źródło takiej postawy tkwi w przekonaniu, że jest wielkim poetą, dzięki czemu dysponuje wyjątkową mocą (Ja czuję nieśmiertelność, nieśmiertelność tworzę, / Cóż ty większego mogłeś zrobić - Boże?, sc. II, w. 54-55)[11]. Posiada zdolność do odczuwania bólu za cały naród polski. W Wielkiej improwizacji podnosi bunt przeciwko Bogu, żądając od Niego władzy nad światem, aby urządzić go lepiej. Oskarża Boga w ten sposób o całe zło, a do tak gwałtownych żądań popycha Konrada odczuwanie cierpień własnego narodu (Ja i ojczyzna to jedno. / Nazywam się Milijon - bo za milijony / Kocham i cierpię katusze, w. 259-261). Żąda od Stwórcy całkowitej kontroli nad ludźmi, dlatego też marzenie o szczęściu i pokoju na Ziemi nosi cechy tyranii[12]. Jednak Konrad nie zostaje wyraźnie w utworze potępiony[11].

Ustęp[edytuj | edytuj kod]

Do przyjaciół Moskali (fragment)

W skład dramatu wchodzi obszerny epicki Ustęp, w którym poeta opisuje państwo carskie, jako machinę bezmyślnego ucisku oraz związane z tym wynaturzenia (militaryzm). Jednocześnie jednak dostrzega w społeczeństwie rosyjskim zjawiska mogące w przyszłości obalić despotyzm. Dlatego ustęp zamyka hołd złożony rosyjskim dekabrystom w wierszu lirycznym – Do przyjaciół Moskali.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Poezye Adama Mickiewicza. T. 4, wyd. 1832, Wyd. 1 paryskie, zawiera: Dziady cz. III, polona.pl [dostęp 2018-07-07].
  2. Adama Mickiewicza Dziadów część trzecia, wyd. 1833, polona.pl [dostęp 2018-07-07].
  3. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 276.
  4. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 277.
  5. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 279.
  6. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 280.
  7. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 281.
  8. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 282.
  9. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 283-284.
  10. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 284.
  11. a b Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 286.
  12. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 285.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Mickiewicz Dziady, wyd. Morex 1995.
  • Repetytorium z języka polskiego, wyd. Greg, 1996
  • Historia literatury Polskiej w zarysie wyd. PWN, 1980
  • Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm, Warszawa, 1999

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]